I SA/Gl 940/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek,, Sędzia NSA Anna Wiciak, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. J na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...], nr [...] i [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 162 § 1 i § 2 oraz art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) odmówił M. J. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...] i [...] w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych oraz stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji. Z treści uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że wskazana w nim decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. została doręczona stronie w dniu 2 czerwca 2008 r., w sposób określony w przepisie art. 150 Ordynacji podatkowej. Odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia M. J., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, złożył w dniu 25 lipca 2008 r. (data nadania). We wniosku wskazano, że przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania stanowił brak wiedzy o toczącym się postępowaniu podatkowym. Nadto pełnomocnik strony zwrócił uwagę na to, że podatnik faktycznie nie otrzymał przedmiotowej decyzji, wskutek czego nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią i nie mógł skorzystać z przysługującego mu prawa do poddania decyzji kontroli instancyjnej. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w K., odwołując się do unormowania przepisu art. 162 Ordynacji podatkowej, kształtującego instytucję przywrócenia terminu, stwierdził, że podniesiona w podaniu okoliczność, że podatnik nie odwołał się, gdyż decyzja nie została mu doręczona i nie mógł zaznajomić się z jej treścią, nie może być uznana za przyczynę uchybienia terminowi w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu, gdyż nie zachodzi wskazana w nim przesłanka braku wichy w uchybieniu terminu. Zdaniem organu kwestia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji nie budzi jakichkolwiek wątpliwości. Tym samym, jak podniósł Dyrektor, skutki prawne związane z doręczeniem pisma nie są zależne od tego, czy adresat zapoznał się z treścią pisma. Organ wskazał przy tym, że doręczenie zastępcze ma charakter domniemania prawnego, co oznacza, że ustawodawca świadomie zakłada prawdziwość twierdzenia o doręczaniu pisma adresatowi bez względu na to, czy pismo w ten sposób doszło do jego rąk, czy też fakt taki nie miał miejsca. W dalszej części uzasadnienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. podkreślił, że w dniu [...] podatnik osobiście odebrał postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...] o wszczęciu postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Wobec czego, jak wskazał Dyrektor, podatnik, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, bez wątpienia powinien mieć świadomość, że w sprawie zostanie wydana stosowna decyzja. W związku z tym, zdaniem organu, strona wyłącznie w wyniku swojego zaniedbania nie zapoznała się z treścią decyzji pierwszoinstancyjnej. W tych okolicznościach Dyrektor Izby Skarbowej w K. oświadczył, że podatnik nie uprawdopodobnił, iż przyczyna uchybienia była od niego niezależna i ustała w ciągu 7 dni przed wniesieniem podania o przywrócenie terminu, dlatego też odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to zaskarżył M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 7, art. 77, art. 10 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwana dalej kpa), a nadto naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W treści uzasadnienia powtórzył argumentację zawartą we wniosku, a ponadto wskazał, że w okresie, gdy decyzja podlegała procedurze doręczenia zastępczego, przebywał poza granicami kraju, tj. w Królestwie Maroka i we Francji. Podniósł przy tym, że wyjazd był spowodowany okolicznościami natury osobistej i zdrowotnej ([...]). Jego stan zdrowia pogorszył się wiosną 2008 r., dlatego wyjechał do [...], którego jest obywatelem, gdzie poddał się hospitalizacji i rehabilitacji pod opieką siostry, a następnie syna we Francji. Pobyt poza Polską trwał, jak wskazał, do czerwca 2008 r. Jednocześnie poinformował, że po powrocie do K. nie zastał informacji o przesyłce pocztowej z Urzędu Skarbowego. Oświadczył też, że nie jest w stanie wypowiedzieć się odnośnie otrzymania postanowienia z dnia [...] o wszczęciu postępowania podatkowego, dodając, że w toku postępowania nie został poproszony o przedstawienie swojego stanowiska. Jego zdaniem pozbawiono go również prawa do udziału w postępowaniu o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż jego pełnomocnik nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy, ponieważ nie było ich "we właściwym Wydziale [...] Urzędu Skarbowego". Do skargi M. J. załączył kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 sierpnia 2008 r., wystawionego w C., a także kserokopię dwóch stron paszportu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ stwierdził, że niezrozumiałym jest sformułowanie przez skarżącego zarzutów na podstawie przepisów kpa, gdyż stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy, jej przepisów, co do zasady, nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie Ordynacja podatkowa, dotyczącej między innymi zobowiązań podatkowych i postępowania podatkowego. Dyrektor wskazał przy tym, że powołane przez skarżącego przepisy kpa mają swoje odpowiedniki w ustawie Ordynacja podatkowa i w związku z tym stwierdził, że sformułowane na ich podstawie zarzuty są chybione. W dalszej części odpowiedzi, polemizując z twierdzeniami skargi, Dyrektor Izby Skarbowej w K. powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo, odnosząc się do zawartej w skardze informacji o konieczności wyjazdu z kraju z powodów osobistych i zdrowotnych, organ podtrzymał swój pogląd, że podatnik wiedząc o toczącym się postępowaniu podatkowym, nie podjął żadnych działań pozwalających uniknąć lub zminimalizować konsekwencje wynikające z tego faktu. Dlatego też, zdaniem organu, podatnik nie może powoływać się na to, że z uwagi na okoliczność opuszczenia kraju na czas określony, bez własnej winy został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu oraz informacji o jego zakończeniu stosowną decyzją, której w konsekwencji nie mógł oprotestować w ustawowo określonym terminie. Wartość dowodowa dokumentów załączonych do skargi, w ocenie organu, jest wątpliwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydane postanowienie narusza prawo, to zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchyla orzeczenie w części lub całości. Uchylenie postanowienia następuje w przypadku, gdy doszło do naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. nie jest dotknięte uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a w rezultacie czy zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia tego odwołania. W pierwszej kolejności należy przywołać treść art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn. zm.). W myśl więc art. 162 § 1 tej ustawy w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności dla której był określony termin (§ 2). Z treści wskazanego wyżej przepisu wynika więc, że przywrócenie terminu uzależnione jest od równoczesnego spełnienia czterech przesłanek: 1) uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy, 2) wniesienia przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu, 3) dochowania terminu do wniesienia tego wniosku, 4) dopełnienia czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. O ile trzy spośród wskazanych wyżej przesłanek przywrócenia terminu zostały przez skarżącego spełnione, to przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, nie zachodzi. Zauważyć w tym miejscu należy, że przepis art. 162 Ordynacji podatkowej, odnośnie braku winy strony w uchybieniu terminu, nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06, publ. LEX nr 262725). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się więc bardzo rygorystyczne kryteria oceny postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie (por. poglądy przytoczone przez B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 334 i n., P. Pietrasz [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa, Komentarz, wydanie I, Warszawa 2006, s. 602 i n.). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż od strony dokonującej czynności procesowej wymagać należy zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Palestra 2004, nr 1, s. 225, H. Dzwonkowski i Z. Zgierski [w:] H. Dzwonkowski (red.), Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2006, s. 705 i n.). Oceny w tym zakresie dokonuje się poprzez przyjęcie kryteriów idealnego wzorca osoby należycie dbającej o swoje interesy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). W związku z powyższym "przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 560/00 niepubl., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 1997 r., sygn. akt SA/Sz 630/96, LEX nr 30748). W literaturze i orzecznictwie podkreśla się wręcz, że "o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. (...) W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, teksty, wzory i formularze, wydanie IV, Warszawa 1970, s. 136, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/02, Monitor Prawniczy 2002 r., nr 23, s.1059). Wskazać również należy, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu należy do strony, nie zaś do organu orzekającego. To na stronie spoczywa zatem ciężar wykazania, że zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej. Warunkiem rozpoczęcia biegu terminu do dokonania czynności procesowej jest prawidłowe doręczenie decyzji stronie. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że organ pierwszej instancji doręczył decyzję na właściwy adres, a strona pomimo dwukronego zawiadomienia nie podjęła przesyłki w terminie. Z akt sprawy wynika, że przesyłka, zawierająca decyzję organu pierwszej instancji została dwukrotnie awizowana, tj. w dniu 19 maja 2008 r., kiedy to przesyłkę złożono w urzędzie pocztowym oraz powtórnie w dniu 27 maja 2008 r., a stosowne zawiadomienia zostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Wobec tego w myśl art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej decyzja została doręczona po upływie 14 dni od daty złożenia decyzji w urzędzie pocztowym tj. w dniu 2 czerwca 2008 r. Podkreślić więc należy, że w niniejszej sprawie nastąpiło doręczenie zastępcze pociągające za sobą wszelkie prawne skutki. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie składu orzekającego skarżący nie zadbał należycie o swoje interesy, a tym samym dopuścił się niedbalstwa. Jego postawa jest tym bardziej nieusprawiedliwiona, gdyż wbrew jego twierdzeniom, miał on świadomość toczącego się postępowania, albowiem otrzymał on postanowienie o jego wszczęciu, co wynika z akt sprawy. Za przyczynę uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu nie może zostać również uznana wskazana w skardze okoliczność wyjazdu poza granice kraju z uwagi na problemy natury osobistej i zdrowotnej. Przede wszystkim bowiem, jak trafnie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej w K., nie wynika ani z treści skargi, ani z przedłożonych dokumentów, aby była to choroba nagła. Z utrwalonego orzecznictwa wynika zaś, że okolicznością uprawdopodobniającą brak winy, może być choroba nagła, obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca odebranie decyzji i wniesienia odwołania lub wyręczenia się inną osobą do nadania przesyłki pocztowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, publ. LEX nr 55307, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 1259/98, publ. LEX nr 44754). Nadto wyjeżdżając na dłuższy okres skarżący winien zabezpieczyć swoje interesy np. ustanawiając pełnomocnika. Dokładając zatem minimum staranności mógł uniknąć negatywnych skutków swego zachowania. Okoliczności faktyczne sprawy nie wskazują zatem na to, że skarżący użył możliwie największego wysiłku umożliwiającego zachowanie terminu do wniesienia odwołania. Przeciwnie wręcz, stwierdzić należy, że z okoliczności sprawy wynika, że niedochowanie terminu przez stronę nastąpiło wskutek niezachowania staranności w prowadzeniu spraw. Podkreślić w tym miejscu należy, że w razie stwierdzenia nawet niewielkiego stopnia zawinienia strony uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdyż stanowiłoby to naruszenie podstawowej zasady postępowania podatkowego, tj. zasady trwałości decyzji ostatecznych. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy strony. Z tego powodu nie mógł zostać uwzględniony zarzut skargi naruszenia art. 162 Ordynacji podatkowej. Nietrafne w ocenie składu orzekającego są również pozostałe zarzuty zawarte w skardze, choć nie ma znaczenia, że zostały one sformułowane na gruncie przepisów kpa, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Mają one bowiem swoje odpowiedniki w Ordynacji podatkowej, na co słusznie zwrócił uwagę Dyrektor Izby Skarbowej w K., wobec czego możliwa jest ocena tych zarzutów. Nietrafny jest więc także zarzut skargi naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej i art. 187 tej ustawy, będących odpowiednikami art. 7 kpa i art. 77 kpa, poprzez wydanie postanowienia bez należytego rozpoznania stanu faktycznego. Stwierdzić bowiem trzeba, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o akta sprawy. Nie był on zobligowany do prowadzenia postępowania dowodowego, gdyż nie na nim spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. W myśl art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej to zainteresowany winien uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut skargi naruszenia art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, będący odpowiednikiem art. 10 kpa, zgodnie z którym organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W omawianej sprawie na organie nie ciążył ten obowiązek, gdyż orzekał w formie postanowienia, a nie decyzji. Podobnie w konsekwencji nie sposób uznać też, że organ uchybił art. 121 Ordynacji podatkowej, będącego odpowiednikiem art. 8 kpa, w myśl którego postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, ze wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie naruszył prawa. Wobec tego Sąd oddalił skargę w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.