I SA/Gl 994/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Rotter (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty podatku od towarów i usług za II kwartał 2015 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: organ) z dnia [...]r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem w sprawie zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług za II kwartał 2015r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Postanowienie wydane zostało na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 i art. 239 praz art. 13 § 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.). Stan sprawy: Postanowieniem z dnia [...]r. organ odmówił wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem M.A. (dalej: Podatnik, Skarżący) w sprawie zwrotu nadpłaty podatku VAT za II kwartał 2015r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ podał, iż w dniu 3 grudnia 2020r. wpłynął wniosek Podatnika w sprawie wypłaty nadpłaconego podatku VAT za II kwartał 2015r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Organ wyjaśnił, iż na karcie kontowej Skarżącego nie odnotowano kwoty nadpłaty w podatku VAT. Wyjaśniono ponadto, że Skarżący nie złożył korekty deklaracji podatkowej VAT-7K za sporne okres (II kwartał 2015r.) w oparciu, o którą można by było wszcząć postępowanie w zakresie żądania określonego we wniosku. Zaznaczono również, iż z dniem 31 grudnia 2020r. upływa termin do złożenia deklaracji podatkowej za II kwartał 2015r. z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Brak wspomnianej korekty spowodowała według organu, konieczność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie. Powyższe postanowienie doręczono skutecznie Podatnikowi przebywającemu w Zakładzie Karnym w N., w dniu 22 grudnia 2020r. W dniu 8 stycznia 2021r. wpłynęło do DIAS zażalenie Podatnika na postanowienie organu z dnia [...]r. Powyższe zażalenie nadano w dniu 4 stycznia 2021r., podczas, gdy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu z dnia [...]r. upłynął w dniu 29 grudnia 2020r. Pismem z dnia 9 marca 2021r. nr [...] Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego w N. poinformował DIAS, iż nie ma możliwości dokładnego sprecyzowania z jaką datą osadzony M.A. przekazał list do wysyłki. Podano, iż Podatnik przekazała list jako list zwykły i tak też został potraktowany, a w żadnym z prowadzonych w Zakładzie Karnym rejestrów, nie ma śladu kiedy list przekazany został do wysyłki. Do pisma załączono fragment porządku wewnętrznego obowiązującego w Zakładzie Karnym w N. Następnie postanowieniem z dnia [...]r. DIAS stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie organu z dnia [...]r. DIAS wskazując na treść art. 236 § 2 pkt 1 O.p. stwierdził, iż termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu z dnia [...]r. upłynął w dniu 29 grudnia, gdyż postanowienie zostało skutecznie doręczone Skarżącemu w dniu 22 grudnia 2020r. W postanowieniu stwierdzono, że zażalenie Podatnika zostało nadane w placówce pocztowej jako zwykła przesyłka listowa w dniu 4 stycznia 2021r., a zatem z uchybieniem terminu. DIAS powołał się na pismo z dnia 9 marca 2021r. nr [...] Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w N. Autor powyższego pisma stwierdził, że w żadnym z prowadzonych rejestrów "nie ma śladu" kiedy Podatnik przekazał list do wysyłki do administracji Zakładu Karnego w N. DIAS zacytował również fragment pisma Podatnika z dnia 15 kwietnia 2021r., w którym Skarżący oświadczył, że podtrzymuje datę 28 grudnia 2020r. jako datę wysłania zażalenia. Zwrócono uwagę, iż Skarżący nie przedstawił jednak żadnego dowodu potwierdzającego powyższą datę jako datę wysłania zażalenia. DIAS końcowo stwierdził, iż w razie zaistnienia okoliczności wniesienia zażalenia po ustawowym terminie, nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu temu terminowi. Skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na powyższe postanowienie organu. W skardze Podatnik konsekwentnie podnosi, że zażalenie na postanowienie organu zostało złożone w administracji zakładu karnego w dniu 28 grudnia 2020r., nie wiadomo jednak kiedy zażalenie zostało wysłane przez Zakład Karny w N. Podatnik wniósł o udostępnienie wszystkich dokumentów związanych z rozpoznaną sprawą, wniósł również o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Skarżący prośbę swą oparł na tym, że jest osobą osadzoną w Zakładzie Karnym w N. i nie ma szansy dochodzić swych praw, co do zwrotu nadpłaty oraz wypłacenia odszkodowania. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Podnieść należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przede wszystkim w drodze kontroli działalności administracji publicznej, która realizowana jest co do zasady pod kątem zgodności z prawem. Kompetencja w tym przedmiocie wynika z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej w skrócie: "P.u.s.a."). Skarga okazała się zasadna. Stosownie do postanowień art. 12 § 6 pkt 4 O.p. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Tym samym w przypadku osoby pozbawionej wolności w celu ustalenia czy w sprawie zachowano termin do wniesienia zażalenia decydujące znaczenie ma data, w której złożono pismo w administracji zakładu karnego, a nie data nadania pisma. Podnieść należy, iż Skarżący jest osobą pozbawioną wolności, co oznacza, że musi podporządkować się prawnie określonym zasadom postępowania dla osób osadzonych. Zgodnie z wieloma przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53 ze zm., dalej: k.k.w.) prawa osób skazanych i pozbawionych wolności są ograniczone (dotyczy to także organizacji obiegu i treści korespondencji, która może podlegać nawet zatrzymaniu i cenzurze). Treść art. 12 § 6 pkt 4 O.p. nie oznacza jednak, że administracja zakładu musi przyjmować korespondencję w każdym czasie. Jak bowiem wynika z art. 249 § 2 pkt 4 k.k.w. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności i regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania tymczasowego aresztowania, określające w szczególności organizację przyjmowania korespondencji i organizację widzeń w zakładach karnych i aresztach śledczych. Aktualnie w tym zakresie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2016 r., poz. 2231), zaś po myśli § 14 ust. 1 tego rozporządzenia porządek wewnętrzny zakładu karnego, a w razie potrzeby poszczególnych oddziałów, ustala jego dyrektor. Z kolei wedle § 14 ust. 2 pkt 14 rozporządzenia, w porządku wewnętrznym zakładu karnego dyrektor "określa w szczególności [...] godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji". Co więcej, zgodnie z § 15 rozporządzenia wynika, że tekst porządku wewnętrznego powinien znajdować się w każdej celi mieszkalnej, a na prośbę skazanego "udostępnia się mu Kodeks oraz wydane na jego podstawie akty wykonawcze". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy podnieść należy, iż w celu ustalenia w jakim terminie osoba pozbawiona wolności złożyła pismo w administracji zakładu karnego, należy przeanalizować postanowienia porządku wewnętrznego obowiązującego na terenie zakładu karnego każdorazowo ustalanego przez dyrektora tej jednostki. W takim regulaminie dyrektor określa w szczególności godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji. Sąd stwierdza, iż w sprawie należało w pierwszej kolejności ustalić tryb wysyłania korespondencji obowiązujących na terenie Zakładu Karnego w N., w tym godziny i sposób przyjmowania do wysyłki wszelkiej korespondencji, a nie tylko korespondencji urzędowej. Podkreślić wypada, że art. 12 § 6 pkt 4 O.p. dla zachowania terminu nie wprowadza dodatkowych warunków poza samym faktem złożenia korespondencji w administracji zakładu karnego, nie dzieląc złożonej korespondencji na złożoną w trybie urzędowym oraz prywatnym. Tymczasem DIAS zaniechał dokonania analizy całości postanowień obowiązującego w Zakładzie Karnym w N. porządku wewnętrznego w zakresie wysyłania korespondencji i skupił się w nieuprawniony sposób wyłącznie na korespondencji prywatnej. Tymczasem niezależnie od trybu wysłania korespondencji obowiązującego na terenie zakładu karnego, do zaistnienia skutku w postaci zachowania terminu według art. 12 § 6 pkt 4 O.p. wystarczy sam fakt złożenia pisma w administracji zakładu karnego. Skutek ten nastąpi również wówczas, gdy składający pismo osadzony zakwalifikuje pismo jako korespondencję prywatną. Sąd zauważa, iż w aktach sprawy znajduje się jedynie kserokopia fragmentu postanowień obowiązującego na terenie Zakładu Karnego w N. porządku wewnętrznego (część Rozdziału XV) przesłanego przy piśmie Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 9 marca 2021r. Również DIAS w uzasadnieniu postanowienia skupia się wyłącznie na analizie wspomnianego powyżej fragmentu porządku wewnętrznego, czyli na Rozdziale V regulującym trybu wysyłania korespondencji urzędowej. Sąd stwierdza, iż ta fragmentaryczna analiza jest niewystarczająca. Organ winien uzupełnić materiał dowodowy o całość obowiązującego na terenie Zakładu Karnego w N. porządku wewnętrznego. To pozwoli na udzielenie odpowiedzi czy korespondencja prywatna podlegała obowiązkowi rejestracji przy jej złożeniu przez osobę odbywającą karę oraz czy w przypadku korespondencji prywatnej można ustalić w sposób nie budzący wątpliwości datę złożenia pisma w administracji zakładu karnego. Ponadto organ zaniechała ustalenia kiedy w istocie Skarżący złożył zażalenie w administracji zakładu karnego, w szczególności poprzez ustalenie z jaką częstotliwością osoby zatrudnione w zakładzie karnym zanoszą korespondencję osadzonych na pocztę. Ponadto należało wyjaśnić ile razy po dniu 28 grudnia 2020 roku, korespondencja była zanoszona na pocztę. Brak analizy powyższych okoliczności powoduję, iż zagadnienie zachowania terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu z dnia [...]r., nie zostało należycie zbadane. W konsekwencji nie sposób, tak jak to uczynił DIAS, obciążać Skarżącego brakiem udokumentowania terminu, w którym złożył pismo w administracji zakładu karnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy Podatnik konsekwentnie utrzymuje, iż złożył pismo w dniu 28 grudnia 2020r. Wobec braków w zakresie materiału dowodowego pozwalającego na dokonanie kontroli poprzez pryzmat zachowania terminu do wniesienia zażalenia, Sąd stwierdza, iż doszło do naruszenia art. 187 § 1 O.p., a powyższe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji organ zobowiązany będzie do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w powyżej opisanym zakresie. Ponadto wyjaśnienie zagadnienia zachowania bądź nie terminu do wniesienia zażalenia, winno być zobrazowane w uzasadnieniu postanowienia, stosownie do art. 217 § 2 O.p., tak aby zagwarantować Skarżącemu, że postępowanie podatkowe jest prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zgodnie z art. 121 § 1 O.p. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.s.a, zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł obejmującą uiszczony wpis od skargi.