I SA/Ka 1373/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2004 r. sprawy ze skargi S.O. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania administracyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt 3 /I SA / Ka 1373 /03 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 264 § 1 i art. 262 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 289 Kodeksu celnego (Dz. U. Nr 23, poz.117 z 1997 r.) Dyrektor Izby Celnej w C. obciążył S.O. kosztami postępowania w sprawie wprowadzenia na polski obszar celny, wbrew obowiązującemu zakazowi przywozu pojazdów starszych niż 10 lat samochodu osobowego marki [...], wyprodukowanego w [...] r. w łącznej kwocie [...] zł. Na kwotę tą składała się opłata za przechowanie przedmiotowego samochodu od [...] do [...] oraz opłata za jego oględziny ([...] zł). W uzasadnieniu postanowienia powołano się na treść art. 262 § 1 pkt 1 Kodeksu administracyjnego nakazującego obciążenie strony kosztami postępowania powstałymi w jego trakcie. W odwołaniu od powyższego postanowienia z dnia [...] S.O. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i nową kalkulację kosztów. Za uzasadnione uznał obciążenie go kosztami postępowania w kwocie [...] zł, za przechowanie spornego samochodu w okresie od [...] do [...] czyli czasie trwania postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w J. zakończonego wyrokiem. W pozostałym zakresie obciążenie go kosztami uznał za nieuzasadnione, gdyż były one zawinione przez Urząd Celny w C., który wznowił postępowanie celne dopiero w dniu [...], po upływie dwóch lat od zakończenia postępowania sądowego. W dniu [...] S.O. zwrócił się do Dyrektora Izby Celnej w C. o rozpatrzenie wskazanego wyżej odwołania, gdyż nie doręczono mu w tej sprawie żadnej odpowiedzi, a w dniu [...] otrzymał upomnienie dotyczące zapłaty kosztów ustalonych zaskarżonym rozstrzygnięciem. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 262 ustawy Kodeks celny Dyrektor Urzędu Celnego w C. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że Urząd Celny w C. otrzymał z Komendy Rejonowej Policji w J. materiały dotyczące ujawnienia w dniu [...] samochodu marki [...] z przytwierdzonymi tablicami rejestracyjnymi przynależnymi innemu pojazdowi tej samej marki skradzionemu w W. Samochód ten znajdował się w faktycznej dyspozycji S.O. przeciwko któremu wszczęto w dniu [...] postępowanie celne, a przedmiotowy samochód zabezpieczono jako towar obciążony długiem celnym (sygn. akt [...]). Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Urzędu Celnego w C. zawiesił z urzędu prowadzone postępowanie uznając, że jego zakończenie jest zależne od zakończenia postępowania karnego prowadzonego przez policję pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w J.. Dalej ustalono, że w dniu [...] skierowano przeciwko skarżącemu akt oskarżenia o przestępstwo z art. [...] § [...] ustawy karnej skarbowej, a w dniu [...] Dyrektor Urzędu Celnego w C. powziął informacje o jego zakończeniu prawomocnym wyrokiem. Wynikało z niej, że Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] uznał S.O. za winnego popełnienia przestępstwa opisanego w zarzucie aktu oskarżenia. W dniu [...] podjęto z urzędu zawieszone postępowanie celne. Postępowanie to zostało zakończone wydaniem przez Dyrektora Urzędu Celnego w C. w dnia [...] decyzji nr [...] o przepadku na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego samochodu marki [...] oraz postanowienia obciążającego kosztami postępowania związanego z tym samochodem S.O., od którego złożył on odwołanie. Jako uzasadnienie prawne organ odwoławczy przywołał treść art. 265 i 267 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 262 Kodeksu celnego i wskazał, że podobną regulacje zawierał kodeks postępowania administracyjnego w art. 262 § 1 i art. 264 § 1 powołany w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia. Przepisy te miały zastosowanie w niniejszej sprawie w dniu wydania zaskarżonego postanowienia. Tym samym organ odwoławczy uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z obowiązującym w dacie jego wydania prawem. Zawieszenie zaś postępowania powoduje wstrzymanie biegu tylko terminów procesowych. Nie powoduje wstrzymania biegu terminu przechowywania przedmiotu przestępstwa., w tej konkretnej sprawie samochodu marki [...] w Magazynie Likwidacyjnym Urzędu Celnego w C.. Na koniec organ odwoławczy wyjaśnił, że oryginał odwołania złożonego przez skarżącego prawdopodobnie zaginął i fakt ten był jedyną okolicznością skutkującą jego rozpoznaniem w dacie zaskarżonego postanowienia. Dlatego też organ odwoławczy kierując się dyrektywą art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej postanowił, że określona przez organ I instancji kwota kosztów postępowania do zapłacenia przez stronę, pomimo znacznego upływu czasu nie uległa zmianie i wynosiła [...] zł. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S.O. powtórzył wszystkie argumenty przedstawione w odwołaniu. Podkreślił, że za zasadne uznaje tylko obciążenie go kosztami przechowywania przedmiotowego samochodu do czasu uprawomocnienia się wyroku skazującego, co nastąpiło [...] r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i nie znajdując podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, a zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa i jako takie nie mogło się ostać. Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Na podstawie art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z tą data w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd administracyjny zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. W tym trybie zostało poddane kontroli sądowej postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w C. wydane w dniu [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny o obciążeniu skarżącego ustalonymi kosztami postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny za zasadne uznał argumenty skarżącego podniesione w skardze i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd podziela także stanowisko organu odwoławczego, iż w niniejszej sprawie maja zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Stosownie do treści art. 262 kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Stosownie do zapisu art. 267 § 1 Ordynacji podatkowej stronę obciążają koszty: 1) które zostały poniesione w jej interesie albo na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (..), 5) powstałe z jej winy, a w szczególności koszty: a) dodatkowe postępowania, określone w art. 268, b) wynikłe wskutek zatajenia lub nieprzedstawienia dowodu w wyznaczonym terminie, c) wynikłe wskutek złożenia wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wydał postanowienie obciążające stronę kosztami postępowania w dniu [...] na podstawie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, która miała zastosowanie do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny i do spraw nie zakończonych do daty jej wejścia w życie, co miało miejsce w dniu 1 stycznia 1998 r. (art. 289 kodeksu celnego). Przez zakończenie sprawy celnej rozumie się wydanie decyzji administracyjnej. Takową decyzją w niniejszej sprawie była decyzja z dnia [...] o orzeczeniu przepadku na rzecz Skarbu Państwa spornego samochodu marki [...]. Organ odwoławczy rozpatrując w dniu [...] zażalenie strony, zgodnie z istotą administracyjnego toku instancji polegającą na rozstrzygnięciu ponownie w tej samej sprawie w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji (zobacz wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95,ONSA 1997/1/35) rozstrzygnął co do istoty sprawy. Jednakże ze względu na fakt, że podobna regulacja wynikająca z zapisu art. 262 § 1 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązywała w dniu wydania zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy nie znalazł podstaw do jego zmiany. Za trafny należy uznać pogląd o zmianie stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia w stosunku do daty wydania postanowienia przez organ I instancji. Jednakże Sąd zauważa, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy nie wskazał ustaleń faktycznych na jakich oparł swoje twierdzenie, iż ustalone przez organ I instancji koszty postępowania zostały określone prawidłowo i, że koszty te powstały z winy skarżącego. Bezspornym jest, że postępowanie celne w sprawie wprowadzenia na polski obszar celny samochodu osobowego marki [...] zostało zawieszone w dniu [...] z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art.123 k.p.a., ponieważ organ celny uznał, że rozpatrzenie przedmiotowej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W uzasadnieniu tego postanowienia organ celny wskazał wyłącznie na prowadzone przeciwko S.O. przez Prokuraturę Rejonową w J. postępowanie karne, sygn. akt [...]. Bezspornym też pozostaje fakt powzięcia przez organ celny informacji o skierowaniu w dniu [...] do Sądu Rejonowego w J. aktu oskarżenia przeciwko S.O. o przestępstwo z art. [...] § [...] uks (pismo w aktach sprawy). Z przekazanych Sądowi akt sprawy nie wynika jednak kiedy organ celny powziął taką informację. Nie czynił takowych ustaleń również organ odwoławczy, chociaż skarżący zarzucał organowi I instancji przewlekłość postępowania i bezpodstawne obciążenia go kosztami postępowania zawieszonego po dacie prawomocnego wyroku. Uchybił tym samym wymogom art. 122 Ordynacji podatkowej, który nakazuje organowi podejmowanie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zasadność powyższego uchybienia potwierdza pismo z dnia [...], które stanowi prośbę organu I instancji "o nadesłanie zapadłego w sprawie sygn. akt [...] wyroku z dnia [...]." Tym samym należy zauważyć, że Dyrektor Urzędu Celnego w C. posiadał już informację o zapadłym w konkretnej dacie wyroku, który stał się prawomocny w dniu [...] i oczekiwanie na który było jedyna przesłanką zawieszenia postępowania celnego. Z akt sprawy nie wynika jednak skąd i kiedy powziął taką informację i dlaczego wystąpił o jej weryfikację dopiero wskazanym pismem. Dalej bezzwłocznie, po otrzymaniu odpisu wyroku organ celny podjął zawieszone postępowanie w dniu [...], ale decyzję o przepadku przedmiotowego samochodu na rzecz Skarbu Państwa i postanowienie o obciążeniu skarżącego kosztami postępowania wydał dopiero w dniu [...]. Na koszty te w kwocie [...] zł składają się opłaty za przechowanie zabezpieczonego samochodu w okresie od [...] do dnia wydania postanowienia oraz koszty oględzin samochodu. Zarówno organ I, jak i II instancji nie wskazał na czym polegało zawinienie strony uzasadniające obciążenie jej kosztami postępowania celnego, które zostało wszczęte z urzędu, a czego wymaga treść art. 262 § 1 kpa, jak i art. 267 Ordynacji podatkowej oraz art. 217 § 1 i 2 tej ustawy określający wymogi formalne jakie winno spełniać postanowienie wydane w sprawie. Nadto organ odwoławczy, jak już wspomniano wyżej rozpatrując zażalenie skarżącego nie odniósł się do podniesionych przez niego zarzutów. Można domniemywać, iż winą skarżącego było narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnych i podatkowych z tytułu posiadania samochodu wprowadzonego na polski obszar celny z pominięciem ich uiszczenia, co zostało potwierdzone wyrokiem skazującym i wszczęcie przez organ celny przedmiotowego postępowania. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wyrok ten był podstawą wydania decyzji o przepadku spornego samochodu i postanowienia o kosztach. Z sentencji postanowienia wynika, że za koszty zawinione przez S.O. uznano koszty przechowania i oględzin samochodu. Ponieważ organ odwoławczy nie wskazał okoliczności faktycznych dowodzących zawinienia skarżącego, tym samym Sąd orzekający nie mógł poddać ich kontroli. Jak wynika z komentarza do art. 262 kpa koszty postępowania poniesione z winy strony powinny być wyraźnie wymienione, ze wskazaniem okoliczności dowodzących zawinienia, np. przez nieusprawiedliwione niestawiennictwo strona powoduje konieczność odroczenia czynności postępowania i pokrycia kosztów ponownego stawienia się świadków, biegłych. Koszty poniesione w interesie i na żądanie strony będą związane z zasady z dodatkowymi czynnościami postępowania dowodowego, gdy strona domaga się np. dodatkowych opinii biegłych ponowienia ekspertyz lub oględzin, przesłuchania dodatkowych świadków mimo wyjaśnienia okoliczności sprawy (zobacz Kpa. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, str. 857). Za błędne i sprzeczne z zapisem art. 265 § 1 pkt 4) Ordynacji podatkowej należy uznać obciążenie skarżącego jako strony kosztami oględzin, które stanowią ustawowe koszty postępowania organu wynikające z realizacji ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie celne. Na koniec Sąd zauważa, że jeżeli nie jest możliwe skontrolowanie decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, czy to z powodu określonych wad decyzji (postanowienia), czy też z powodu nie dostarczenia przez organ akt sprawy- decyzja taka, jako nie poddająca się kontroli, jest decyzją nielegalną (zobacz Kodeks celny. Komentarz, F. Prusak, str. 1056). Mając na względzie powyższe wywody, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, a o kosztach postępowania orzekł stosownie do zapisu art. 200 tej ustawy. Przed ponownym rozpatrzeniem zażalenia i rozstrzygnięciu sprawy organ odwoławczy winien uzupełnić materiał dowodowy i poczynić dodatkowe ustalenia faktyczne dotyczące daty powzięcia informacji o zapadłym wyroku skazującym S.O., przyczynie wydania decyzji o przepadku samochodu i postanowienia o kosztach postępowania w znacznej odległości czasowej od daty podjęcia z urzędu zawieszonego postępowania oraz okoliczności uzasadniających zawinienie skarżącego w powstaniu kosztów przechowywania samochodu do dnia [...] czyli daty wydania zaskarżonego postanowienia.