I SA/Gl 979/25
WyrokWSA w Gliwicach2026-03-04
Skład orzekający: Paweł Kornacki, Mikołaj Darmosz, Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności, która powstała w okresie zwolnienia z egzekucji, ma obowiązek przekazać tę wierzytelność organowi egzekucyjnemu po zakończeniu okresu zwolnienia, jeśli zapłata nastąpiła po tym okresie na rzecz zobowiązanego?Ratio decidendi
Zajęcie wierzytelności, zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a., obejmuje również wierzytelności przyszłe, które powstaną po dokonaniu zajęcia. Zwolnienie z egzekucji na czas oznaczony, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., oznacza jedynie czasowe odstąpienie od realizacji zajęcia. Po zakończeniu okresu zwolnienia, zajęcie wierzytelności 'odżywa', a dłużnik zajętej wierzytelności jest zobowiązany przekazać należną kwotę organowi egzekucyjnemu, a nie zobowiązanemu, jeśli płatność nastąpiła po okresie zwolnienia.Stan faktyczny
Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął wierzytelności spółki wobec zobowiązanego. Następnie organ egzekucyjny zwolnił te wierzytelności z egzekucji na okres do 31 grudnia 2024 r. Spółka dokonała płatności na rzecz zobowiązanego za faktury z 31 grudnia 2024 r. w styczniu 2025 r. Organ egzekucyjny określił nieprzekazaną kwotę wierzytelności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Spółka zaskarżyła postanowienie DIAS, argumentując, że wierzytelności powstały w okresie zwolnienia i nie powinny być przekazane organowi egzekucyjnemu po jego zakończeniu.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2026 r. sprawy ze skargi C. sp. z o. o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 czerwca 2025 r. nr 2401-IEE.7192.116.2025.3.MS UNP: 2401-25-105027 w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu oddala skargę.
Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ odwoławczy", "organ nadzoru") z 11 czerwca 2025 r. nr 2401-IEE.7192.116.2025.3.MS UNP: 2401-25-105027 wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r., poz. 132 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") po rozpoznaniu zażalenia C Spółka z o.o. w K. (dalej: "Skarżąca", "Spółka", "strona") postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny") z 19 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu.
Stan sprawy przedstawiał się następująco.
Naczelnik w oparciu o własny tytuł wykonawczy z 8 lipca 2024 r. nr 2405-SEW.723.603460.2024 prowadził przeciw G Sp z o.o. (dalej: "zobowiązany"), postępowanie egzekucyjne mające za przedmiot niewykonany obowiązek pieniężny.
Organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny skierowany do majątku G Sp z o.o. Mianowicie zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r. doręczonym Spółce w dniu 27 sierpnia 2024 r., zajął wierzytelności zobowiązanego wobec skarżącej Spółki. Zajęcie opiewało na 643 707,58 zł. Na kwotę tę składała się należność główna, odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. Spółka w zawiadomieniu została wezwana do przekazania organowi egzekucyjnego świadczenia należnego zobowiązanemu, do wskazanej wyżej wysokości. Wskazano, że bez zgody organu egzekucyjnego Spółka nie uiszczała należności zobowiązanemu, lecz przekazała je organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonych kwot.
Organ egzekucyjny postanowieniem z 10 października 2024 r. wydanym na podstawie art. 13 u.p.e.a., zwolnił spod egzekucji na okres od 10 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. m. in. wierzytelności zobowiązanego wobec Spółki zajęte zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r.
Naczelnik postanowieniem z 24 lutego 2025 r. określił na 175.717,80 zł nieprzekazaną przez Spółkę organowi egzekucyjnemu kwotę wierzytelności przypadającej zobowiązanemu a zajętej zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że w dniu 9 stycznia 2025 r. Spółka przelała na rachunek bankowy zobowiązanego 175 717,80 zł tytułem zapłaty za faktury wystawione 31 grudnia 2024 r. nr od [...] do [...].
