I SA/Gl 987/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ł. - W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenia na raty zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż z dochodu z działalności gospodarczej jej i jej małżonka wynoszącego łącznie [...] zł musi utrzymać rodzinę, składającą się jeszcze z dwójki dzieci, w tym jednego rozpoczynającego naukę. Zwróciła również uwagę na wydatki związane ze zmianą pory roku (zakup opału i ciepłej odzieży). Sumę miesięcznych wydatków stałych określiła na [...] zł, wyliczając w tych ramach m. in. [...] zł na opał i [...] zł na szkołę. Według wniosku strona nie posiada majątku poza udziałem we współwłasności nieruchomości rolnej o powierzchni 2 ha, objętego hipoteką ustanowioną na rzecz banku. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (wskazano, iż należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że jeśli w zeznaniach tych wykazano dochody ze stosunku pracy, należy dołączyć odpis umowy o pracę oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, ewentualnie udowodnić, np. za pomocą odpisu świadectwa pracy, iż stosunek pracy ustał), złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą i przez jej małżonka (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca nadesłała wyciągi z swoich dwóch rachunków bankowych obrazujące operacje dokonane w okresie od września do listopada 2008 r. (końcowe salda dodatnie na tych rachunkach wyniosły [...] zł i [...] zł). W piśmie przewodnim z dnia 10 grudnia 2008 r., nadanym w tym samym dniu, wyjaśniła przy tym, iż wraz z nim składa odpisy kilku innych dokumentów, m. in. oświadczenia o wysokości zarobków domowników pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym, ewidencji środków trwałych i zeznań podatkowych, wnosząc zarazem o przedłużenie terminu na złożenie tych załączników. Zapowiedziała, iż załączniki te "dośle" w ciągu 3 dni. W związku z powyższym wnioskiem referendarz sądowy, który z uwagi na krótki okres wnioskowanego przedłużenia nie mógł doręczyć skarżącej stosownego zarządzenia w tym przedmiocie, zarządził, aby akta przedstawić mu w dniu 29 grudnia 2008 r. lub z wpływem. W dniu 15 grudnia 2008 r. wnioskodawczyni nadała przesyłkę zawierającą odpisy następujących dokumentów: wydruków wykonanych przez inkasenta dostawcy energii elektrycznej w dniu [...] r. (opłaty za energię elektryczną za okres od dnia [...] do [...] r. określono w nich wraz z odsetkami za zwłokę łącznie na kwotę [...] zł), zeznania skarżącej odnoszącego się do objętych ryczałtem przychodów uzyskanych w 2007 r. (skarżąca ujawniła w nim przychody w kwocie ogółem [...] zł), zeznania podatkowego małżonka skarżącej za 2007 r. (wykazano w nim przychody w kwocie [...] zł, koszty ich uzyskania w kwocie [...] zł oraz dochód w kwocie [...] zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług dotyczących okresu od stycznia do października 2008 r. (skarżąca, rozliczająca się miesięcznie, najwyższą podstawę opodatkowania wykazała we wrześniu – [...] zł, a najniższą w lipcu – [...] zł, z kolei jej małżonek, rozliczający się kwartalnie, najwyższą podstawę wykazał w kwartale pierwszym – [...] zł, a najniższą w drugim – [...] zł), zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, ewidencji przychodów skarżącej opodatkowanych w formie ryczałtu za miesiące od stycznia do października 2008 r. (według niego od początku roku skarżąca uzyskała przychód w kwocie [...] zł, uiszczając składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł) oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów małżonka skarżącej za miesiące od stycznia do września 2008 r. (najwyższy przychód zadeklarowano we wrześniu – [...] zł, wtedy też odnotowany najwyższe koszty – [...] zł, w tym [...] zł tytułem czynszu, najniższy zaś w maju i w sierpniu – [...] zł. Ta ostatnia wartość stanowi najniższą kwotę czynszu, jaki małżonek skarżącej pobiera comiesięcznie, wynoszącego w rozpatrywanym przedziale czasowym najczęściej [...] zł). Wpis od skargi wynosi w sprawie [...] zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, w szczególności nie wykonując w całości wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Pomimo zapowiedzi uczynionej w piśmie z dnia 10 grudnia 2008 r. nie nadesłała bowiem kilku wymienionych w tym piśmie dokumentów, których brak nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. I tak z jednej strony wnioskodawczyni nie udokumentowała aktualnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, przedkładając jedynie rachunek za energię elektryczną, i to sprzed kilku miesięcy, z drugiej zaś w niewystarczającym stopniu wykazała swe aktywa. Zignorowała zwłaszcza wezwanie w części odnoszącej się do ewidencji środków trwałych oraz do stosunku pracy, w jakim musiała pozostawać w 2007 r. Z akt administracyjnych (np. z treści decyzji pierwszoinstancyjnej) wynika przecież, że w zeznaniu podatkowym za ów rok skarżąca wykazała dochód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł. Dlatego też wezwanie o nadesłanie tego zeznania opatrzono zastrzeżeniem, iż należy dołączyć doń odpis umowy o pracę oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, ewentualnie udowodnić, np. za pomocą odpisu świadectwa pracy, iż stosunek pracy ustał. Niewykonanie tego wezwania uniemożliwia w praktyce wyjaśnienie rozpatrywanej kwestii. Podkreślić przy tym wypada, że uwaga ta dotyczy również samego zeznania podatkowego skarżącej. Przedłożyła ona wszak wyłącznie zeznanie odnoszące się do przychodów opodatkowanych w formie ryczałtu, pominęła natomiast zeznanie w przedmiocie przychodów opodatkowanych na zasadach ogólnych, które w świetle akt administracyjnych były znacznie wyższe (według np. decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca wykazała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł oraz dochód w wysokości [...] zł). Uzasadnia to podejrzenie, że skarżąca dokonała selekcji dokumentacji przedstawionej w wykonaniu wezwania po to, aby ukazać swoją sytuację w sposób, który mógłby przemawiać na korzyść jej wniosku. Postawę tę wykazała również, przemilczając fakt posiadania składnika majątkowego, w związku z wynajmem (dzierżawą) którego jej małżonek pobiera regularnie czynsz w wysokości przekraczającej nawet ponaddwukrotnie wysokość dochodu zadeklarowanego we wniosku, oraz nie nadsyłając wyciągu z rachunku bankowego tego małżonka, choć jako osoba prowadząca działalność gospodarczą powinien on taki rachunek posiadać. Także jednak nadesłana dokumentacja nie potwierdza twierdzeń skarżącej. Zgodnie z nią zarówno wnioskodawczyni, jak i jej małżonek osiągają przychody z działalności gospodarczej w kwotach pozwalających bez trudności na partycypację w kosztach postępowania, w tym na uiszczenie wpisu od skargi we wskazanej wyżej wysokości. Odnotować zresztą wypada, iż wedle zeznań podatkowych skarżącej i jej małżonka (w tym pierwszym wypadku chodzi ściślej o zawartą w aktach administracyjnych informację o treści zeznania podatkowego) z działalności tych wykazano dochód. Istotne, wręcz przesądzające znaczenie ma też fakt, iż na rachunkach strony zgromadzone są środki przewyższające łącznie trzykrotność wspomnianego wpisu od skargi. Przeznaczenie sumy będącej równowartością części tych oszczędności na potrzeby postępowania nie powinno bowiem w odczuwalnym stopniu wpłynąć na sytuację majątkową skarżącej, nawet jeśli wziąć pod uwagę, iż stoi ona przed koniecznością opłacenia kosztów postępowania w takiej samej wysokości w innej sprawie toczącej się równolegle przed Sądem. Konkluzji tej nie podważa także udokumentowana w aktach administracyjnych znaczna suma ciążących na niej zobowiązań publiczno i prywatnoprawnych. Nie stanowiła ona przecież przeszkody ani w osiąganiu przychodów z działalności gospodarczej, ani w zgromadzeniu oszczędności na rachunkach bankowych. Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie prawa do sądu. Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.