I SA/Gl 968/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi A S.C w D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] roku (nr [...] ) Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 123 i 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmian.) w związku z art. 17 i 18 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 zm.), stwierdził niedopuszczalność zażalenia z dnia [...] 2009 r. na pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. z dnia [...] 2009 r. (nr [...]), będącego odpowiedzią na pismo "A" S.C. z dnia [...] 2009 r., podnoszącego bezprawność obciążenia rachunku tej firmy tytułami egzekucyjnymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nr [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, organ wyjaśnił, iż w dniu [...] 2009 r. wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. spółki "A" S.C. w D. w sprawie bezprawnego obciążenia jej rachunku bankowego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładów Ubezpieczeń Społecznych o nr [...] z [...] 2009 r. dotyczących innej firmy – "B", z którą łączy z "A" jedynie osoba jej wspólnika – I. C.. Spółka "A" podniosła dalej, iż zostały naruszone dobra osobiste jej wspólników, a dokonane obciążenie utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej i może doprowadzić Spółkę do bankructwa. Strona podniosła w konsekwencji, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w S. Inspektorat w D. przekroczył swoje uprawnienia i zażądała odblokowania środków na rachunku bankowym, zwrot kosztów i odsetek, wyjaśnienia sprawy oraz przeprosin. W odpowiedzi na pismo Spółki "A" S.C. z dnia [...] 2009 r. organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. - Inspektorat w D. wyjaśnił wątpliwości dotyczące zajęcia rachunku bankowego w piśmie datowanym na dzień [...] 2009r. (nr [...] ). W treści tego pisma, organ egzekucyjny powołując się na treść art. 81 § 1a ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Tekst jedn. DZ. U. z 2005 r. nr 229, poz.1954 z późn. zm.) stwierdził generalnie, iż zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązana I. C.. Na powyższe pismo organu egzekucyjnego, reprezentujący spółkę cywilną "A" pełnomocnik - adwokat M. F. skierował do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie z dnia [...] 2009 r., wnosząc o zmianę postanowienia poprzez niezwłoczne uchylenie dokonanego zajęcia. Ponadto pełnomocnik spółki wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Żalący się podniósł, iż pismo Spółki z dnia [...] 2009 r. winno być potraktowane jako zarzuty z artykułu 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż w piśmie tym podniesiony został zarzut błędu, co do osoby zobowiązanego w egzekucji prowadzonej przeciwko I. C.. Ponadto strona podniosła, że organ egzekucyjny nie wydał postanowienia, lecz udzielił jedynie pisemnych wyjaśnień. W ocenie strony, pismo to należy zakwalifikować jako postanowienie, na które służy zażalenie, o czym wspólnicy Spółki "A" S.C. dowiedzieli się w dniu [...] 2009 r. uzyskując poradę prawną w tym zakresie. Dlatego też został złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Ponadto, odnosząc się do meritum sprawy strona zakwestionowała, iż podstawą zajęcia rachunku bankowego wspólników Spółki "A" może być treść art. 81 § 1a ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż w jego ocenie, przepis ten odnosi się do przypadku, w którym zobowiązany jest współwłaścicielem rachunku bankowego na podstawie współwłasności bankowej w ramach, której możliwe jest wyodrębnienie udziału dłużnika. Tymczasem strona podała, iż w jej ocenie, mienie zdeponowane na rachunku bankowym stanowi współwłasność łączną wspólników Spółki "A" S.C., którzy nie są dłużnikami. Na poparcie tych twierdzeń odwołano się do treści art. 863 § 3 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r. ze zm.), zgodnie z którym "w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku." Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] roku (nr [...]) stwierdził niedopuszczalność zażalenia z dnia [...] 2009r. Uzasadniając motywy takiego orzeczenia, Dyrektor Izby Skarbowej w K. podniósł, iż pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. - Inspektorat w D. z [...] 