I SA/Gl 993/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku skarżącego w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego adwokata. Przedmiotem skargi A. J. jest postanowienie organu nadzoru wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia, mocą którego odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a dotyczących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz składki na FP i FGŚP za maj 2009 r. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został wpleciony w treść ww. skargi. W tych ramach A. J. wystąpił o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. Wyjaśnił dalej, że w sprawie o sygn. akt IV SA/G 175/16 Sąd uwzględnił tożsamy wniosek. W dalszej kolejności, w następstwie wezwania referendarza sądowego, do akt sprawy wpłynął urzędowy formularz wniosku, tj. druk PPF z dnia 17 sierpnia 2016 r. W tych ramach skarżący rozszerzył zakres wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku krytycznie odniósł się do działalności organów administracji publicznej, prokuratury oraz sądów powszechnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, które stanowi mieszkanie o pow. 62,04 m2. A. J. nie posiada żadnych oszczędności, ani kosztownych składników majątku. Zeznał w oświadczeniu, że od 1 lipca 2016 r. podjął zatrudnienie i świadczy "usługi w ramach przewozów pasażerskich krajowych i zagranicznych, stosownie do zawartej umowy ze zleceniodawcą." W rubryce: "łączny dochód" skarżący wpisał "do chwili obecnej nie otrzymałem przychodu". Skarżący podniósł nadto, że do stałych miesięcznych zobowiązań należy zaliczyć: opłatę czynszową – 595,80 zł, ratę kredytu – 206,59 zł oraz należność z tytułu gazu. Podkreślił końcowo, że wszelkie dane, które Sąd zebrał w ramach postępowania w sprawie IV SA/GL 174/16 są w dalszym ciągu aktualne. Z nadesłanych przy formularzu dokumentów źródłowych wynika nadto, że miesięczna należność z tytułu zużycia energii elektrycznej wynosi w przypadku skarżącego około 78 zł. Zadłużenie skarżącego wobec spółdzielni mieszkaniowej stanowiło na dzień 30 listopada 2015 r. kwotę 54.304,49 zł, na dzień 30 listopada 2014 r. była to kwota 47.698,56 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją o wyjątkowym charakterze, której zadaniem jest zapewnienie dostępu do Sądu podmiotom, którym brak środków finansowych nie pozwala na prowadzenie postępowania. Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącego, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu jednakże podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na postanowienie organu nadzoru, którego mocą odmówiono skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na bazie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych obejmujących zaległości z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za maj 2009 r. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wspomnieć trzeba, iż jak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 2/15 (dostępna na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl), "sprawy ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych wydawane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawianych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., poz. 270 z późn. zm.)". Co znamienne, zdaniem rozpoznającego wniosek, stanowisko to nie straciło na aktualności wobec zmiany brzmienia art. 239 dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Nowela ta doprowadziła wyłącznie do zmiany jednostki redakcyjnej przepisu, który reguluje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy w tym konkretnym przypadku. Obecnie jest to art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem, tj. z mocy samej ustawy, objęty jest w tej sprawie A. J.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W toku rozpoznania tej części wniosku, referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw faktycznych do odstąpienia od konkluzji zaistniałych na gruncie poprzedniej analizy stanu majątkowego skarżącego, a dokonanej w sprawie IV SA/Gl 174/16. Na bazie oświadczeń złożonych poprzez skarżącego w obu sprawach przyjęto, że sytuacja skarżącego nie uległa poprawie od dnia wydania poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Taki stan rzeczy pozwolił na powielenie wniosków wyartykułowanych w postanowieniu z dnia 12 maja 2016 r. W ślad za tamtym orzeczeniem trzeba podkreślić, że skarżącego "obciążają bardzo wysokie zaległości płatnicze z różnych tytułów (zobowiązania wobec ZUS, alimenty, należności wobec Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu opłat za zajmowany lokal). W tym kontekście uznano za dostatecznie wiarygodne jego wywody o tym, iż utrzymuje się jedynie dzięki pomocy udzielanej mu przez członków bliskiej rodziny." Nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że skarżący podjął zatrudnienie z dniem 1 lipca 2016 r., nie mniej jednak w świetle oświadczenia złożonego na druku PPF, nie osiągnął z tego tytułu jeszcze jakiegokolwiek przychodu. W tym stanie rzeczy aktualne pozostaje stwierdzenie przyjęte w postanowieniu z dnia 12 maja 2016 r., że skarżący nie osiąga dochodów. W uznaniu rozpoznającego wniosek, nawet gdyby przyjąć, że w najbliższych dniach skarżący uzyska jakiekolwiek środki pieniężne to w świetle posiadanych zaległości, nie można założyć, że środki te będą przeznaczone w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.