I SA/Gl 962/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej zwana ustawą lub u.s.u.s.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] (nr [...]) odmawiającą L. P. (dalej zwany stroną lub wnioskodawcą) umorzenia należności z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres 12/07-02/08, 04/08-12/09, 04/10-06/10, 09/10-11/12 w łącznej kwocie [...] zł., Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – za okres 11/07-12/09, 04/10-06/10, 09/10-11/12 w łącznej kwocie [...]zł. oraz Fundusz Pracy za okres 12/07, 02/08, 05/08-12/09, 04/10-06/10, 09/10-11/12 w łącznej kwocie [...]zł. Z akt sprawy wynika, że w dniu 11 stycznia 2013 r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy. Wnioskodawca wskazując na swoją trudną sytuację wnosił o umorzenie zaległości w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwane rozporządzeniem). Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia ww. należności podkreślając brak wykazania przez stronę występowania przesłanek o jakich mowa w ww. przepisie § 3 rozporządzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona domagała się umorzenia należności z tytułu ww. składek wskazując przy tym na to, że wykazała, iż zadłużenie sięgające [...] milionów złotych i posiadany majątek nieruchomy obciążony hipotekami w praktyce nie pozwala na uregulowanie zaległości względem ZUS. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...]w zakresie odmowy umorzenia przedmiotowych składek. Organ orzekając w drugiej instancji, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] po zaprezentowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz ujawnieniu i przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (str. 2-10) podkreślił brak wykazania przez stronę przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ww. rozporządzenia, akcentując przy tym to, że brak jest podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, iż opłacenie należności względem ZUS pozbawi stronę i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano przy tym, że aktualna sytuacja strony jest trudna, jednak istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej wnioskodawcy. W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej podkreślono fakt posiadania przez stronę majątku ruchomego i nieruchomego stanowiącego przedmiot zabezpieczenia należności, wskazano na pomoc rodziców oraz na brak korzystania przez rodzinę strony z pomocy społecznej. Wskazano także na brak wykazania zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń, które dowodziłyby jakiś strat materialnych oraz na brak choroby, która uniemożliwiałyby podjęcie stronie jakiegokolwiek zatrudnienia. Zaakcentowano również uznaniowy charakter przedmiotowej decyzji, ryzyko podejmowania działalności gospodarczej oraz konieczność uwzględnienia interesu społecznego przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zaległości, które oznaczają całkowitą rezygnację ZUS z należności z tytułu składek. Końcowo podkreślono, że strona nie udowodniła ponad wszelką wątpliwość, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia z tytułu ww. składek. W skardze wniesionej do Sądu L. P. (dalej zwany skarżącym) zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia, mający wpływ na jego treść poprzez przyjęcie, że jest w stanie opłacić należności z tytułu składek bez uszczerbku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny. Zdaniem skarżącego dokładna analiza zebranych w sprawie dowodów, w tym w szczególności dokumentów jednoznacznie wskazuje, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w "stanie zrealizować powyższych należności". Strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i ponownego rozpoznania sprawy w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu ww. składek, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący wywodził, że decyzja ZUS jest niesłuszna i wskazał na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, które ma polegać na wadliwym założeniu, że nie udowodnił on, iż opłacenie składek pozbawi go i jego rodzinę możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego nie sposób przyjąć, że uzyskany przez niego dochód w 2012 r. pozwala mu na spłatę zadłużenia, albowiem kwota uzyskana z prowadzonej działalności gospodarczej została w całości przejęta przez komornika. Skarżący wskazał, że organ dopuścił się zasadniczego uchybienia pomijając fakt zatrudnienia jego żony jedynie na ¼ etatu z wynagrodzeniem [...] zł. miesięcznie z uwagi na konieczność opieki nad [...] letnią córką. Zdaniem skarżącego organ całkowicie pominął prowadzone względem jego majątku postępowania egzekucyjne i próby restrukturyzacji istniejącego zadłużenia oraz fakt złego stanu zdrowia, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Skarżący polemizował także z wywodami organu co do obowiązków osób podejmujących działalność gospodarczą