2009 r., nie jest postanowieniem w rozumieniu art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z zm.), albowiem nie zawiera elementów przewidzianych treścią art.124 tego kodeksu. Ponadto, w ocenie organu, pismo to nie mogło również stanowić zarzutu na postępowanie egzekucyjne w trybie art. 33 ustawy o egzekucji w administracji, gdyż uprawnionym do złożenia takich zarzutów jest jedynie zobowiązany, tj. I. C.. Dlatego też, jeśli spółka cywilna "A" kwestionowała zasadność dokonanego zajęcia rachunku bankowego założonego na jej wspólników, to nie będąc zobowiązanym w myśl art.1a pkt 20 ustawy o egzekucji w administracji do wykonywania obowiązku na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w D.(dochodzonym w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do jej wspólniczki pani I.C.) - winien zwrócić się o wyłączenie tego prawa majątkowego spod zajęcia w oparciu o treść art. 38 ustawy o egzekucji w administracji, które to rozstrzygnięcia podejmowane są w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Skoro Spółka "A" jednak w piśmie z dnia [...] 2009 r. domagała się wyjaśnień, to organ egzekucyjny udzielił ich w piśmie z dnia [...] 2009 r. W konkluzji organ podał, iż skoro pismo to nie jest postanowieniem to nie może służyć na nie zażalenie. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., pełnomocnik strony skarżącej "A" S.C., złożył skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się jego uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący zarzucił wydanemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego tj: - art. 81 § 1a ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 863 § 3 i 870 w związku z art. 196 § 2 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, poprzez błędne przyjęcie, że podstawą zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez Bank na zlecenie osób fizycznych, prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej może być – bez żadnych dodatkowych warunków - powołany przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, - art. 45 § 1 w związku z art. 33 oraz art. 34 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niezastosowanie, - art.112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi, strona skarżąca przytoczyła stan faktyczny tożsamy z wyżej przedstawionym. Uzasadniając naruszenie niewłaściwej wykładni art.112 w związku z art. 34 § 2, w związku z art. 81 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji strona skarżąca podała, iż funkcją zarzutów wnoszonych na podstawie art. 33 przytoczonej ustawy jest doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym odnoszącym się do zakresu obowiązku zobowiązanego, a rozstrzygnięcie tego rodzaju nie może być podejmowane przez organ egzekucyjny, ponieważ jego zadaniem jest jedynie stosowanie przymusu egzekucyjnego celem wykonania zobowiązania. W ocenie skarżącego, wniesienie zarzutu prowadzi do konieczności wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez wierzyciela. Na potwierdzenie powyższego strona przytoczyła glosę do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.06.2007r. (sygn. akt I FPS 4/06), zgodnie z którą wypowiedzenie się wierzyciela w kwestii zarzutów winno przybrać postać postanowienia. Ponadto skarżący przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25.02.2005 r. (sygn. akt I SA/Gd546/2004), oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08.07.1997r. (sygn. akt FPS5/97) potwierdzające przedstawione wyżej stanowisko. W ocenie strony skarżącej, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych udzielając pisemnych wyjaśnień winien to uczynić w formie postanowienia o odmowie uwzględnienia zarzutów. Ponadto skarżący nie zgodził się z wyrażonym przez organ I instancji poglądem, iż podstawą zajęcia rachunku bankowego jest przepis art. 81 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazano, iż odnosi się on jedynie do przypadku, w którym zobowiązany jest współwłaścicielem rachunku bankowego na podstawie współwłasności łącznej, w ramach której możliwe jest wyodrębnienie udziału dłużnika. Tymczasem w ocenie strony, mienie zdeponowane na rachunku bankowym stanowi współwłasność łączną wspólników Spółki "A", którzy nie są dłużnikami, (co wynika z treści art. 863 § 3 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, iż "w czasie trwania spółki wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku"). Na potwierdzenie wyrażonego stanowiska skarżący ponadto przytoczył wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28.06.2005 r. (sygn. akt II Akz234/2005), zgodnie z którym wierzyciel wspólnika może dochodzić należności z majątku spółki po wypowiedzeniu udziału wspólnika zgodnie z treścią art. 870 Kodeksu cywilnego. Na podstawie powyższego skarżący podał, iż organ egzekucyjny zobowiązany jest stosować regulację cywilnoprawną i niedopuszczalna jest sytuacja zajęcia i egzekwowania środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym wspólników spółki cywilnej, którzy nie są dłużnikami na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych. Skarżący podkreślił również, iż konsekwencją istniejącej współwłasności łącznej jest jej bez udziałowy charakter, co jest w jego ocenie równoznaczne z niemożnością zaspokojenia się przez wierzyciela wspólnika z jego " udziału" w poszczególnych składnikach majątku. Takie zaspokojenie możliwe będzie dopiero z chwilą rozwiązania spółki. Dalszą konsekwencją takiego stanu prawnego jest konieczność posiadania tytułu egzekucyjnego wydanego przeciwko wszystkim wspólnikom aby móc prowadzić egzekucję z majątku wspólnego, zgodnie z treścią art. 778 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z dnia 1 grudnia 1964 r.). W końcowej konkluzji strona skarżąca podniosła, iż dopuszczalność zajęcia rachunku bankowego spółki prowadzonego na zlecenie osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej (na podstawie treści art. 81 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) bez uzyskania zajęcia praw przysługujących wspólnikowi (dłużnikowi) na wypadek rozwiązania spółki cywilnej i dokonania wypowiedzenia stosunku spółki jest sprzeczne z prawem. W odpowiedzi na skargę, organ egzekucyjny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie W pierwszej kolejności wymaga rozważenia kwestia, czy pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. z [...] r. (nr [...]), będącego odpowiedzią na pismo strony skarżącej z dnia [...] 2009r. jest w istocie postanowieniem, na które przysługuje środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Również ocenie Sądu, koniecznym jest rozważenie, czy pismo skarżącego z dnia [...] 2009 r., podnoszące bezprawność obciążenia rachunku firmy "A" S. C. stanowiło w istocie zarzuty przysługujące stronie w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z treścią art. 123 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. Postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z treścią art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, stawowi o przesłankach formalnych, których zachowanie decyduje o prawnym istnieniu lub nieistnieniu postanowienia jako formy orzeczenia organu administracji publicznej. Postanowienie winno zatem zawierać: – oznaczenie organu administracji publicznej, – datę jego wydania, – oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, – powołanie podstawy prawnej, – rozstrzygnięcie, – pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, – podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania Nie oznacza to jednak, iż brak niektórych z tych elementów (jak np. daty) skutkuje ustaleniem braku postanowienia. Zgodnie bowiem z wypracowanymi w doktrynie i orzecznictwie poglądem, by mówić o istnieniu postanowienia w rozumieniu art.124 kodeksu postępowania administracyjnego konieczne jest łączne istnienie czterech elementów: a) oznaczenie organu administrującego wydającego postanowienie, b) oznaczenie adresata postanowienia (nie zawsze będzie nim strona), c) rozstrzygnięcie o kwestii wynikłej w toku postępowania lub o istocie sprawy, gdy kodeks tak stanowi, d) podpis osoby reprezentującej organ. Jeśli "pismo" organu administracji publicznej zawiera łącznie wszystkie wyżej wskazane elementy bez istnienia pozostałych wymienionych w treści artykułu 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego elementów, to w konsekwencji mamy do czynienia z postanowieniem w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego. Tak też stanowi między innymi Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 października 2008 r. (II