Spółka wniosła zażalenie z 13 marca 2025 r. na postanowienie organu egzekucyjnego zarzucając naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne mające wpływ na treść postanowienia, a także błędną interpretację przepisów. W uzasadnieniu zażalenia Spółka podniosła, że kwoty przekazane zobowiązanemu dotyczyły prac wykonanych przez ten podmiot w IV kwartale 2024 r. i powstały w okresie obowiązywania zwolnienia spod egzekucji. Strona wskazała, że moment wykonania płatności nie znaczenia, znaczenie ma natomiast moment powstania wierzytelności i moment przysługiwania jej zobowiązanemu (wymagalności). Zdaniem strony tylko zobowiązania powstałe po 31 grudnia 2024 r. dłużnik zajętej wierzytelności winien przekazać na rachunek organu egzekucyjnego. W ocenie Spółki nie doszło w tej sytuacji do bezpodstawnego uchylania się przez nią od przekazania zajętej wierzytelności.
Dyrektor postanowieniem z 11 czerwca 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. W konsekwencji Naczelnik B. zajmując zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r. zobowiązanego wobec Spółki, zajął także przyszłe wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, tj. wynikające z faktur z 31 grudnia 2024 r. nr od [...] do [...]. Dyrektor zauważył, że co prawda organ egzekucyjny postanowieniem z 10 października 2024 r., wydanym na podstawie art. 13 u.p.e.a., zwolnił z egzekucji w okresie od 10 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. wierzytelności zobowiązanego, tj. G Spółka sp. z o.o. wobec Skarżącej, zajęte zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r. jednak powyższe zwolnienie z egzekucji nie zniweczyło skuteczności zajęcia wierzytelności przyszłych wynikających z faktur z 31 grudnia 2024 r.
Organ nadzoru powołał się na to, że art. 13 § 1 u.p.e.a. wyraźnie stanowi, że organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Dyrektor wyjaśnił, że w przypadku Spółki zwolnienie z egzekucji nastąpiło na czas oznaczony, do 31 grudnia 2024 r., a zgodnie z art. 1a pkt 21 u.p.e.a. przez zwolnienie spod egzekucji, rozumie się niepodejmowanie egzekucji (niestosowanie zajęcia) lub odstąpienie od egzekucji (czyli odstąpienie od realizacji zastosowanego zajęcia) z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego. Zaznaczył, że wierzytelność pieniężna to prawo wierzyciela (G) do żądania spełnienia przez dłużnika (Spółkę), świadczenia pieniężnego wynikającego z faktur z 31 grudnia 2024 r. nr od [...] do [...]. Zwolnienie z egzekucji postanowieniem z 10 października 2024 r. wierzytelności przyszłych, a więc wynikających z faktur z 31 grudnia 2024 r. nr od [...] do [...] oznaczało wyłącznie czasowe, bo trwające od 10 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., odstąpienie od egzekucji tych wierzytelności przyszłych (czasowe odstąpienie od realizacji zastosowanego zajęcia z 19 sierpnia 2024 r., dokonanego 27 sierpnia 2024 r.)
Jak wskazał DIAS po 31 grudnia 2024 r. (po okresie zwolnienia z egzekucji) wierzytelności wynikające z faktur z 31 grudnia 2024 r. nadal istniały, już jako wierzytelności wymagalne od 1 stycznia 2025 r. nieuregulowane do 31 grudnia 2024 r. i zgodnie z art. 1a pkt 21 u.p.e.a. organ egzekucyjny, który w okresie od 10 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. odstąpił od realizacji zajęcia z 19 sierpnia 2024 r., mógł kontynuować to zajęcie od 1 stycznia 2025 r. Wszelkie wierzytelności wymagalne po tej dacie nieuregulowane do 31 grudnia 2024 r. Spółka zobowiązana była przekazać na rachunek organu egzekucyjnego. Jak wyraził się DIAS, spełniając wierzytelność do organu egzekucyjnego Spółka doprowadziłaby do ich umorzenia w stosunku do wierzyciela (zobowiązanego).
Organ nadzoru przywołał art. 67a § 1 u.p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności, zobowiązana była przekazać po dniu 31 grudnia 2024 r. organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętych wierzytelności przyszłych, a więc te wynikające z faktur z 31 grudnia 2024 r. Żaden z przepisów u.p.e.a. nie zwalniał Spółki z obowiązku przekazania całości zajętych kwot na rzecz organu egzekucyjnego. Spółka była zwolniona z obowiązku przekazania środków wynikających z zajęcia do organu egzekucyjnego jedynie czasowo, w okresie od 10 października 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Strona nie mogła zatem decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności przyszłych, wynikających z faktur z 31 grudnia 2024 r. bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego.
