I SA/Gl 945/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Adam Nita, Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Znak: [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ nadzoru) po rozpatrzeniu zażalenia pana T. B. (dalej zobowiązany lub strona) reprezentowanego przez pełnomocnika, na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...], nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020. 256 ze zm.), oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 oraz art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2019. 1438 ze zm.) dalej ustawa egzekucyjna, uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w tej sprawie. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor stwierdził, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., działając jako wierzyciel, wystawił wobec strony tytuł wykonawczy obejmujący należności w podatku od towarów i usług za okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., na podstawie nieostatecznej decyzji tego organu z dnia [...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności postanowieniem z dnia [...]. W dniu [...] Naczelnik, działając jako organ egzekucyjny, nadał temu dokumentowi klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Z kolei zawiadomieniami z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w dwóch bankach oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę strony, przy czym zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] wraz z odpisem przedmiotowego tytułu wykonawczego. Protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącego do strony samochodu osobowego marki Nissan Pathfinder, doręczając odpis protokołu żonie zobowiązanego. Zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zawiadomił Starostwo Powiatowe o zajęciu wskazanego samochodu, a następnie pismem z dnia 6 sierpnia 2019 r. zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z zapytaniem czy samochód ten został przez niego zajęty. W odpowiedzi Komornik wskazał, że przedmiotowy samochód został zajęty protokołem z dnia [...]. Pismem z dnia [...], organ egzekucyjny poinformował zobowiązanego o przekazaniu odpisu spornego tytułu wykonawczego do łącznego prowadzenia egzekucji przez komornika sądowego w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej. Pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. zobowiązany złożył skargę na czynności egzekucyjne dotyczące przedmiotowego tytułu wykonawczego zarzucając naruszenie: art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 8 ustawy egzekucyjnej, a nadto wnosząc o odstąpienie od licytacji i zainicjonowanie przeprowadzenia czynności kontrolnych w nadzorowanym organie i w ramach tych czynności wstrzymanie tychże czynności egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny (Naczelnik), oddalił skargę zobowiązanego ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia. Pismem z dnia 24 lutego 2020 r. zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 54 § 4 i 5 ustawy egzekucyjnej, poprzez bezzasadne oddalenie skargi z uwagi na uchybienie terminu wniesienia skargi, gdyż w terminie 14 dni od uzyskania informacji o licytacji samochodu pełnomocnik strony wniósł skargę na te czynności egzekucyjne, zarzucając równocześnie pomijanie pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym oraz naruszenie art. 6, art. 8, art. 10 i art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej, a nadto art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2 ustawy egzekucyjnej wnosząc o uchylenie postanowienia i zainicjonowanie przeprowadzenia czynności kontrolnych w nadzorowanym organie i w ramach tych czynności wstrzymanie tychże czynności egzekucyjnych. Rozpoznając sprawę Dyrektor zacytował przepisy art. 54 § 1, § 4 i § 5 ustawy egzekucyjnej by zauważyć, że poborca skarbowy w dniu [...], zajął przedmiotowy samochód w obecności żony zobowiązanego, która potwierdziła otrzymanie odpisu protokołu i pod jej dozorem pozostawiono zajętą ruchomość. Pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. zobowiązany złożył skargę na powyższą czynność egzekucyjną, zaś organ egzekucyjny oddalił skargę strony ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia. Następnie Dyrektor wskazał, że w myśl art. 98 § 2 ustawy egzekucyjnej zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, zaś w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia odpisu spornego protokołu zobowiązanemu. Zdaniem organu nadzoru nie można przyjąć, iż doręczenie protokołu zajęcia żonie zobowiązanego czyni zadość przesłance wynikającej z art. 98 § 2 ustawy egzekucyjnej tj. doręczeniu odpisu protokołu zobowiązanemu. W niniejszej sprawie żona zobowiązanego uczestniczyła jedynie w czynności zajęcia nieruchomości i pod jej dozorem pozostawiono zajętą ruchomość. W dniu spisania protokołu zajęcia zobowiązany nie uczestniczył w czynności egzekucyjnej, ale to właśnie jemu organ egzekucyjny winien doręczyć odpis protokołu z dnia [...]. Powołując się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Po 1028/17, organ nadzoru stwierdził, że wszczęcie postępowania w przedmiocie skargi na czynność zajęcia ruchomości w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe. Wskazał, iż organ egzekucyjny nie doręczył zobowiązanemu odpisu protokołu zajęcia ruchomości, a za datę zajęcia ruchomości uznać należy datę zawiadomienia zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego i dopiero od tego momentu rozpoczyna bieg 14-dniowy termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Następnie Dyrektor przytoczył treść art. 105 § 1 K.p.a. odnoszący się do bezprzedmiotowości postępowania i z tego powodu, w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie organu egzekucyjnego w tej sprawie. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł o jego uchylenie i zmianę, zarzucając naruszenie art. 6, art. 8, art. 10 i art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej oraz art. 33 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy. Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że do przedmiotowego postępowania egzekucyjnego zobowiązany ustanowił pełnomocnika, zaś zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone wraz z odpisem stosownego tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Skargę na tę czynność egzekucyjną złożył pełnomocnik zobowiązanego, zaś postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny uznał za niedopuszczalne wniesione przez stronę zarzuty. Następnie pełnomocnik skarżącego przedstawił fragmenty uzasadnienia postanowienia, w którym Dyrektor rozstrzygając sprawę zarzutów orzekł o niedopuszczalności zarzutu nieistnienia obowiązku oraz uznaniu za nieuzasadniony zarzutu zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych. Po tym postępowaniu skarżący i jego pełnomocnik oczekiwali na dalsze czynności co jednak nie nastąpiło. Pełnomocnik strony wnosząc skargę na czynności egzekucyjne wniósł również o kontrolę organu nadzoru w nadzorowanym organie i w ramach tych czynności wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Zdaniem pełnomocnika strony wycofanie z licytacji samochodu nie powinno powodować odstąpienia od przyjrzenia się działaniom organu egzekucyjnego. Tymczasem organ nadzoru nie zbadał i nie ocenił prawidłowo całego postępowania egzekucyjnego i rozstrzygał tylko w wąskim zakresie złożoną skargę całkowicie pomijając kwestię czynności kontrolnych i w ich ramach wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Następnie pełnomocnik skarżącego przedstawił uzasadnienie zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej odnosząc się do postępowania podatkowego zakończonego decyzją będącą podstawą do wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego oraz wskazując na to, że w postępowaniu tym organ nie posiadał ani jednego dowodu potwierdzającego świadome uczestniczenie strony w karuzeli podatkowej. Zauważył, że postępowanie wymiarowe trwało wiele lat i zawierało rażące naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Pełnomocnik strony wskazał na wyrok TSUE z dnia 16 października 2019 r. (C-189/19), stwierdzając, że decyzja wymiarowa wydana została na podstawie innych decyzji oraz innym materiałów zebranych podczas prowadzonych postępowań podatkowych przez inne organy podatkowe w stosunku do innych kontrahentów. Zdaniem pełnomocnika strony z uwagi na szereg błędów i nieprawidłowości należy wszystkie czynności powtórzyć, albo egzekucję umorzyć, gdyż wszczęto ją jeszcze na podstawie tytułu wystawionego na podstawie decyzji zabezpieczającej. Ponadto samo uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania w tym zakresie jest niewystarczające powinno być umorzone całe dotychczasowe postępowanie egzekucyjne. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że dotyczyło ono skargi na czynność egzekucyjną (zajęcie ruchomości) w sytuacji, gdy organ nadzoru uznał, że wszczęcie postępowania w tej sprawie było bezprzedmiotowe, gdyż dla zobowiązanego, który skargę taką złożył nie rozpoczął się bieg terminu o jej wniesienia. Poza sporem było, że w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, protokołem zajęcia i odbioru ruchomości (samochód) z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia samochodu osobowego doręczając odpis protokołu żonie zobowiązanego jako osobie uczestniczącej w tej czynności, pod której dozorem pozostawiono zajętą ruchomość. Bezsporne było także, że zobowiązany nie uczestniczył w tej czynności ani nie doręczono mu odpisu protokołu przedmiotowego zajęcia. Sporny samochód został już wcześniej zajęty protokołem komornika sądowego z dnia [...], zaś egzekucja z tego przedmiotu została przekazana do łącznego prowadzenia przez komornika sądowego, o czym organ egzekucyjny powiadomił zobowiązanego pismem z dnia [...]. Pismem z dnia [...] wierzyciel (organ podatkowy) wniósł o wstrzymanie do odwołania sprzedaży spornego pojazdu. Bezsporne było również, że pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne domagając się między innymi odstąpienia od licytacji zajętego samochodu i wskazując na zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Organ egzekucyjny oddalając skargę stwierdził, że jest ona spóźniona, zaś organ nadzoru uznał, że termin do jej wniesienia nie rozpoczął się. Zgodnie z treścią art. 98 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu z daty dokonania czynności) zajęcie ruchomości następuje poprzez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego. Protokół podpisuje także zobowiązany lub świadkowie (§ 1). Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony (§ 2). "Odpis protokołu zajęcia doręcza się zobowiązanemu. W przypadku gdy jest on nieobecny, doręczenie powinno nastąpić w trybie przewidzianym w art. 43-48 k.p.a." (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 218/09). W myśl art. 54 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (§ 1), skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg o których mowa w § 1 i 2 postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). Czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Wśród środków egzekucyjnych wymienia się egzekucje z ruchomości zobowiązanego, do której poborca skarbowy przystępuje przez ich zajęcie (art. 97 § 1 ustawy egzekucyjnej). Oznacza to, że zajęcie takie stanowi czynność egzekucyjną przewidzianą prawem, realizowaną poprzez sporządzenie i podpisanie stosownego protokołu przez uprawnione do tego osoby. Odpis protokołu doręcza się zobowiązanemu (art. 98 § 2 ustawy egzekucyjnej). Tym samym od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tego dokumentu, będącego podstawą dokonania zajęcia ruchomości, rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi na taką czynność. O ile dokumentu takiego nie doręczono zobowiązanemu (lub innej uprawnionej osobie) bieg terminu do wniesienia skargi na tę czynność pozostaje otwarty nie rozpoczyna się co powoduje, że prowadzenie postępowania w sprawie skargi jest bezprzedmiotowe lub przedwczesne. Zgodnie z art. 18 ustawy egzekucyjnej, jeżeli jej przepisy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w tym art. 61a i art. 105 K.p.a. W myśl pierwszego z powołanych przepisów "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a.), zaś stosownie do drugiego "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części" (art. 105 § 1 K.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo w części. Przepis ten stosuje się odpowiednio co do zażaleń (art. 144 K.p.a.). "Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania" (tak wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 818/20). "Umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku" (tak wyrok NSA z dnia 21 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2860/19). "Niedopuszczalnym jest wydanie postanowienia opartego na przepisie art. 61a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy organ podjął już w sprawie czynności procesowe zmierzające do merytorycznego jej rozpatrzenia" (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 55/20). "W przypadku wniesienia skargi na czynność egzekucyjną z uchybieniem czternastodniowego terminu z art. 54 § 4 u.p.e.a. organ nie może na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia takiej skargi, ale powinien ją oddalić na podstawie art. 54 § 5 u.p.e.a." (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt III SA/Po 351/19). "Wobec złożenia skargi na czynności egzekucyjne po terminie, kwestie merytoryczne nie mogą być rozważane przez organ II instancji" (tak wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2736/13). Skoro w niniejszej sprawie bezspornym było, że skarżący nie został zawiadomiony o czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy przepis art. 98 § 2 ustawy egzekucyjnej obligował dokonującego zajęcia ruchomości do doręczenia zobowiązanemu odpisu protokołu zajęcia, to tym samym termin, o którym mowa w art. 54 § 4 ustawy egzekucyjnej, nie rozpoczął biegu, a przez to wniesienie skargi na przedmiotową czynność było przedwczesne, a więc niedopuszczalne. Dlatego też organ nadzoru zasadnie uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia i umorzył postępowanie w tej sprawie. Należy dodać, że nawet gdyby uznać, że doręczenie odpisu protokołu zajęcia żonie zobowiązanego skutkowało uznaniem tej czynności za skuteczną wobec skarżącego to i tak zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego byłoby bezzasadne z uwagi na jego złożenie z przekroczeniem terminu, skoro odpis protokołu doręczono żonie skarżącego w dniu [...], a skarga na dokonane zajęcie została wniesiona w dniu 7 stycznia 2020 r. tj. po upływie terminu z art. 54 § 4 ustawy egzekucyjnej. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że nie są one uzasadnione, gdyż postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną nie obejmuje kwestii uregulowanych przepisami art. 33 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy egzekucyjnej. "Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego" (tak wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1324/18). Ponadto "brak jest podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego" (tak wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1473/19). Z tych przyczyn organ nadzoru nie mógł dokonać ustaleń w zakresie prawidłowości wszczęcia i kontynuowania egzekucji, czy też w odniesieniu do zarzutów już wcześniej rozstrzygniętych, albo też w kwestii doręczenia pism w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego z naruszeniem art. 40 § 2 K.p.a., czy też prowadzonego postępowania podatkowego. Organ nadzoru nie naruszył wymienionych w skardze przepisów k.p.a., bowiem działał na podstawie przepisów prawa, dotyczącego rozstrzyganej kwestii, zaś jego postępowanie nie było sprzeczne z zasadą określoną w art. 8 K.p.a. Skarżący nie wykazał bowiem by organy egzekucyjne traktowały stronę w sposób odmienny niż w podobnych przypadkach czy też rozstrzygnięcia były dla strony niezrozumiałe. Skarżący w istocie nie kwestionował sposobu prowadzenia spornej czynności, prawidłowości jej dokonania czy też ustaleń dotyczących doręczenia protokołu zajęcia i terminu do jej zaskarżenia, podniósł wyłącznie okoliczności mające znaczenie przy zarzutach jako środka stosowanego w stosunku do prowadzonej egzekucji, a nie dokonanej czynności egzekutora. Sąd zauważa, że podnoszona przez skarżącego kwestia dotycząca przeprowadzenia czynności kontrolnych w organie egzekucyjnym i w ich ramach wstrzymanie czynności egzekucyjnych była bezpodstawna skoro organ nadzoru uznał, iż postępowanie skargowe zostało wszczęte w sposób wadliwy i je umorzył, a przez to nie mógł stosować art. 54 § 6 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu określonym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia). Przepis ten zezwalał na to, by organ egzekucyjny lub organ nadzoru, w drodze postanowienia, wstrzymał w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego, jednakże jego stosowanie związane było z istnieniem skutecznie wniesionej skargi na czynność egzekucyjną lub skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, co w niniejszej sprawie nie wystąpiło. Ponadto na postanowienie takie stronie nie przysługiwało uprawnienie do złożenia zażalenia. Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób przewidziany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019.2325) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.