I SA/Ka 1703/03

Dnia 30 sierpnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie NSA Stanisław Bogucki, WSA Krzysztof Winiarski (spr.), Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2004 roku sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego. oddala skargę A Spółka z o.o. Oddział [...] w Z. wystawiła tytuły wykonawcze obejmujące należności za nielegalny pobór gazu nr : - [...] z dnia [...]r. dot. A.Ł. zam. w R. przy ulicy [...], - [...] z dnia [...] r. dot. J. G. zam. w [...], - [...] z dnia [...] r. dot. M. P. zam. w C. przy ulicy [...]. Wierzyciel skierował wymienione wnioski egzekucyjne właściwemu miejscowo organowi egzekucyjnemu – tj. do Drugiego Urzędu Skarbowego w C. celem ich realizacji w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w C., powołując się na art. 27 § 1 pkt 7 w/w ustawy zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze z uwagi na brak odcisku pieczęci urzędowej A lub orzeczenia sądu opatrzonego w klauzulę wykonalności. Na powyższe postanowienie A Spółka z o.o. wniosła zażalenie, w którym podkreśliła, iż zwróciła się do B S.A. w W. z prośbą o wydanie jej pieczęci urzędowej, jednakże ta odmówiła prośbie, uzasadniając odmowę tym, iż spółka z o.o. nie posiada uprawnień do posługiwania się pieczęcią urzędową. Strona podniosła również, że na mocy art. 57 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne jest uprawniona do egzekucji należności z tytułu nielegalnego poboru gazu w wysokości określonej w taryfie dla paliw gazowych, zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten, w ocenie strony, nie daje prawa do zwrotu tytułu wykonawczego z powodu niemożności uzupełnienia braków formalnych tytułu wykonawczego, jak uważa organ egzekucyjny pierwszej instancji. Spółka powołała się również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1601/01. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż zgodnie z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny ma bezwzględny obowiązek badania z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, co oznacza również konieczność sprawdzenia prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego. Organ zaakcentował, że przekazane przez Spółkę organowi egzekucyjnemu tytuły wykonawcze nie spełniają warunków wymienionych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, "albowiem nie posiadają, mimo ze względów obiektywnych, pieczęci urzędowej wierzyciela". Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, iż wprawdzie art. 27b ustawy egzekucyjnej dopuszcza posługiwanie się przez podmioty nieuprawnione do ogólnego stosowania pieczęci urzędowej, wyłącznie dla celów postępowania egzekucyjnego, jednakże jeśli określony podmiot nie może wejść w posiadanie pieczęci, koniecznym jest w takim wypadku respektowanie przez organ egzekucyjny przepisu art. 26 § 3 ustawy egzekucyjnej. Organ odwoławczy podniósł, iż art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne ( Dz. U. nr 54, poz. 348 z późn. zm.) przewiduje ściąganie określonych opłat w trybie egzekucji administracyjnej. W ocenie organu, aby należności te mogły być przymusowo dochodzone w tym trybie, egzekwowana należność pieniężna musi wynikać z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, o której mowa w art. 26 § 3 ustawy egzekucyjnej. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie, podstawą prawną egzekucji podaną przez Spółkę były protokoły kontroli, a nie orzeczenia sądu opatrzone w klauzulę wykonalności, tytuły wykonawcze nie mogły być poddane czynnościom przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej Spółka zarzuciła, iż zostało ono wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego, w związku z art. 27 § 1 pkt 7 oraz art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący podkreślił, iż teza organu o wymogu oparcia tytułu wykonawczego o orzeczenie sądowe narusza postanowienia art. 57 ust. 1 Prawa energetycznego. W ocenie strony skarżącej takie działanie organu egzekucyjnego powoduje niemożność wykorzystania ustawowo zagwarantowanej egzekucji administracyjnej dla przymusowego ściągnięcia należności Zakładu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślił również, iż A chcąc korzystać z nadanego mu w ustawie branżowej uprawnienia dochodzenia należności za nielegalny pobór gazu w trybie egzekucji administracyjnej, winien uzyskać orzeczenie sądu opatrzone w klauzulę wykonalności, albowiem ustawa egzekucyjna nie przewiduje żadnej innej ewentualności, ani też całkowitej rezygnacji z którejś z omówionych wyżej opcji. Na poparcie tej tezy przedstawiono stanowisko Ministerstwa Finansów zawarte w piśmie z dnia [...] r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Istotą sporu jest rozstrzygnięcie kwestii, czy wystawiony przez wierzyciela (A Spółka z o.o.) tytuł wykonawczy, nie opatrzony przez niego pieczęcią urzędową, stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne ( Dz. U. nr 54, poz. 348 ze zm.) w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne, a