SA/Ol 314/2008 ). Dokonując subsumpcji wyżej wymienionej argumentacji do zaistniałego stanu prawnego stwierdzić należy, iż pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. z [...] r. (nr [...]), choć zawiera oznaczenie organu jak również oznaczenie adresata oraz podpis upoważnionego pracownika nie może być uznane za postanowienie w rozumieniu art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, gdyż brak jest rozstrzygnięcia co do zakresu praw lub obowiązku wnioskodawcy. Pismo to bowiem ma jedynie charakter informacyjny, w żaden sposób nie rozstrzygając o zasadności lub niezasadności zajęcia rachunku bankowego wspólników spółki "A" SC, a co za tym idzie nie orzeka o prawach lub obowiązkach tych wspólników. Organ udzielił wyjaśnień zgodnie z treścią żądania skarżącego wyrażonego w piśmie z [...] 2009 r. nie odnosząc się w żaden sposób do żądania zawartego w tym piśmie w zakresie odblokowania rachunku bankowego oraz pokrycia kosztów i odsetek. W zakresie, w jakim pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. z [...] 2009r. (nr [...]) nie odnosiło się do treści żądania pisma skarżącego z dnia [...] 2009 r. przysługiwała mu skarga na bezczynność organu, w trybie treści art. 37 ustawy – kodeks postępowania administracyjnego, (której strona skarżąca nie złożyła), zaś w zakresie merytorycznym, jak już wyżej stwierdzono, miało ono jedynie charakter informacyjny i nie rozstrzygało o prawach i obowiązkach strony skarżącej. Oznacza to, iż nie można uznać omawianego pisma organu za postanowienie. Rozważając natomiast kwestię drugą - czy pismo skarżącego z dnia [...] 2009 r., podnoszącego bezprawność obciążenia rachunku firmy "A" S. C. można uznać de facto jako formułujące zarzuty w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdzić należy, iż ustawa ta w art. 33 i następne reguluje instytucję zarzutu. Instytucja ta przysługuje wyłącznie zobowiązanemu. Wynika to min. z treści art. 27 § 1 pkt 9, który stanowi, iż "pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego". Pogląd taki przedstawiony został również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r. I OSK 1513/2008, gdzie przyjęto, iż "dłużnik zgłaszając zarzut błędu, co do osoby zobowiązanego winien przedstawić dowody wskazujące, że osoba korzystająca z drogi publicznej nie jest tożsama z właścicielem pojazdu. W szczególności może przedstawić umowę użyczenia czy najmu pojazdu samochodowego, ale także np. postanowienie właściwego organu ścigania stwierdzające fakt kradzieży tego pojazdu, czy jego zaboru w celu krótkotrwałego użycia. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prawo do zgłoszenia zarzutu daje wyłącznie zobowiązanemu. Jest to bowiem dla niego główny i podstawowy środek ochrony własnych interesów przed niezgodnym z prawem prowadzeniem egzekucji". W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, iż pismo skarżącego z dnia 1 lipca 2009 r. podpisane zostało przez wspólnika spółki cywilnej "A" – A. G.-M., zaś osobą zobowiązaną na podstawie tytułów wykonawczych będących podstawą zajęcia rachunku bankowego była I. C.. Wobec powyższego uznać należy, iż pismo z dnia [...] 2009 r. nie zostało złożone przez osobę będącą osobą zobowiązaną i w konsekwencji, skoro nie pochodzi od osoby uprawnionej do złożenia sprzeciwu nie sposób uznać go za zarzut w rozumieniu art. 33 ustawy o egzekucji w administracji. Nie można więc podzielić poglądu wyrażonego przez stronę skarżącą, iż pismo to, uznać należy za zarzut złożony zgodnie z treścią przytoczonego artykułu. Wszelkie rozważania czynione w skardze przez stronę skarżącą odnośnie współwłasności łącznej środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym wspólników Spółki "A" można pozostawić na uboczu, gdyż znalazłyby one zastosowanie dopiero wtedy, gdyby przyjąć, iż zarzuty zostały złożone skutecznie lub w sytuacji, gdy pismo Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., Inspektorat w D. z [...] r. (nr [...]) mogło być uznane za postanowienie. Jednakże wobec poczynionych wyżej ustaleń wszelkie rozważania strony skarżącej w tym zakresie jak również przytoczone przez niego orzeczenia nie mają istotnego znaczenia w rozpatrywanym przypadku. Z tych przyczyn, mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.