i akcentował, że miał zawsze na uwadze obowiązujące przepisy prawa. Skarżący wyjaśniał także, iż nie korzysta z pomocy opieki społecznej gdyż zamieszkuje z rodziną u rodziców, którzy ponoszą koszty utrzymania mieszkania, dokonują wszelkich opłat oraz dostarczają jemu i jego rodzinie środków na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd podzielił stanowisko ZUS i nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie wskazać należy, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 11 stycznia 2013 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem skarżącego stan sprawy jest po części sporny. Sąd uznaje za prawidłowe ustalenia jakie w tym zakresie poczynił organ w zaskarżonej decyzji (str. 2-10 uzasadnienia). Zdaniem Sądu brak jest zatem konieczności powielania prawidłowych ustaleń w tym względzie. Podkreślenia wymaga przy tym to, że w istocie sporna jest ocena ustaleń faktycznych, a nie same ustalenia, albowiem skarżący nie kwestionuje faktów, ale ich ocenę, w szczególności akcentując, że posiadany stan majątkowy i sytuacja rodzinna oraz stan zdrowia nie pozwala na przyjęcie, że jest on "w stanie opłacić należności z tytułu składek bez uszczerbku zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" swoich i swojej rodziny. Mając na uwadze wniosek strony wskazać przyjdzie, że w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 pkt. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd po analizie akt sprawy podziela stanowisko ZUS, że w przedmiotowej sprawie strona nie udowodniła, iż zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia z tytułu przedmiotowych składek oraz że umorzenie będące definitywną rezygnacją Zakładu z należności byłoby przedwczesne. Sąd w szczególności wskazuje na to, że skarżący jest współwłaścicielem majątku ruchomego (samochody wyliczone na stronie 7 zaskarżonej decyzji) oraz majątku nieruchomego. Wobec toczących się postępowań egzekucyjnych nie sposób na ich obecnym etapie założyć, iż z całą pewnością kwoty uzyskane ze sprzedaży tego majątku nie pozwolą na zaspokojenie należności ZUS, a zatem stanowisko organu o braku podstaw prawnych do umorzenia należy ocenić jako logiczne i prawidłowe, tym bardziej, że strona nie kwestionuje tego, iż w 2012 roku jej dochód (głównie ze sprzedaży nieruchomości) wyniósł [...]zł. Sąd podziela także stanowisko ZUS, że ewentualne umorzenie musi uwzględniać nie tylko sytuację finansową strony, ale również interes społeczny. Ponadto, jak przyznaje strona w skardze, rodzina ma zapewnione zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych ze strony rodziców skarżącego. Skoro strona wraz z rodziną nie korzysta z pomocy społecznej, przy obecnym dochodzie [...]zł. i skoro strona jak sama podaje nie ma orzeczonej trwałej niezdolności do pracy to nie sposób założyć, że pomimo zgłaszanych problemów ze zdrowiem, brak jest jakichkolwiek szans na podjęcie w przyszłości zatrudnienia, a tym samym zaspokojenia roszczeń ZUS. Także ograniczenie w zakresie pracy na ¼ etatu przez żonę z uwagi na wiek córki [...]lat nie jest trwałym czynnikiem (starsze dziecko jest pełnoletnie) ograniczającym zatrudnienie. Co do zarzutów skargi dotyczących błędu w ustaleniach faktycznych sprawy, w tym pominięciu obecnej sytuacji strony i rodziny, należy wskazać, że pismem z dnia 13 lutego 2013 r. strona została pouczona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jednak w oświadczeniu z dnia 18 lutego 2013 r. strona wskazała, że nie wnosi nowych dowodów i materiałów do sprawy. Ponadto pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. strona została pouczona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań, z którego to prawa nie skorzystała. Podkreślić także przyjdzie, że strona nie zgłosiła żadnych nadzwyczajnych okoliczności, w tym strat spowodowanych klęską żywiołową, które pozwalałyby na przyjęcie istnienia przesłanek umorzeniowych zawartych w § 3 ww. rozporządzenia. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjdzie wskazać, że Ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 685/11). Zdaniem Sądu skoro w realiach przedmiotowej sprawy nada istnieje potencjalna możliwość wyegzekwowania zaległych składek, z uwagi na posiadanie przez skarżącego nieruchomości i ruchomości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie ZUS - nie może być uważane za dowolne. ZUS zobligowany jest bowiem mieć na uwadze publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniać cele, na które są one przeznaczane, a jako organ odpowiedzialny za ich pobór zobligowany są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu prawem do umorzenia zaległych składek (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 192/12). Z uwagi na powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uznania zasadności zarzutów i żądań skargi, którą oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.