I SA/Ka 1199/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Jużków Protokolant Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 8 września 2004 r. przy udziale- sprawy ze skargi A Spółka z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności środka odwoławczego w sprawie o określenie kwoty wynikającej z długu celnego oraz opłaty manipulacyjnej dodatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w C. na rzecz skarżącej [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] nr [...] Kierownik Oddziału Celnego w C. stwierdził, że towar w postaci [...] kilogramów benzyny bezołowiowej został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny przez spółkę A, określił kwotę wynikającą z długu celnego oraz wymierzył opłatę manipulacyjną dodatkową. Jako podstawę prawną wskazał przepisy art. 207 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 262, art. 2 § 2, art. 9 § 1, art. 13 § 1 do 7, art. 23 § 7, art. 25 § 1 do 4, art. 39, art. 210 § 1 pkt. 1, art. 210 § 2 i 3, art. 222 § 1, art. 231 § 1, art. 242 § 3, art. 276 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ celny wyjaśnił, że przedstawiciel importera w zgłoszeniu celnym z [...] określił ilość importowanej benzyny na [...] kg, natomiast po zważeniu okazało się, że przedmiotem importu była benzyna w ilości [...] kg. Różnica wynosiła zatem [...] kg benzyny, którą wprowadzono na polski obszar celny [...]. Następnie organ celny powołując się na wskazane przepisy ustawy Kodeks celny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Na końcu, pouczył stronę o sposobie i trybie odwołania się od decyzji. Tę decyzję doręczono stronie [...], natomiast [...] powołując się na art. 215 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa organ celny sprostował oczywistą omyłkę w ten sposób, że na końcu decyzji dopisał: z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w Z. W terminie ustawowym spółka wniosła odwołanie od decyzji z [...] zarzucając między innymi naruszenie art. 210 § 1 pkt. 8 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez nie wskazanie w treści decyzji upoważnienia do jej wydania przez osobę podpisującą. Pismem z [...] Dyrektor Izby Celnej w C. przesłał akta sprawy do Urzędu Celnego w Z. celem wydania decyzji stwierdzając, że pismo z [...] nie posiada właściwego określenia organu wydającego oraz podpisu osoby działającej z jego upoważnienia. Tym samym uznał, że chodzi jedynie o projekt decyzji. W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa z [...] strona wniosła o przeprowadzenie postępowania odwoławczego w sprawie. Zaskarżonym tu postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Celnej w C. stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z [...] powołując się na art. 228 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w decyzji wskazano jako organ wydający Urząd Celny w C. Oddział Celny w C., czyli organ nieistniejący w tej formie od [...]. Brak jest również wskazania upoważnienia do jej podpisu. Ze względu na te wady, stwierdził dalej Dyrektor Izby Celnej, wydany akt nie może zostać uznany za decyzję administracyjną, ponieważ w istocie jest jedynie projektem aktu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik strony wnosząc o uchylenie postanowienia zarzucił sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na uznaniu, że decyzja z [...] nie zawiera minimum treści wymaganej do kwalifikowania aktu, jako decyzji administracyjnej, naruszenie art. 228 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, naruszenie art. 210 § 1 pkt. 8 tej ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie wskazanie w decyzji upoważnienia do jej podpisania skutkuje nieistnieniem decyzji. W uzasadnieniu przypomniał, że decyzja z [...] wskazuje adresata, rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie, jak również podpis osoby i wskazanie jej stanowiska służbowego, a także organ, który ją wydał. Pełnomocnik wyraził pogląd, że sporna decyzja istnieje w obrocie prawnym, lecz dotknięta jest wadą, ponieważ wydał ją organ do tego nieuprawniony. Podpisanie decyzji przez osobę nieupoważnioną do jej wydania skutkuje jej nieważnością. Organem upoważnionym do orzekania, jako organ I instancji był naczelnik urzędu celnego, tymczasem decyzję podpisał kierownik oddziału celnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Według art. 145 § 1 pkt. 1 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla je w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie narusza prawo. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 210 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu podatkowego, 2) datę jej wydania, 3) oznaczenie strony, 4) powołanie podstawy prawnej, 5) rozstrzygnięcie, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne, 7) pouczenie o trybie odwoławczym - jeżeli od decyzji służy odwołanie, 8) podpis osoby upoważnionej, z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Decyzja staje się ostateczną z chwilą, gdy nie przysługuje już w stosunku do niej środek odwoławczy w postaci odwołania wskutek upływu terminu do jego złożenia. W tej sprawie organ I instancji [...] wydał decyzję doręczoną [...] stronie skarżącej, która w terminie ustawowym wniosła jednak odwołanie. Tym samym decyzja nie stała się ostateczną. Należy podkreślić, że jeszcze przed przekazaniem odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu organ I instancji w trybie sprostowania wskazał, że decyzję wydał z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w Z. Postanowienie z [...] o sprostowaniu stało się ostateczne, ponieważ strona nie wniosła na nie zażalenia. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, co oznacza, że ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, co oznacza, że w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa, organ odwoławczy nie może również zmieniać zakresu sprawy i nie może orzekać w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ pierwszoinstancyjny. Jednakże zgodnie z art. 228 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania, która może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. W rozpoznawanej sprawie ta druga sytuacja nie zachodziła, ponieważ odwołanie wniosła osoba będąca stroną w sprawie, skutecznie działająca przez swojego pełnomocnika. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje wypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości zaskarżenia decyzji. Odwołanie jest zatem niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego albo gdy czynność organu nie jest decyzją, a stanowi czynność materialnotechniczną. Organ odwoławczy badając dopuszczalność odwołania nie może wejść w ocenę zasadności odwołania, a zatem wniosku o niedopuszczalności odwołania nie może wyprowadzić z oceny zarzutów i żądań podniesionych w odwołaniu. W rozpoznawanej sprawie decyzja z [...] weszła do obrotu prawnego, kiedy doręczono ją stronie na piśmie (art. 211 ustawy Ordynacja podatkowa), od tej też chwili organ, który ją wydał był nią związany z mocy art. 212 wskazanej ustawy. Ze względu na formę i treść, czynność organu I instancji nie była również czynnością materialnotechniczną. Te okoliczności stanowią o tym, że organ odwoławczy nie mógł stwierdzić niedopuszczalności odwołania w trybie art. 228 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 233 § 1 pkt. 2 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości i sprawę przekazuje do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Jest to jeden z typów decyzji kasacyjnej. Jeżeli organ odwoławczy stwierdzi zatem, że organ pierwszej instancji nie był właściwy w sprawie, a zatem naruszył przepisy o właściwości, uchyla wadliwą decyzję, a sprawę przekazuje do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji. W takim wypadku nie umarza postępowania w sprawie, ponieważ ta nie jest bezprzedmiotowa. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów o właściwości, ponieważ był organem nieistniejącym we wskazanej w decyzji formie od [...]. Skoro tak było, to zgodnie z art. 233 § 1 pkt. 2 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa organ odwoławczy winien był wyeliminować wadliwą decyzję z obrotu prawnego w tym trybie, po to aby właściwy organ pierwszej instancji rozpatrzył sprawę. Należy przypomnieć, że wskazana regulacja prawna koresponduje z art. 247 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, że organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Natomiast według art. 248 § 1 i 2 pkt. 1 tej ustawy, postępowanie w sprawie nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony, a właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia. W art. 249 § 1 ustawodawca wskazał, kiedy organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Ta regulacja prawna oznacza, że w razie dopuszczalności podmiotowej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości, organ nie może wydać decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z tego powodu, że w jego ocenie, decyzja ostateczna nie jest decyzją, lecz np. projektem decyzji. Rozważania w tym zakresie może bowiem czynić dopiero na etapie merytorycznego rozstrzygania sprawy. Należy zatem stwierdzić, że oba wskazane tryby – postępowanie odwoławcze oraz postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej mają na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, ponieważ stwierdził naruszenie prawa – art. 228 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, które miało wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono w trybie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy winien również uwzględnić postanowienie organu celnego I instancji z [...] (k.5 akt), które w dotychczasowych rozważaniach pominął. Następnie, w razie ponownego stwierdzenia, że organ pierwszej instancji nie był właściwy w sprawie – wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji.