I SA/Gl 946/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – odroczenie zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, L. C., akcentując swoją trudną sytuację finansową, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. W tych ramach podkreślił, że w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym na czwórkę dzieci. Zaznaczył przy tym, że płaci alimenty na rzecz syna, który jest obecnie dorosły i "opływa w dostatek". Skarżący podniósł nadto, że jest osobą schorowaną, "która z uwagi na brak pieniędzy nie tylko nie może zakupić żywności dla przebywających u [niego] najmłodszych dzieci ale dodatkowo jeszcze nie może wykupić przepisanych leków i niezbędnych środków pomocniczych." W dalszej kolejności, w dniu 2 września 2013 r., wpłynął do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu. W tych ramach skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał na argumentację zawartą w jego odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz w skardze skierowanej do Sądu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach L. C. zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wynika z niego nadto, że posiada dwie działki rekreacyjne o łącznej pow. 14 arów. Jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek dla bezrobotnych, wypłacany do września br. w kwocie 240 zł, po obniżeniu o świadczenia alimentacyjne. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych tej sprawy, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 6 września 2013 r.) poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego skarżącego do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu: ubezpieczenia, czynszu itp.; dokumenty potwierdzające zakup lekarstw) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem ww. gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; należało także wykazać wydatki z tytułu utrzymania samochodu marki SUZUKI WAGON; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r.– stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dochody z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz obciążenia tego świadczenia (alimenty) należało wykazać za pomocą aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy; zaświadczenie to winno nadto zawierać adnotacje o zaproponowanych skarżącemu ofertach pracy; 5) przedłożenie kopii zeznania podatkowego za 2012 r.; 6) złożenie oświadczenia, z którego wynikałby, czy skarżący korzysta ze wsparcia pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie stosownych decyzji w tym zakresie; 7) nadesłanie aktualnej dokumentacji obrazującej skalę zadłużenia skarżącego z tytułu: świadczeń alimentacyjnych, pożyczek, kredytów itp.; 8) uszczegółowienie informacji dotyczących posiadanych przez skarżącego działek rekreacyjnych; w tych ramach należało wykazać obciążenia finansowe z tym związane oraz ewentualne pożytki. W przywołanym wyżej piśmie, doręczonym na adres skarżącego do rąk dorosłego domownika (ojciec skarżącego) w dniu 12 września 2013 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 19 września 2013 r., nadesłanym w odpowiedzi na przybliżone wyżej wezwanie, skarżący zwrócił się o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku z uwagi na "ogrom" wymaganych od niego dokumentów źródłowych. Przy piśmie tym nadesłał: zaświadczenie PUP w B. z dnia 19 września 2013 r., z którego wynika, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 12 września 2012 r. i w okresie od 20 września 2012 r. do dnia 19 września 2013 r. pobierał zasiłek (z załączonej karty wypłaty zasiłków wynika, że ostatnio pobrane świadczenie stanowiło kwotę 269,30 zł); zaświadczenie właściwego komornika sądowego z dnia 18 września 2013 r., z którego wynika, że podczas trwania egzekucji komornik uzyskał od dłużnika/skarżącego kwotę 200 zł (w okresie od maja do sierpnia 2013 r.) na poczet postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wyroku nakazowego (stan zaległości z tego tytułu wynosi nadal 607,38 zł). Zarządzeniem z dnia 24 września 2013 r., w wyniku uwzględnienia wniosku L. C., przedłużono skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o siedem dni, liczonych od dnia doręczenia odpisu tego zarządzenia, tj. od dnia 14 października 2013 r. (odpis zarządzenia doręczono w trybie art. 73 P.p.s.a.; przesyłkę awizowano bezskutecznie dwukrotnie w dniach 30 września 2013 r. i 8 października 2013 r.). Ze skutkiem na dzień 14 października 2013 r. doręczono skarżącemu nadto ponowne wezwanie (pismo z dnia 24 września 2013 r.) do uzupełnienia wniosku, uwzględniające dokumenty, które skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 19 września 2013 r. W tych ramach wezwano skarżącego do wykonania pkt: 1, 2, 3, 5, 6 i 8 wezwania z dnia 6 września 2013 r. w terminie wynikającym z zarządzenia z dnia 24 września 2013 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w tym miejscu przywołać tezę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09 (publ.: LEX nr 552223), która wpisuje się w zastany tutaj stan faktyczny. Otóż zdaniem Sądu kasacyjnego, "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić." W punkcie wyjścia dalszych rozważań należy zaznaczyć, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony, pomimo przedłużonego terminu. Trzeba przy tym odnotować, iż przyjęto w tej sprawie, że odpis zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 września 2013 r. o przedłużeniu terminu, jak również odpis wezwania precyzującego zakres dalszego uzupełnienia wniosku, uwzględniający dokumenty, które skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 19 września 2013 r., zostały mu doręczone ze skutkiem na dzień 14 października 2013 r. W myśl bowiem art. 73 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. W niniejszej sprawie przesyłkę, zawierającą odpis zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 września 2013 i odpis ponownego wezwania, awizowano po raz pierwszy w dniu 30 września 2013 r., pozostawiając zawiadomienie w skrzynce pocztowej adresata. Z tych względów termin do uzupełnienia wniosku o pozostałe wymagane dokumenty upłynął w dniu 21 października 2013 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżący nie nadesłał wszystkich dokumentów, które mogłyby zobrazować stan majątkowy i dochody jego oraz pozostałych domowników. Tym samym zbyt wiele pytań dotyczących szeroko pojmowanej sytuacji materialnej skarżącego, a które znalazły wyraz w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 6 września 2013 r., pozostaje bez odpowiedzi. Obecny stan faktyczny pozwala jedynie stwierdzić, że z dniem 19 września 2013 r. skarżący utracił prawo zasiłku dla bezrobotnych, oraz że w dalszym ciągu jest wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne. Oznacza to, iż odpowiadając na pierwotne wezwanie referendarza sądowego, udzielono odpowiedzi jedynie na dwa z ośmiu poruszonych w nim zagadnień. Ujawnione tutaj mankamenty dowodowe wniosku, nie pozwalają na jego uwzględnienie, wszak na dzień dzisiejszy brak jest przede wszystkim informacji o obecnym dochodzie skarżącego, a tym samym źródle finansowania jego stałych i niezbędnych wydatków. Nie można również zaprzeczyć tezie, iż skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami (w tym z ojcem), które mogą kształtować jego sytuację majątkową. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.