I SA/Gl 94/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 28 grudnia 2010 r. G. W. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek podniósł, że nie posiada żadnego majątku i że w chwili obecnej utrzymuje się z wynagrodzenia w kwocie [...] zł brutto. Podkreślił, że wpis sądowy w tej sprawie wielokrotnie przekracza jego dochody. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w konfrontacji z treścią odpowiedzi na skargę i zawartymi tam spostrzeżeniami organu odwoławczego, co do stanu majątkowego G. W., pismem z dnia 3 lutego 2011 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; dodatkowo należy wykazać sposób ponoszenia tychże wydatków (przelew bankowy, ostemplowany dowód wpłaty, itp.); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby ewentualnie pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym. W wypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; w tych ramach można nadesłać nadto informację PIT-11 za rok 2010; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich (zarówno z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, jak i z tytułu ewentualnych udziałów w spółkach) dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o ewentualnej wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego organu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej w pkt 4 niniejszego wezwania oraz lokalu przy ul. [...] w R. w przypadku utraty tego tytułu należy tę okoliczność wykazać; 7) wykazanie tytułów prawnych, mocą których nastąpiło przeniesienie prawa własności do środków transportu (w treści wezwania wymieniono numery rejestracyjne 35 pojazdów); 8) wskazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącego; w przypadku orzeczenia separacji bądź rozwodu należy nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego zaistniał taki stan rzeczy. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (pismo z dnia 16 lutego 2011 r.), że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest przy tym zameldowany w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], gdzie mieszka razem z rodzicami. Skarżący oświadczył nadto, że partycypuje w kosztach utrzymania w wysokości 1/3 miesięcznych opłat za media, która to część wynosi około [...]zł. G.W., zgodnie z jego oświadczeniem, nie posiada żadnych rachunków ani lokat bankowych i nie prowadzi "też wspólnego gospodarstwa domowego z osobą, która by takowe posiadała". Odnośnie środków transportu wskazanych w pkt 7 wezwania, skarżący oświadczył, że większość została sprzedana, a dwa z nich zostały zajęte przez prokuraturę. Zeznał przy tym, iż środki uzyskane ze sprzedaży samochodów zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań związanych z działalnością zlikwidowanego przedsiębiorstwa A. Wyjaśnił tutaj, że działalność musiała zostać zlikwidowana z uwagi na jego tymczasowe aresztowanie, które zastosowano w 2006 r. W okresie jego nieobecności powstały wysokie straty, które był zmuszony pokryć. Przy ww. piśmie skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych, w tym: faktury dokumentujące dostawę energii elektrycznej ([...]zł/ 2 m-ce), gazu ([...]zł/2 m-ce), wody ([...]zł/35 dni), mocy cieplnej CO ([...]zł/1 m-c); zaświadczenie z A Banku [...] S.A., z którego wynika, że rachunki bankowe G. W. zostały zamknięte z dniem 30 stycznia 2009 r.; PIT-37 za 2009 r. (dochód brutto – [...]zł); zaświadczenie o zatrudnieniu (G. W. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto); zaświadczenie Urzędu Miasta R., z którego wynika, że nieruchomości wskazanej w pkt 5 wezwania zameldowane są trzy osoby, w tym skarżący i jego rodzice; zaświadczenie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] (w tych ramach odnotowano, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości na terenie miasta R.); faktury VAT dokumentujące sprzedaż środków transportu firmy prowadzonej przez skarżącego (łączna wartość sprzedaży to [...]zł, w tym sprzedaż gotówkowa opiewająca na kwotę [...]zł; sprzedaży dokonano w latach 2006-2007); protokół zajęcia ruchomości w dniu [...] (zajęto wówczas cztery pojazdy, które oddano pod dozór ojca skarżącego); decyzje o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu z dnia [...] (decyzje dotyczą dwóch z uprzednio zajętych ruchomości). Analiza przywołanych wyżej oświadczeń w konfrontacji z dokumentami źródłowymi skutkowała kolejnym wezwaniem referendarza. Pismem z dnia 28 lutego 2011 r. zobowiązano skarżącego do: 1) udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby stale przebywające w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o ewentualnej wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w przypadku dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy tej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (m.in. za pomocą księgi przychodów i rozchodów , deklaracji VAT, raportów kasowych, wyciągów z rachunku bankowego firmy); w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; w przypadku zaprzestania (zawieszenia, likwidacji) prowadzonej działalności należy tę okoliczność udokumentować; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez osoby stale przebywające w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie okoliczności podniesionej w pkt 7 pisma procesowego z dnia 16 lutego 2011 r., tj. przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży wymienionych tam samochodów (w tym także pochodzących z transakcji gotówkowych) na spłatę zobowiązań związanych z działalnością zlikwidowanego przedsiębiorstwa A. W odpowiedzi (pismo z dnia 10 marca 2011 r.) na powyższe wezwanie skarżący zeznał, że w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] przebywa tylko on, "natomiast pozostałe osoby owszem są zameldowane ale tam nie przebywają". Oświadczył nadto, że w czasie kiedy był aresztowany firmę starała się prowadzić jego matka, w wyniku czego powstały wysokie straty, które musiał pokryć. Straty zostały spowodowane między innymi brakiem znajomości prowadzenia firmy przez matkę, jak również kradzieżami pracowników (paliwo, części), którzy wykorzystali jego nieobecność. Sytuacja ta spowodowała również brak zamówień na transport co doprowadziło do upadku firmy. Podkreślił, że dla udokumentowania "pozostałych operacji" musiałby zatrudnić księgową a na to, z uwagi na dochody, skarżącego nie stać. W ślad za pismem organu odwoławczego z dnia 24 stycznia 2011 r. należy jeszcze tutaj odnotować, że w latach 2007-2008 skarżący wyzbył się majątku nieruchomego o łącznej wartości [...]zł. W tych ramach dokonał między innymi darowizny na rzecz ojca w postaci własności niezabudowanej nieruchomości o łącznej powierzchni [...] o wartości [...]zł. Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że G. W. był uczestnikiem zawarcia umowy Sp. z o.o B z siedzibą w R. Postanowieniem z dnia 17 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż część złożonych przez skarżącego oświadczeń jest niespójna, a to w zakresie pozostawania jego osoby we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami. Odnotowano także, iż zaświadczenie o zarobkach skarżącego wydane zostało przez firmę matki skarżącego, prowadzoną w nieruchomości, w kŧórej wspólnie zamieszkują. Dodano, że skarżący był dwukrotnie, jednakże bezskutecznie wzywany o wykazanie dochodów osób, kŧóre przebywają w nieruchomości, którą on zajmuje. Zbadanie dochodów pozostałych osób zamieszkujących ze skarżącym, miało istotne znaczenie w świetle jego oświadczenia, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący nie umożliwił przeprowadzenia analizy w tym zakresie, składając przy tym sprzeczne oświadczenia co do osób, z którymi mieszka. Nie bez znaczenia – w ocenie Referendarza – pozostaje także okoliczność, poczynionych przez skarżącego ruchów w sferze uprzednio posiadanych przez niego, składników majątkowych. W przewidzianym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podał, iż skarżący tylko omyłkowo wskazał w piśmie z dnia 16 lutego 2011 r., iż zamieszkuje wraz z rodzicami. W istocie jest tak, że skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż jego rodzice są tylko zameldowani pod adresem nieruchomości, którą skarżący zajmuje lecz nie przebywają tam. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że siedziba przedsiębiorstwa matki skarżącego, znajduje się w przedmiotowej nieruchomości. W dalszej kolejności, odnośnie dokonanych przez skarżącego rozporządzeń majątkiem w latach 2006- 2008 wskazano, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą, został w marcu 2006 r. tymczasowo aresztowany, a grudniu 2006 r. zwolniony. Osadzenie skarżącego w zakładzie zamkniętym spowodowało, iż stracił możliwość zarządzania przedsiębiorstwem, które w okresie tymczasowego aresztowania akumulowało długi. Przyczyną rozporządzeń dokonanych przez skarżącego w latach 2006-2008 było spłacenie długów przedsiębiorstwa, celem jego poprawnej likwidacji. Tym samym, skarżący nie miał możliwości zachowania tych środków na później, gdyż istniała po jego stronie konieczność uprzedniego uregulowania ww. zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.sa.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W pierwszej kolejności godzi się zwrócić uwagę na istotną kwestię, jaką stanowi sprzeczność oświadczeń składanych przez skarżącego w niniejszym postępowaniu wpadkowym, dotyczących osób wspólnie z nim zamieszkujących i co za tym idzie prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W oświadczeniu złożonym w dniu 16 lutego 2011 r. wnioskodawca wskazał mianowicie, iż mieszka razem z rodzicami w nieruchomości położonej w R. przy ulicy [...], z kolei już po niespełna miesiącu, stwierdził, iż jego rodzice są w przedmiotowej nieruchomości zameldowani, ale w niej nie przebywają. Wobec powstałych sprzeczności nie sposób zatem przyjąć, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Powyższemu przeczy również fakt, iż skarżący jak oświadczył w ww. piśmie procesowym, partycypuje w kosztach utrzymania przedmiotowej nieruchomości w wysokości 1/3 miesięcznych opłat [...]zł), z czego wynika, iż pozostałą część regulują jego rodzice. Nie można dać wiarę także, oświadczeniu złożonemu w sprzeciwie od postanowienia Referendarza, o omyłkowym wskazaniu przez skarżącego w dniu 16 lutego 2011 r. okoliczności zamieszkiwania wraz z rodzicami. Jak się wydaje albowiem, nie sposób pomylić się, co do faktu zamieszkiwania samodzielnie czy też z innymi osobami tym bardziej, iż skarżący korzysta w niniejszym postępowaniu sądowym z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Zbadanie dochodów pozostałych osób zamieszkujących ze skarżącym, miało tymczasem istotne znaczenie w świetle oświadczenia skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. Skoro bowiem wnioskodawca, pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Utrwalony jest już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony, bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Przez pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" z kolei należy rozumieć, stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Niekorzystnie dla skarżącego ocenić zatem należy, nie wykazanie dochodów swoich rodziców, pomimo dwukrotnego wezwania wystosowanego do niego, przez Sąd w tymże zakresie. Podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). W dalszej kolejności godzi się nadto zwrócić uwagę na fakt, poczynionych przez skarżącego ruchów w zakresie uprzednio posiadanych przez niego składników majątku (w latach 2006-2008 skarżący dokonał rozporządzeń w tym zakresie o łącznej wartości [...]zł.). Pomimo wezwania, skarżący poprzestał na oświadczeniach w tej kwestii, nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów źródłowych, wskazujących na jakie cele kwoty te zostały przeznaczone (na takim oświadczeniu poprzestano także w sprzeciwie od orzeczenia Referendarza). Dodatkowo trzeba zauważyć, iż jedno z dokonanych przez skarżącego rozporządzeń majątkowych (darowizna nieruchomości o wartości [...]zł) nastąpiło na rzecz jego ojca- J. W., z którym – jak przyjęto – skarżący obecnie mieszka. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.