I SA/Gl 951/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że jest osobą bezrobotną, bez majątku i dochodu, nie pozostającą z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zwrócił uwagę na toczącą się przeciwko niemu egzekucję oraz obowiązek alimentacyjny względem dzieci. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu według nieobowiązującego już wzoru, toteż skarżącego wezwano do uzupełnienia tego braku formalnego. Wobec niewykonania wezwania postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. Sąd pozostawił wniosek bez rozpoznania, lecz orzeczenie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt II GZ 574/16 jako nazbyt formalistyczne. W takim stanie rzeczy referendarz sądowy pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, kopii wyroku orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że jeżeli nie ma podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżący za rok 2015 nie wykazał dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego), zaświadczenia organu egzekucyjnego o wysokości należności egzekwowanych od skarżącego, wyszczególniającego kwoty wyegzekwowane od niego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę należności, jakie pozostają jeszcze do spłaty, lub innych dokumentów zawierających takie informacje, np. kopii wezwań do zapłaty wystawionych przez komorników sądowych, zajęć egzekucyjnych itp., dokumentów wskazujących, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości podanej jako adres zamieszkania skarżącego, a także tytuł prawny, na podstawie którego skarżący z tej nieruchomości korzysta, dokumentacji, z której wynikać będzie wysokość obowiązku alimentacyjnego ciążącego na skarżącym, a także wysokość kwot uiszczonych z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz ewentualnych zaległości w tym zakresie, np. kopii stosownego wyroku, ugody, pokwitowań, dowodów wpłaty alimentów, wezwań do ich zapłaty itp., a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie doręczono dnia 12 września 2016 r. (osoba odbierająca przesyłkę w dacie tej błędnie podała miesiąc, ze względu na dzień wystosowania wezwania oraz datę podaną przez doręczyciela, należy to jednak uznać za oczywistą pomyłkę, która nie wymaga wyjaśnienia) w taki sam sposób, w jaki doręczono poprzednie pisma kierowane do skarżącego w tym postępowaniu, ale nie zostało ono dotąd wykonane. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie przyjąć wypada, że z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt II GZ 574/16 wynika, że wniosek skarżącego spełnia warunki formalne niezbędne do tego, by nadać mu dalszy bieg, tj. zbadać go merytorycznie. Uchylono nim przecież zaskarżone postanowienie, w którym wyrażono przeciwne stanowisko, ocenione jako nazbyt formalistyczne. Nie mogło więc chodzić jedynie o to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z argumentacją, jaka miała to stanowisko wspierać, gdyż w takim wypadku zażalenie zostałoby oddalone ze względu na to, iż zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej P.p.s.a., stosowany na zasadzie odesłania zawartego w art. 197 § 2 P.p.s.a.). Zastosowanie się do wiążącej wykładni prawnej przeprowadzonej w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2016 r. oznaczać musi, że wniosku nie można już kwestionować pod względem formalnym i należy go rozpoznać z uwzględnieniem przesłanek przyznania prawa pomocy. Zostały one określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w świetle którego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący w ogóle nie wykonał takiego wezwania – termin wyznaczony w tej materii upłynął bezskutecznie z dniem 19 września 2016 r. Należy zaś podkreślić, że stosownie do art. 255 P.p.s.a. wezwanie tego rodzaju wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Brak dokumentów źródłowych wyklucza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów sytuacji wnioskodawcy, w szczególności dochodów i kosztów jego gospodarstwa domowego. Musi on wszak dysponować jakimś źródłem utrzymania, pozwalającym mu pokryć choćby niezbędne wydatki życiowe. Skarżący nie udowodnił jednak nawet tego, że jest osobą bezrobotną czy że nie wykazał żadnych dochodów do opodatkowania. Nie przedłożył też zaświadczenia w sprawie zameldowania czy dokumentu wskazującego tytuł prawny do nieruchomości wskazanego jako jego miejsce zamieszkania. W efekcie nie można tych okoliczności zbadać, zwłaszcza sprawdzić, czy istotnie nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskujący zignorował także wezwanie w części odnoszącej się do jego zobowiązań, w tym alimentacyjnych. Niewykonanie wezwania wyklucza uwzględnienie wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.