I SA/Gl 945/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg - odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję. Dyrektor Oddziału ZUS w C. decyzją z dnia [...], nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 z późn. zm. – dalej określanym też "kpa"), w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r., poz. 963 z późn. zm. – dalej określanej zamiennie "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku C.W. (określanej też jako "zobowiązana" lub "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...], nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 04/2010-10/2010 w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając podjętą decyzję ZUS wskazał, że zobowiązana: - zawiesiła działalność gospodarczą od [...]; - uzyskuje dochód z tytułu pobieranej renty rodzinnej w wysokości [...] zł netto miesięcznie; - doraźnie korzysta z pomocy finansowej rodziny i przyjaciół; - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; - posiada stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszącą łączną kwotę [...] zł (w tym: [...] zł tytułem kosztów eksploatacyjnych, [...] zł tytułem kosztów związanych z leczeniem oraz [...] zł tytułem innych wydatków); - posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł rocznie, z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości [...] zł CHF (tj. ok. [...] zł - wg. kursu walut na dzień 23 czerwca 2017r.), z tytułu kart kredytowych w łącznej wysokości [...] zł oraz u osób fizycznych w łącznej wysokości [...] zł; - ponosi miesięczną kwotę zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie [...] CHF (tj. ok. [...] zł - wg. kursu walut na dzień 23 czerwca 2017r.), pozostałe zobowiązania spłaca Pani wg. możliwości; - posiada we współwłasności w części ¾ nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym w M.; - posiada dwa samochody osobowe marki [...] z 2011 roku oraz [...] z 2006 roku. ZUS wskazał nadto, że nie dokonał jak dotąd zabezpieczeń rzeczowych na majątku zobowiązanej oraz że w stosunku do należności z tytułu składek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zobowiązana nie korzysta z pomocy MOPS w M. Powołując się na dane zawarte w Oświadczeniu o stanie majątkowym, Dyrektor ZUS podniósł, że zobowiązana choruje na [...], [...], [...], [...], [...], przeszła operację [...]. Ponadto w wyniku nieprawidłowo przeprowadzonej rehabilitacji ma trwale uszkodzony [...]. Odwołując się do art. 28 ust. 2 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W ocenie Dyrektora ZUS, organ I instancji prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 , 4a i 4b u.s.u.s. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ działalność gospodarcza nie została wykreślona i jak dotąd nie został stwierdzony brak majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Tym bardziej, iż zobowiązana posiada składniki majątkowe w postaci świadczenia rentowego, wobec którego może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Ponadto jest właścicielką nieruchomości (współwłasność w ¾ części), na której Oddział może dokonać zabezpieczenia swoich wierzytelności. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Dalej, Dyrektor ZUS stwierdził, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141. poz. 1365). Zdaniem Dyrektora ZUS organ I Instancji prawidłowo także uznał, że zobowiązana nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu, gdyż nie wykazała, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego, interes publiczny) - nie jest w stanie uregulować zadłużenia w późniejszym lub dłuższym okresie czasu np. w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego, i że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Organ zaakcentował, że zobowiązana uzyskuje dochód w postaci świadczenia rentowego, z którego w dłuższym okresie czasu może spłacić zadłużenie np. w ramach układu ratalnego. Ponadto posiada składniki majątkowe w postaci współwłasności nieruchomości, na której ZUS może dokonać zabezpieczenia hipotecznego. Ponadto posiada pojazdy samochodowe marki [...] z 2011 roku i [...] z 2006 roku, które mogą być źródłem pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Przedstawione argumenty nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Nie przedłożono żadnych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji materialno-bytowej, na podstawie których organ mógłby zająć stanowisko, iż za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej, czy też interes publiczny. Organ zaznaczył, że to na stronie ciąży obowiązek przedłożenia dowodów i wskazania okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności, a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy ww. dokumentacji. Zakład dokonując rozstrzygnięcia w sprawie kieruje się aktualną sytuacją materialno-bytową zobowiązanej, gdyż ocenie podlega to czy na moment złożenia wniosku nie posiada możliwości uregulowania powstałego zadłużenia. Jak podniósł organ obowiązek spłaty należności składkowych nie oznacza, iż muszą być one uregulowane jednorazowo - art. 29 u.s.u.s. przewiduje możliwość zastosowania ulgi w regulowaniu należności w formie układu ratalnego dostosowanego do obecnych możliwości płatniczych. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązana wniosła o umorzenie naliczonych składek i odsetek, podnosząc, że należności te wynikły ze zmiany interpretacji przepisów, a więc nie z jej winy. Wskazała, że została wprowadzona w błąd przez ZUS oraz że podstępnie uzyskano od niej podpis na deklaracji KOA w dniu [...]. Jak podniosła deklaracja ta dotyczyła 2010 r., a działanie prawa wstecz jest prawnie niedopuszczalne. Skarżąca powołała się także na wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] i postanowienie tego Sądu z dnia [...], cytując ich fragmenty. Skarżąca niezasadność długu wobec ZUS upatruje w swojej trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej a nadto, w nieuprawnionym przyjęciu w 2014 r. interpretacji przepisu, że składki wobec ZUS są należne, mimo świadczenia pracy w ramach umowy o pracę, a więc osoby będącej zatrudnionej. Skarżąca wskazała nadto, że w 2011 r. otrzymała od ZUS zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami. Jak podniosła o fakcie zalegania dowiedziała się dopiero w 2014 r., z korekty deklaracji, podpis której został na niej wymuszony. Skarżąca opisała też postępowanie przed organami i sądami w sprawie umorzenia jej składek oraz podniosła, że znanych jest jej wiele przypadków, gdzie ZUS przyjmował brak konieczności opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w trakcie zatrudnienia przedsiębiorcy na umowę o pracę w dowolnej części etatu przy zachowaniu minimalnego wynagrodzenia w proporcji do czasu zatrudnienia. Organ, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Sąd nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie. Przyjdzie wskazać, że decyzja zarówno pozytywna, jak i negatywna w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS może być podejmowana wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Zatem nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zmiana okresu przedawnienia z 10 na 5 lat została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. określa sytuację, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z tym przepisem, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, co wskazuje, że dane o wszczęciu i przebiegu postępowania egzekucyjnego są istotne dla oceny czy składki za dany okres są nadal wymagalne. Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie, którym odmówił zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dotyczących 2010 r. od miesiąca kwietnia do miesiąca października. W żadnej z wydanych decyzji organ nie wyjaśnił kluczowego dla sprawy zagadnienia jakim jest przedawnienie składek. Z przedłożonego materiału dowodowego (akt administracyjnych) wynika, że wobec skarżącej nie było prowadzone ani postępowanie egzekucyjne (karta nr 134 – sporządzona na dzień 27 lutego 2017 r.) ani też postępowanie egzekucyjne (karta nr 133 – sporządzona na dzień 24 lutego 2017 r.). Fakt ten wynika także z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze art. 27 ust. 1 w/w ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców zachodzi duże prawdopodobieństwo, że mogło dojść do przedawnienia składek należnych za okres od kwietnia do października 2010 r. Przypomnieć bowiem należy, że do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. Oznacza to, że w odniesieniu do spornych składek – w sytuacji, gdy nie doszło do zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia – składki te wygasły w dniu 1 stycznia 2017 r. Wymaga wskazania, że decyzja organu I instancji została wydana [...], a organu odwoławczego [...]. Stąd też istotne dla wyniku sprawy było ustalenie, czy i kiedy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W zaskarżonej decyzji, zagadnienie to nie zostało wyjaśnione w żadnym stopniu. Organ, pomimo posiadania wiedzy, że nie doszło do jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej oraz do postępowania zabezpieczającego nie pochylił się nad tę kwestią, przemilczając ją, co uprawdopodabnia wniosek, że kwestii tej w ogóle nie zbadał. Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić, czy składki, o umorzenie których wnosiła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie uległy. W sytuacji, gdy składki te uległy przedawnieniu, organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległych składek, z tej przyczyny, że nie jest możliwe rozstrzyganie sprawy, w sytuacji braku jej przedmiotu. Przedawnienie zaległych składek oznacza, że wygasły one z mocy prawa a to z kolei oznacza, że przedmiot wniosku nie istnieje, a to przesądza o braku podstawy prawnej do oceny wniosku strony skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.