I SA/Gl 961/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty targowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, M.P. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty sądowej (patrz pismo z dnia 29 września 2014 r.). W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wniosek ten został przez skarżącego złożony na urzędowym formularzu (druk z 4 listopada 2014 r.). Co znamienne, we wspomnianym wezwaniu z dnia 6 października 2014 r. pouczono skarżącego dodatkowo o treści art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Standardowe wezwanie zostało rozszerzone w ten sposób, albowiem w ramach dotychczasowej korespondencji skarżący odbierał przesyłki sądowe już po upływie terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 P.p.s.a. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego we wspomnianym wyżej druku PPF, wynika, że skarżący mieszka – jak oświadczył – w domu, który został sprzedany w drodze licytacji komorniczej. Posiada nadto nieruchomość przemysłową, którą również poddano licytacji. Skarżący odnotował, że posiada zadłużenie na łączną kwotę "500,00 tys. złotych z egzekucji komorniczej". Łączny dochód w jego gospodarstwie domowym oznaczył w kwocie 1.271,00 zł brutto, w tym uśredniony dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oznaczył w kwocie 30,92 zł miesięcznie). Końcowo zaakcentował, że ma problemy z kręgosłupem, a nadto schorzenia kardiologiczne. Z kolei żona jest inwalidką z uwagi na przewlekłą chorobę. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, referendarz sądowy zdecydował o wezwaniu M. P. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym żony skarżącego; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj.: a) zamieszkiwania w domu, który został zlicytowany; b) licytacji nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; c) wydatków związanych z leczeniem chorej żony; d) zadłużenia na kwotę 500 tys. zł. W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Odpis wezwania, przesłany na adres wskazany w skardze, wskutek nieobecności skarżącego, pozostawiono we właściwym urzędzie pocztowym. Zawiadomienie o tym umieszczono w skrzynce na korespondencję dwukrotnie, pierwszy raz w dniu 18 listopada 2014 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru), drugi – w dniu 26 listopada 2014 r. (co wynika z wydruku z usługi śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A.). W konsekwencji korespondencja Sądu została przez skarżącego odebrana w dniu 3 grudnia 2014 r. Pismem procesowym z dnia 9 grudnia 2014 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu następnym, tj. 10 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się o przedłużenie o 60 dni terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach tego pisma zaznaczył, że w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie zgromadzić wymaganych dokumentów, akcentując, że samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą i nie zatrudnia pracowników. Stwierdził przy tym, że "znaczna część dokumentów jest do pozyskania od instytucji państwowych i bankowych, gdzie obowiązują określone procedury administracyjne, które nie pozwalają uzyskanie dokumentów w trybie natychmiastowym". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy nawiązać do wydanego w tym samym dniu zarządzenia, mocą którego odmówiono skarżącemu przedłużenia terminu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzenie wydano w następstwie wniosku skarżącego z dnia 9 grudnia 2014 r. Ustalono w tej sprawie, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącemu ze skutkiem na dzień 2 grudnia 2014 r. Stosownie bowiem do treści art. 73 § 1 P.p.s.a. (o treści tego przepisu pouczono skarżącego już w wezwaniu z dnia 6 października 2014 r.), w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2) – w tej sprawie był to dzień 18 listopada 2014 r. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórnie zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3) – powtórnie awizowano przesyłkę w dniu 26 listopada 2014 r. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, tj. w tym konkretnym przypadku w dniu 2 grudnia 2014 r. Skutku doręczenia korespondencji Sądu z tą właśnie datą nie zmienia okoliczność wydania owej korespondencji już po terminie, tj. w dniu 3 grudnia 2014 r. Zgodnie z art. 84 P.p.s.a., który ma zastosowanie w niniejszym wpadkowym postępowaniu na podstawie art. 258 § 3 tej ustawy, Przewodniczący (tutaj referendarz sądowy) może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skrócić termin sądowy na wniosek strony. Termin ten może być przedłużony po warunkiem, że wniosek o takie wydłużenie wpłynie do Sądu przed upływem pierwotnie wyznaczonego terminu. W niniejszym przypadku wniosek skarżącego, nadany w urzędzie pocztowym w dniu 10 grudnia 2014 r., wpłynął już po wyznaczonym terminie, który na gruncie przywołanych wyżej przepisów upłynął w dniu 9 grudnia 2014 r., tj. siedem dni po tym jak nastąpił skutek doręczenia wezwania referendarza w trybie art. 73 P.p.s.a. Ostatecznie wniosek skarżącego o przedłużenie terminu nie mógł odnieść zamierzonego skutku, co znalazło wyraz w zarządzeniu starszego referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2014 r. W konsekwencji skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, co nie może pozostać obojętne dla jego rozstrzygnięcia. Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Przyszło zatem stwierdzić, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w ogóle nie zareagował na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie nadesłał bowiem ani jednego dokumentu, a złożony przez niego wniosek o przedłużenie terminu nie mógł odnieść skutku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń. Akcentowana tutaj bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić jego wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że rozpoznający wniosek nie znajduje żadnych obiektywnych przyczyn, dla których uzupełnienie wniosku wymagałoby aż 60 dni. Co więcej, wbrew temu co podnosi skarżący, większość z dokumentów wymaganych wezwaniem referendarza sądowego, mogła być przedstawiona Sądowi w ramach korespondencji skarżącego z dnia 10 grudnia 2014 r. Samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej nie mogło stanowić przyczyny niemożności skompletowania dokumentów takich jak: faktury i rachunki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, deklaracji podatkowych za miniony rok (w tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że do takowej skarżący miał dostęp już w dniu 4 listopada 2014 r. kiedy to wypełniał rubrykę nr 10 druku PPF nawiązując do zeznania PIT-36L). Skarżący winien także bez przeszkód udokumentować okoliczności: zamieszkiwania w domu, który został zlicytowany; zadłużenia na kwotę 500 tys. zł; wydatków związanych z leczeniem chorej żony, czy licytacji pozostałej nieruchomości należącej do skarżącego. Taka postawa skarżącego zmierza – w ocenie rozpoznającego wniosek – do celowego przedłużenia postępowania sądowego i jako taka nie zasługuje na aprobatę. Trzeba w tym miejscu jeszcze wyjaśnić, że sygnalizowane wyżej mankamenty dowodowe wniosku nie pozwalają przede wszystkim zbilansować dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, co ma istotne znaczenie z uwagi na wysokość wpisu sądowego od skargi, który został w tej sprawie ustalony na najniższym poziomie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wezwanie to miało na celu również ustalenie bieżących dochodów skarżącego, wszak te, które zdeklarował w druku PPF obrazowały sytuację z 2013 r. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.