Spółka w skardze własnej z 11 lipca 2025 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzuciła, że postanowienie DIAS wydano z naruszeniem prawa tj. art. 13 §1 u.p.e.a. poprzez błędną interpretację oraz z naruszeniem interesu prawnego skarżącej poprzez bezpodstawne obciążenie zobowiązaniem podatkowym, które winien zapłacić G sp. z o.o.
Uzasadniając zarzuty strona skarżąca wskazała, że art. 13 §1 u.p.e.a. dotyczy zwolnienia na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określonego składnika majątkowego zobowiązanego. W momencie wydania przez Naczelnika postanowienia o czasowym zwolnieniu z zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od skarżącej - wierzytelności odnośnie których organ podatkowy w postanowieniu z 10 października 2024 r. uznał, że nie zostały przekazane - jeszcze nie istniały. Skoro wierzytelności te nie istniały to nie stanowiły w momencie wydania tego postanowienia składnika majątku zobowiązanego.
Spółka zwróciła uwagę, że literalna treść postanowienia Naczelnika z 10 października 2024 r. oraz treść zastosowanego przez organ podatkowy przepisu prawa wskazują na konieczność istnienia składnika majątkowego, którego zwolnienie ma dotyczyć. Zatem zarówno Naczelnik jak również Dyrektor błędnie zastosowali art. 13 § 1 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej przepis ten ma zastosowanie jedynie do składników majątku zobowiązanego istniejących w chwili wydania przez organ postanowienia. Podniosła, że w uzasadnieniu "decyzji" Dyrektor nie odniósł się do podniesionych przez skarżącą w zażaleniu argumentów dotyczących charakteru prawnego wierzytelności jako składnika majątkowego. Składniki majątku (w tym wierzytelności) znajdują odzwierciedlenie w księgach rachunkowych podmiotu.
Spółka stanęła na stanowisku, że była uprawniona dokonać płatności za faktury z 31 grudnia 2024 r. bezpośrednio do zobowiązanego, zamiast do organu egzekucyjnego, z racji tego, że wierzytelności wynikające z faktur z 31 grudnia 2024 r. nie istniały w dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Zwróciła uwagę, że działający w sprawie organ podatkowy posiadał wszelkie możliwości aby skutecznie wyegzekwować środki finansowe od zobowiązanego pochodzące od dłużnika zajętej wierzytelności. Po pierwsze organ egzekucyjny mógł nie zwalniać wierzytelności z egzekucji, ponadto organ egzekucyjny mógł, a nawet powinien zająć rachunek bankowy zobowiązanego gdyż płatności zostały przez nas zrealizowane na rachunek bankowy zobowiązanego widniejący na tzw. białej liście, a więc rachunek znany organowi egzekucyjnemu. Takie działania oraz zaniechania uzasadniają twierdzenie, że interes prawny naszej firmy został naruszony, bowiem opieszałość organu administracji i jego trudne do wyjaśnienia decyzje (w tym ta zawieszająca czynność egzekucyjną) spowodowały w majątku skarżącej szkodę o wysokiej wartości.
Strona argumentowała, że wierzytelności zapłacone w 9 stycznia 2025 r. zobowiązanemu nie były przedmiotem zajęcia organu egzekucyjnego. Wierzytelności te powstały bowiem w okresie zwolnienia z egzekucji tj. pomiędzy 10 października 2024 r. a 31 grudnia 2024 r., co potwierdzają dowody w postaci dokumentów. Nie można zatem stwierdzić bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, jeżeli wierzytelność nie została skutecznie przez organ egzekucyjny i w sprawie dokumentów (faktury oraz protokoły odbioru) wynika, że wierzytelności zobowiązanego objęte spornymi fakturami takie były zwolnione spod egzekucji na mocy postanowienia z 10 października 2024 r. Według Skarżącej zasady logicznego rozumowania oraz charakter prawny wierzytelności jako składnika majątkowego wskazują, że postanowienie z 10 października 2024 r. wydane na podstawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musiało się odnosić się do powstania wierzytelności nie zaś do momentu dokonania płatności, która jest jedynie czynnością techniczną.
Zdaniem Spółki DIAS nie odniósł się do wskazanych w zażaleniu argumentów dotyczących charakteru prawnego tak szczególnego składnika majątkowego jakim jest wierzytelność. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zabrakło odniesienia się do zarzutów strony.
Dyrektor odpowiadając na skargę pismem z 7 sierpnia 2025 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga wniesiona została na postanowienie wymienione w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") podlegające kontroli sprawowanej przez właściwy sąd administracyjny. Wspomniana kontrola wykonywana jest pod względem zgodności z prawem poddanych jej działań administracji publicznej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznając skargę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (skarga na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego).
W niniejszej sprawie spór skupia się na zasadności orzeczenia o odpowiedzialności Spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności za jej bezpodstawne nieprzekazanie administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Skarżąca stoi na stanowisku, że mogła przekazać zobowiązanemu wierzytelności z tytułu robót budowlanych oraz dostaw powstałe w okresie objętym zwolnieniem spod egzekucji wprowadzonym postanowieniem organu egzekucyjnego wydanym w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., również po okresie w jakim obowiązywało to zwolnienie. W tej sytuacji zdaniem Skarżącej brak był podstaw do orzeczenia o jej odpowiedzialności za nieprzekazane wierzycielowi kwoty. Organy administracji natomiast obstają przy tym, że po zakończeniu okresu w jakim zwolnione były spod egzekucji wierzytelności z tytułu robót budowlanych i dostaw, dłużnik zajętej wierzytelności obowiązany był wykonać zajęcie i przekazać świadczenie do organu egzekucyjnego, a nie do zobowiązanego. Z tego organy administracji wywodzą, że skarżąca nie miała podstaw aby po zakończeniu okresu zwolnienia spod egzekucji nie przekazywać środków organowi egzekucyjnemu, czym naruszyła spoczywające na niej obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności.
W sprawie poza sporem pozostają okoliczności faktyczne. Nie są kwestionowane przez strony i znajdują potwierdzenie w materiale sprawy w szczególności takie okoliczności jak: zastosowanie zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od Spółki z 19 sierpnia 2024 r., wejście do obrotu postanowienia organu egzekucyjnego z 10 października 2024 r. o zwolnieniu spod egzekucji m.in. wierzytelności pieniężnej objętej ww. zajęciem egzekucyjnym z 19 sierpnia 2024 r., dokonanie 9 stycznia 2025 r. zapłaty przez Spółkę zobowiązanemu za 6 faktur VAT na łączną kwotę 175.717,80 zł (akta administracyjne poz. 38, 121-123, 135).
Przed przejściem do istoty sprawy wyjaśnić należy, że zgodnie art. 71a § 9 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., prowadzi do rozszerzenia podmiotowego zakresu odpowiedzialności za obowiązek będący przedmiotem egzekucji.
Zgodnie z art. 71b u.p.e.a. nieprzekazana należność określona w postanowieniu egzekucyjnego, może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Celem tej instytucji jest dodatkowe zdyscyplinowanie dłużników zajętej wierzytelności do wykonywania spoczywających na nich powinności i przeciwdziałanie nieuprawnionemu wpływowi na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności powinien się bowiem liczyć z tym, że w razie bezpodstawnego uchylania się od wykonania zajęcia, będzie odpowiadać ze swojego majątku, za obowiązek dochodzony wobec zobowiązanego. Jest to przykład sytuacji, gdy w trakcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego dochodzi na mocy orzeczenia organu egzekucyjnego, do obciążenia innego niż zobowiązany podmiotu odpowiedzialnością za wykonanie dochodzonego obowiązku.
Postanowienie określające wysokość nieprzekazanej wierzytelności jest indywidualnym aktem administracyjnym o charakterze konstytutywnym nakładającym na określony podmiot, skonkretyzowany obowiązek poniesienia bezpośredniej odpowiedzialności majątkowej. Kwota wskazana w postanowieniu organu egzekucyjnego wyznacza górny nieprzekraczalny pułap odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności. Obowiązek wynikający z tego postanowienia ma charakter akcesoryjny i instrumentalny względem "obowiązku głównego" będącego przedmiotem egzekucji, w toku której orzeczono o odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności. Wspomniana akcesoryjność sprowadza się do tego, że zakres i trwanie odpowiedzialności spoczywającej na dłużniku zajętej wierzytelności są bezpośrednio powiązane z istnieniem obowiązku spoczywającego na zobowiązanym. Dochodzenie bezpodstawnie nieprzekazanej wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec głównego zobowiązanego (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 709/22, przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z kolei pomocniczość wyraża się w tym, że odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ma służyć wykonaniu obowiązku głównego. Jej istotą nie jest ukaranie dłużnika zajętej wierzytelności, lecz "naprawienie błędu" popełnionego przez dłużnika zajętej wierzytelności polegającego bezprawnym nieprzekazaniu wierzytelności do organu egzekucyjnego. Odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ograniczona jest zatem po pierwsze wysokością bezpodstawnie nieprzekazanej kwoty, po drugie rzeczywistą wysokością zadłużenia spoczywającego na zobowiązanym w chwili w jakiej dochodzi do wykonania obowiązku nałożonego postanowieniem wydanym w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. Kwota wskazana w sentencji postanowienia, to górna nieprzekraczalna granica odpowiedzialności, co nie musi pokrywać się z kwotą jaka pozostaje do uregulowania np. w dacie doręczenia postanowienia. W art. 71a § 9 zdanie pierwsze u.p.e.a. mowa jest wprost o tym, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty.
Zajęcie wierzytelności polega na czynności organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 1a pkt 18 u.p.e.a.). Zajęcie dokonywane jest w drodze zawiadomienia (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 (m.in. gotówka, rachunek bankowy) przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Stosownie do art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Na tle art. 89 § 2 u.p.e.a podkreślenia wymaga, że z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, zajęciu podlegają nie tylko istniejące wierzytelności ale również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia. Przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości zajęcia przyszłych wierzytelności od istnienia chociaż jednej wierzytelności na dzień zajęcia, albo istnienia w dniu zajęcia stosunku prawnego (umów). Istotne jest, aby przyszłe wierzytelności były należne z tytułu dostaw, robót i usług (por. wyrok NSA z 30 października 2024 r., sygn. akt III FSK 1483/22, wyrok WSA w Gliwicach z 4 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1484/24).
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości istnienie cywilnoprawnego węzła obligacyjnego pomiędzy Spółką, a zobowiązanym zarówno w czasie dokonania zajęcia jak też w czasie kiedy dochodziło do zapłaty należności na rzecz zobowiązanego za usługi związane z wykonaniem instalacji gazowych technologicznych. Skarżąca oraz zobowiązany współpracowały ze sobą w okresie jakiego dotyczyło postępowanie administracyjne. Zobowiązany wykonywał usługi na rzecz Spółki jako jej podwykonawca. Stanowi to okoliczność niesporną. Znajduje potwierdzenie w pismach Spółki w reakcji na zajęcie i wezwanie do jego wykonania, a także w wyjaśnieniach zobowiązanego dotyczących współpracy ze skarżącą Spółką, a złożonych na potrzeby wniosku o zwolnienie spod egzekucji oraz w opisie zdarzeń gospodarczych dokumentowanych fakturami VAT (akta administracyjne poz. 92, 41, 152).
Zajęcie wierzytelności dokonane zawiadomieniem z 19 sierpnia 2024 r. oddziaływało zatem na przyszłość i miało zastosowanie również do wierzytelności z tytułu robót budowlanych i usług, które jeszcze nie istniały w dacie jego zastosowania. Zajęcie wierzytelności nie zostało wycofane przez organ egzekucyjny. Trafnie zatem organy administracyjne przyjęły, że zajęcie wierzytelności z 19 sierpnia 2024 r. obowiązywało.
Przechodząc do zagadnienia na którym ogniskuje się spór to jego rozwiązanie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, o granice zwolnienia spod egzekucji wierzytelności w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. Przewidziano w nim, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przez zwolnienie spod egzekucji rozumie się niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego (art. 1a pkt 21 u.p.e.a.). Ten ostatni przepis odnosi się do dwóch sytuacji faktycznych, pierwszej w której nie doszło do zajęcia składnika majątkowego przez organ egzekucyjny a organ egzekucyjny nie będzie wobec niego podejmować środków egzekucyjnych. Druga sytuacja, występująca w niniejszej sprawie, dotyczy już zastosowanego środka egzekucyjnego, którego organ egzekucyjny nie będzie realizować. Obrazowo można to ująć jako rezygnację z wykonania środka egzekucyjnego, co w przypadku egzekucji należności pieniężnych oznacza nie wykonywanie uprawnień przysługujących organowi egzekucyjnemu (nie ściąganie należności z danego składnika majątkowego).