takim jest skarżący, pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Opłaty, o których mowa w ust. 1, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( ust. 2 ). Powyższy przepis uprawnia zatem przedsiębiorstwo energetyczne do stosowania szczególnego trybu egzekwowania odpowiedzialności odszkodowawczej za nielegalny pobór energii, co pozwala postrzegać wykonywanie wymienionych czynności przez upoważnionych przedstawicieli przedsiębiorstwa energetycznego, jako pełnienie funkcji publicznej ( por. postanowienie SN z dnia 15 listopada 2002 r. IV KKN 570/99, OSN KW 2003/1-2/10). Skorzystanie z powyższego trybu egzekwowania należności nie zwalnia jednak przedsiębiorstwa energetycznego z obowiązku respektowania regulacji prawnych odnoszących się do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Dotyczy to również warunków, jakie spełniać musi tytuł wykonawczy, stanowiący podstawę do prowadzenia egzekucji. O tym, co winien zawierać tytuł wykonawczy określa art. 27 § 1 wyżej powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W pkt 7 § 1 art. 27 cytowanej ustawy stanowi, iż tytuł wykonawczy powinien zawierać między innymi datę wystawienia tytułu wykonawczego podpis z podaniem imienia i nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej. Kwestię narzędzi urzędowych reguluje dekret z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych ( Dz. U. Nr 47, poz. 314 ) i wydana na podstawie art. 12 tegoż dekretu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych ( Dz. U. z 31 grudnia 1955 r. Nr 47, poz. 316 ). W § 11 ust. 1 pkt 1 określa się pojęcie pieczęci tj. wymiar pieczęci urzędowych używanych do tłoczenia w papierze i do tuszu, który wynosi 36 mm średnicy, natomiast § 19 wskazuje organ, u którego pieczęć urzędową można zamówić. Uprawnienie do używania np. przez przedsiębiorstwo energetyczne pieczęci urzędowej wynika z art. 27 b ustawy egzekucyjnej ( "Wierzyciele, którzy na mocy odrębnych przepisów nie zostali upoważnieni do korzystania z pieczęci urzędowej, mogą jej używać do oznaczania tytułów wykonawczych oraz zarządzeń zabezpieczenia"). Przepis ten powinien być interpretowany jako uprawniający do używania pieczęci do oznaczania tytułów wykonawczych oraz zarządzeń zabezpieczenia tych wierzycieli, którzy w innych sferach swej działalności nie są upoważnieni do korzystania z pieczęci ustawowej. Art. 27b dodany został przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 6 września 2001 r. ( Dz. U. z 2001 r. nr 125, poz. 1368 ) zmieniającej ustawę egzekucyjną z dniem 30 listopada 2001 r. Tym samym wypełniona została istniejąca wcześniej swoista luka prawna między wymogiem zawartym w art. 27 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej, a brakiem przepisu uprawniającego niektóre podmioty, upoważnione z mocy przepisów szczególnych do egzekwowania należności w trybie egzekucji administracyjnej, do używania pieczęci urzędowych. W związku z tym należy uznać za niezasadne powoływanie się przez skarżącego na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 13 listopada 2002 r. ( I SA/Ka 1601/01 ), jako że odnosił się on do stanu prawnego istniejącego przed dokonaniem przytoczonej wyżej nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z załączonego do akt administracyjnych tytułu wykonawczego wynika, że nie zawiera on wymaganej pieczęci urzędowej. Organ pierwszej instancji winien z urzędu zbadać dopuszczalność egzekucji administracyjnej – tzn. między innymi, czy tytuł wykonawczy posiada wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; brak chociażby jednego z tych elementów, powoduje niedopuszczalność egzekucji w postępowaniu administracyjnym ( por. wyrok NSA z dnia 6 maja 1998 r., SA/Sz 1477/97 ). Brak pieczęci urzędowej nie pozbawia przedsiębiorstwa energetycznego możliwości dochodzenia roszczenia. Może ono bowiem, rezygnując z wymierzenia opłat za nielegalne pozyskanie energii, podlegających ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu w administracji, dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Może wreszcie, dysponując orzeczeniem sądu zaopatrzonym w klauzulę wykonalności, zadecydować o ściągnięciu należności w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bez potrzeby opatrzenia – w takim wypadku – wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego pieczęcią urzędową, na co zasadnie zwraca uwagę organ odwoławczy. Odstępstwo od zasady opatrywania tytułu wykonawczego pieczęcią urzędową przewiduje art. 26 § 3 ustawy egzekucyjnej. Stosownie do tego przepisu wierzyciel, którego należność wynika z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wystawiając stosowny tytuł wykonawczy, jednak w takim przypadku nie będzie wymagane opatrzenie tytułu wykonawczego pieczęcią urzędową. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszyły prawo materialne, które miało wpływ na wynik sprawy albo przepisy postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). .