Zakres przedmiotowy i czasowy zwolnienia spod egzekucji określa organ egzekucyjny w postanowieniu wydanym na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Jeżeli wskaże, że zwalnia wierzytelność spod zajęcia bez dodatkowych zastrzeżeń, to rezygnuje na dany moment z realizacji środka egzekucyjnego. Jeżeli natomiast organ zwalnia spod egzekucji składnik majątkowy tylko na wskazany okres, to wyłącznie czasie obowiązywania zwolnienia nie będzie wykonywać środka egzekucyjnego. Po upływie tego okresu dany składnik majątkowy nadal będzie objęty środkiem egzekucyjnym (środek egzekucyjny "odżywa"). Wówczas to na nowo przysługuje organowi egzekucyjnym możliwość korzystania z uprawnień o jakich mowa w art. 67a § 1 u.p.e.a., a zatem z mocy samego zajęcia wierzytelności wykonuje wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Obejmuje to przede wszystkim odbiór świadczeń należnych od dłużnika zajętej wierzytelności. Lustrzanym odbiciem tego jest obowiązek przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności należnej kwoty przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Wbrew twierdzeniom strony skarżącej zwolnienie spod egzekucji wierzytelności (co istotne z tytułu dostaw, usług, robót budowlanych) w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. nie prowadzi do wyłączenia spod egzekucji świadczeń składających się na stosunki prawe zawiązane w trakcie obowiązywania zwolnienia. Pojęcia wierzytelności nie można bowiem sprowadzać do stosunku prawnego będącego podstawą powstania po stronie dłużnika obowiązku świadczenia na rzecz wierzyciela a po stronie wierzyciela prawa do domagania się od dłużnika wykonania świadczenia. Wierzytelność to ogół uprawnień przysługujących wierzycielowi względem podmiotu zobligowanego do określonego świadczenia, w tym przede wszystkim prawo do odbioru przedmiotu świadczenia. Zajęcie egzekucyjne oddziaływało zatem również na wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia a powstały w okresie w jakim obowiązywało zwolnienie, lecz nie było realizowane (pozostawało "zamrożone"). Po zakończeniu okresu zwolnienia spod egzekucji Spółka miała zatem obowiązek przekazać organowi egzekucyjnemu środki (wierzytelność) z tytuły dostaw usług zrealizowanych w okresie objętym zwolnieniem. Słusznie organ nadzoru wskazuje, że Spółka mogła zapłacić za faktury bezpośrednio zobowiązanemu do 31 grudnia 2024 r., to jest do ostatniego dnia zwolnienia tych składników majątku zobowiązanego spod egzekucji. W tej sytuacji Spółka dokonując płatności za faktury VAT po okresie obowiązywania zwolnienia spod egzekucji bezpodstawnie zaniechała przekazania kwoty 175 717,80 zł na rzecz organu egzekucyjnego i w to miejsce przelała ją na rachunek bankowy zobowiązanego.
Wobec powyższego wbrew zarzutom skargi przyjęta przez organy administracji publicznej wykładnia art. 13 § 1 u.p.e.a. okazała się prawidłowa, a przepis ten został poprawnie zastosowany. Organy administracji wykazały wystąpienie przesłanek z art. 71 § 9 u.p.e.a. dla określenia Spółce jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty zajęcia.
Podnoszone przez Spółkę okoliczności dotyczące możliwości zastosowania przez organ egzekucyjny innych środków egzekucyjnych skierowanych do innych składników majątku zobowiązanego pozostają bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. W zaskarżonym postanowieniu DIAS przedstawił wyczerpująco istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne i wyjaśnienia prawne. W szczególności wskazał z jakich powodów uznał, że zajęcie egzekucyjne było skuteczne po dacie w jakiej nie obowiązywało już zwolnienie spod egzekucji wprowadzone postanowieniem organu egzekucyjnego z 10 października 2024 r. Organ nadzoru odniósł się w ten sposób do stanowiska strony.
W tym stanie rzeczy skarga okazała się bezzasadna i na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało ją oddalić.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło