I SA/Ka 1974/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie NSA Henryk Wach asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant ref. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i nadania towarowi właściwego przeznaczenia celnego oddala skargę; Dnia [...] r. Agencja Celna B Przedsiębiorstwa B w K., działająca jako przedstawiciel "A" spółki z o.o. w G., dokonała zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu towaru w postaci śruty z nasion słonecznika, oznaczonego kodem 2306 30 00 0. Zgłoszenie zostało przyjęte i zarejestrowane pod numerem [...] przez Oddział Celny w D. Po przyjęciu zgłoszenia organ celny przeprowadził jego kontrolę, dokonał częściowej rewizji celnej towaru i kontroli dołączonych dokumentów, co miało na celu ustalenie charakteru sprowadzonego towaru i możliwości objęcia go procedurą dopuszczenia do obrotu. W aktach sprawy znajdują się w szczególności: certyfikat pochodzenia nr [...], decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia [...] r. nr [...] w sprawie udzielenia zezwolenia wprowadzenia towaru na polski obszar celny, świadectwo analizy nr [...] z dnia [...] r., opinia dr inż. J.S. dotycząca klasyfikacji śruty poekstrakcyjnej słonecznikowej i opinia prof. dr hab. J.M. a w sprawie przydatności pastewnej poekstrakcyjnej śruty słonecznikowej w żywieniu zwierząt gospodarskich, pismo Izby Gospodarczej Handlowców, Przetwórców Zbóż i Producentów Pasz z dnia [...] r. oraz odpowiedź udzielona przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska z dnia [...] r. dotycząca kwalifikowania pozostałości poekstrajcyjnych nasion słonecznika do kategorii odpadów. Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w T. uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] r. i nadał towarowi w postaci śruty poekstrakcyjnej z nasion słonecznika przeznaczenie celne powrotnego wywozu poza polski obszar celny w procedurze tranzytu. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że przeprowadzone postępowanie weryfikacyjne wykazało, iż sprowadzony towar stanowi odpad w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. nr 112, poz. 1206), wobec czego jego sprowadzenia wymagało uzyskania pozwolenia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, zaś spółka "A" takim pozwoleniem nie dysponuje. Międzynarodowy obrót towarami będącymi odpadami regulują przepisy rozdziału 9 ustawy o odpadach. Przywóz z zagranicy odpadów, definiowanych jako "każda z substancji lub przedmiotów należących do jednej z kategorii określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do pozbycia się jest zobowiązany", jest możliwy jedynie wtedy, gdy dotyczy odpadów innych niż niebezpieczne. Warunkiem dopuszczenia do obrotu towaru będącego odpadem innym niż niebezpieczny, jest przedstawienie pozwolenia na przywóz odpadu, wydanego przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Sprowadzoną śrutę zakwalifikowano do kategorii odpadów Q 1 załącznika nr 1 do ustawy oraz do pozycji 020303 – odpady poekstrakcyjne z przygotowania, przetwórstwa produktów i używek spożywczych oraz odpady pochodzenia roślinnego, wymienionej w rozporządzeniu w sprawie klasyfikacji odpadów. Organ wyjaśnił, że klasyfikowanie towaru jako odpadu nie jest uzależnione od przewidywanego wykorzystania i zastosowania, na co zwracała uwagę strona. Uznanie towaru za odpad następuje, gdy przedmiot importu jest wymieniony w katalogu odpadów, określonym w załączniku do ustawy i w aktach wykonawczych. W odwołaniu od decyzji spółka wniosła o jej uchylenie w całości, oceniając jako błędne stanowisko organu co do uznania śruty słonecznikowej za odpad, którego sprowadzenie wymaga zezwolenia. Podniesiono, że przedmiotowa śruta ani nie jest wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy o odpadach, ani nie jest substancją, której posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub jest do jej pozbycia zobowiązany. Strona zawnioskowała o uwzględnienie w postępowaniu przedstawionych opinii oraz stanowiska wyrażonego w Dyrektywie Unii Europejskiej dotyczącej odpadów, gdzie nie jest wymieniana śruta słonecznikowa. W końcu strona podała, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie materiałów paszowych wprowadzanych do obrotu (Dz. U. nr 44, poz. 384) śruta słonecznikowa jest materiałem paszowym, który może być wprowadzany do obrotu. Na tę okoliczność przedstawiono również pismo Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...]r. potwierdzające, że przedmiotowa śruta jest materiałem paszowym i podlega z tego względu kontroli granicznej wykonywanej przez lekarzy weterynarii i Inspektorów Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Do odwołania dołączono również dodatkową opinię prof. dr hab. K. K. z Zakładu A w W., w której zanegowano zasadność zaliczania śruty poekstrakcyjnej do odpadów. Podano, że śruta ta powstaje w produkcji olejów niejadalnych, jakim jest olej ekstrakcyjny, który staje się jadalny po rafinacji. Podniesiono również, że zaliczenie śruty do odpadów poekstrakcyjnych jest nieprawidłowe, albowiem z produkcji oleju, w zależności od zastosowanej techniki, pozostają wytłoki lub śruta poekstrakcyjna, oba o podobnym składzie i zastosowaniu oraz użyteczności, zaś wytłoku jako "odpadu poekstrakcyjnego" zakwalifikować się nie da. W przedstawionej opinii wskazano, że w przypadku ekstrakcji nasion oleistych odpadami poekstrakcyjnymi można nazwać destylaty z destylacji misceli lub odbenzynowania i tostowania śruty, czy szlamy pohydratacyjne z oleju ekstrakcyjnego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisano przebieg dotychczasowego postępowania i podkreślono, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska w oparciu o przekazane mu informacje, zaliczył przedmiotową śrutę poekstrakcyjną do kategorii odpadów o symbolu Q 1 (pozostałości z produkcji lub konsumpcji, niewymienione w pozostałych kategoriach) i kodzie 020303. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, odpady stanowią substancje i przedmioty, należące do jednej z kategorii określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do ich pozbycia się jest zobowiązany. Katalog odpadów, z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje, uwzględniający źródła powstania odpadów, został określony w rozporządzeniu z 21 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów. W świetle postanowień powołanych wyżej przepisów śruta poekstrakcyjna z nasion słonecznika została zakwalifikowana przez organ odwoławczy grupy odpadów roślinnych powstałych z przygotowania, przetwórstwa produktów spożywczych. Śruta ta nie jest bowiem produktem finalnym, a producent oleju słonecznikowego wyzbywa się pozostałości poekstrakcyjnych. Odpady tego typu należą w ocenie organu odwoławczego do kategorii Q1 zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy o odpadach. Natomiast stosownie do przepisów powoływanego rozporządzenia wykonawczego w sprawie katalogu odpadów, śruta ta została zaliczona do odpadów o kodzie 020303, jako odpad z przygotowania, przetwórstwa produktów i używek spożywczych (0203), odpad pochodzenia roślinnego (020303). Organ wyjaśnił nadto, że fakt, iż śruta poekstrakcyjna stanowi paszę treściwą, nie oznacza jej wyłączenia spod przepisów ustawy o odpadach. Przepis art. 65 ust. 6 ustawy o odpadach wymaga, aby w przypadku przywozu z zagranicy odpadów innych niż niebezpieczne, sprowadzający posiadał pozwolenie na przywóz, udzielone przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Wprawdzie dopuszczone są do przywozu bez zezwolenia odpady zamieszczone na liście odpadów innych niż niebezpieczne, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 marca 2002 r. (Dz. U. nr 56, poz. 512), jednakże odpady poekstrakcyjne nasion słonecznika nie zostały na tej liście uwzględnione. Wobec powyższego importer winien był dysponować stosownym zezwoleniem udzielonym przez organ administracji. Powołując się na przepis art. 59 § 1 ustawy kodeks celny, organ II instancji podniósł, że w przypadku jeżeli przepisy odrębne uzależniają posiadanie obrót lub rozpowszechnianie towarów od spełnienia określonych wymogów, to przywóz tych towarów może być dokonany pod warunkiem ich spełnienia. W wypadku niespełnienia tych wymogów organ celny cofa towar za granicę, chyba że przepisy odrębne przewidują inny sposób postępowania. Ponieważ strona nie posiadała wymaganego pozwolenia na przywóz, jako zasadne oceniono uznanie złożonego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i nadanie towarowi właściwego przeznaczenia celnego powrotnego wywozu poza polski obszar celny. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach spółka "A" wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów art. 3 ust. 1 i art. 65 ust. 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów i art. 59 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. kodeks celny. W uzasadnieniu podano, że bezsporny w sprawie jest zarówno fakt importu śruty słonecznikowej poekstrakcyjnej przez skarżącą jak i ilość i wartość towaru. Okolicznością sporną w sprawie jest natomiast zakwalifikowanie tego towaru przez organy celne do kategorii odpadów. W tej kwestii skarżąca nie zgodziła się z argumentacją przedstawioną przez organy celne. Podano, że w produkcji oleju z nasion oleistych stosowana jest metoda tłocznia lub ekstrakcji. Otrzymuje się przy ich zastosowaniu, poza olejem, wytłoki lub śrutę poekstrakcyjną. Niemożliwe jest określenie, który z produktów jest główny, albowiem tak olej, jak i wytłoki lub śruta są cenne, oba są produktami do dalszego przerobu i oba są przetwarzane poza zakładem, w którym powstały. Śruta służy do produkcji izolatów i koncentratów białkowych, nie może zatem być nazwana odpadem. Za wadliwe uznano zaliczenie śruty do podgrupy odpadów 0202, albowiem powstaje ona w produkcji olejów niejadalnych, a nie jadalnych. Pozbawione zasadności uznano też zaliczenie do odpadów jedynie śruty poekstrakcyjnej, podczas gdy wytłoki powstałe w procesie tłoczenia mają podobne cechy i zastosowanie, a nie mogą wszak stanowić "opadów poekstrakcyjnych". Wskazano w końcu na zestawienie rodzajów odpadów wymienione pod pozycjami 020301, 020302, 020303, 020304 i 020305 rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów, w którym odpady poekstrakcyjne zostały wymienione obok szlamów z mycia, obierania, odwirowania i oddzielania, odpadów konserwantów, materiałów nie nadających się do spożycia i przetwórstwa, osadów z zakładowych oczyszczalni ścieków. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zasadniczą kwestią wymagającą rozważenia w niniejszej sprawie, była zasadność uznania przedmiotowej śruty poekstrakcyjnej przez organy celne, za produkt podlegający ograniczeniom wynikającym z postanowień ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Prawidłowo organy celne przyjęły, że ustawa ta ma charakter przepisów szczególnych i w odniesieniu do różnych substancji oraz towarów będących w obrocie, w prowadza szczególny reżim postępowania. Należy zauważyć, że z gospodarczego punktu widzenia odpady nie muszą stanowić substancji bezużytecznych, podlegających jedynie neutralizacji czy składowaniu. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, posiadacz odpadów jest zobowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekonomicznych, to odpady należy unieszkodliwić w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska. Pojęcie odzysku zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 3 pkt 9 ustawy, według którego przez odzysk rozumie się wszelkie działania, niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania, wymienione w załączniku nr 5 do ustawy. Załącznik ten wymienia procesy odzysku w pozycjach od R1 do R14. Pod pozycją R14 wskazane zostały "inne działania prowadzące do wykorzystania odpadów w całości lub części lub do odzyskania z odpadów substancji lub materiałów, łącznie z ich wykorzystaniem, niewymienione w punktach od R1 do R13. Jak wynika z przytoczonego brzmienia przepisów, pojęcie odzysku zdefiniowane zostało bardzo szeroko i może mieć zastosowanie praktycznie do każdego sposobu wykorzystania odpadów, które nie stwarza zagrożenia dla środowiska. Argument podnoszony przez skarżącą Spółkę, odwołujący się do gospodarczej użyteczności poekstrakcyjnej śruty, nie może być zatem uznany za wystarczający do wykluczenia przedmiotowej śruty z grupy uznawanej za odpady. Z tego samego względu za bezskuteczną należało uznać argumentację zwracającą uwagę, że wytłoki powstające w procesie tłoczenia oleju, mające podobne właściwości i zastosowanie co śruta poekstrakcyjna, nie mogą być zaliczone do odpadów poekstrakcyjnych. Po pierwsze należy zauważyć, że kwestia charakterystyki wytłoków jako ewentualnych odpadów nie była przedmiotem ustaleń organów, po wtóre zaś, jak wyżej podkreślono, kryterium użyteczności nie może służyć do kwalifikowania towaru jako odpadu. Dla oceny prawidłowości działań organów celnych należy zatem dokonać analizy stanu sprawy z punktu widzenia regulacji, będącej podstawą kwalifikowania substancji jako odpadów. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot, należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do ich pozbycia się jest zobowiązany. Posiadaczem odpadów jest, zgodnie z definicją podaną w art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy, każdy kto faktycznie włada odpadami, a zatem wytwórca, inna osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna. Spółka "A", dokonująca przywozu śruty z zagranicy, spełnia zatem kryterium bycia posiadaczem w rozumieniu powołanego przepisu. Do rozważenia pozostaje zatem, czy przedmiotowa śruta jest wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy oraz czy Spółka zamierzała się jej pozbyć. Przez pozbycie się nie należy przy tym, w ocenie sądu, rozumieć wyłącznie wyzbycia się posiadania, lecz podjęcie czynności zmierzających do zastosowania którejś z dopuszczalnych procedur postępowania z odpadami, wskazanych w art. 7 ust. 2 ustawy (odzysk lub unieszkodliwienie). Kategorie odpadów, wskazane w załączniku nr 1 do ustawy, zostały określone w pozycjach od Q1 do Q16. Pozycja Q1 zawiera szerokie określenie kategorii odpadów, będących pozostałościami z produkcji lub konsumpcji, niewymienionych w pozostałych kategoriach. Jakkolwiek kwesta ta była poddawana w wątpliwość przez stronę w trakcie postępowania, w ocenie Sądu, uznanie przez organy śruty powstałej w trakcie ekstrakcji tłuszczu z nasion słonecznika za pozostałość z produkcji, nie jest wadliwe. Jeżeli zastosowana technologia (jedna z możliwych) służy uzyskaniu oleju z nasion oleistych, to produkty powstałe w jej efekcie, nie będące olejem, są pozostałościami z produkcji, mimo swej potencjalnej gospodarczej przydatności. Odpady bowiem, jak to zostało wyżej podkreślone, nie tylko nie muszą być gospodarczo nieużyteczne, ale również nie muszą być niebezpieczne. Ustawa w art. 3 ust. 2 wskazuje na odpady niebezpieczne jako jedną z kategorii odpadów, obok których można wskazać na występowanie odpadów innych, niż niebezpieczne. Katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje, na podstawie delegacji z art. 4 ustawy, zawiera rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (dz. U. nr 112, poz. 1206 ze zm.). Katalog odpadów został podzielony na 20 grup, wśród których pod poz. 02 wymieniono odpady z przetwórstwa żywności. Listę odpadów z określeniem grupy, podgrupy i rodzaju odpadów oraz ich kodów, zawiera załącznik do rozporządzenia. Pod pozycją 020303 wymienione są odpady poekstrakcyjne z przygotowania, przetwórstwa produktów i używek spożywczych oraz odpady pochodzenia roślinnego, w tym z owoców, warzyw, produktów zbożowych, olejów jadalnych, kakao, kawy, herbaty (...). Śruta poekstrakcyjna z ocenie Sądu może być zakwalifikowana jako odpad pochodzenia roślinnego, ziarna słonecznika są bowiem bez wątpienia ziarnami pochodzenia roślinnego. Należy przy tym podkreślić, iż położony przez skarżącą nacisk na niejedalny charakter oleju przed poddaniem go rafinacji, nie eliminuje odpadów poekstrakcyjnych z produkcji oleju z pozycji 020303, albowiem zawarte w nim wyliczenie ma charakter przykładowy, poprzez posłużenie się przez prawodawcę określeniem " w tym", co pozwala na przyjęcie, że odpady pochodzenia roślinnego nie wyczerpują się na wymienionych w załączniku odpadach z owoców, warzyw, produktów zbożowych czy olejów jadalnych. Przedmiotowa śruta, będąc produktem uzyskanym w procesie ekstrakcji oleju z nasion słonecznika, prawidłowo została zakwalifikowana do pozycji 020303 załącznika do powołanego rozporządzenia. Śruta ta, będąc substancją wymienioną w załączniku nr 1 do ustawy, spełnia jedną z przesłanek odpadu. Drugą z przesłanek zakwalifikowania jej do kategorii odpadów, jest uznanie, iż posiadacz pozbywał się jej lub zamierzał się pozbyć. W sprawie zostało ustalone, że śruta ta została dostarczona w celu przerobienia jej na paszę. Miała zatem zostać wprowadzona do obrotu, przekazana zakładom produkującym pasze i w nich przerobiona. Na taką możliwość zużytkowania śruty zwracała uwagę strona skarżąca. Mając na względzie podaną wyżej definicję odzysku, jako podstawowego dopuszczalnego sposobu zagospodarowania odpadów, należy uznać, że przerobienie na paszę stanowi działanie polegające na wykorzystaniu danej substancji, co jest postępowaniem wskazanym w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy. Zagospodarowanie odpadów zgodnie z regułami ustawy, stanowi o pozbyciu się ich przez posiadacza. Reasumując, Sąd uznał, że kwalifikacja dokonana przez organy celne była prawidłowa, sprowadzona śruta stanowiła odpad poekstrakcyjny pochodzenia roślinnego, powstały w procesie produkcji, a jej posiadacz zamierzał się jej pozbyć poprzez jej wykorzystanie, co stanowi procedurę odzysku w rozumieniu ustawy. O prawidłowości dokonanej kwalifikacji zaświadcza również fakt, że aktualnie po zmianie dokonanej 30 marca 2004 r., na liście odpadów innych niż niebezpieczne, których przywóz z zagranicy nie wymaga zezwolenia, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie listy odpadów innych niż niebezpieczne, których przywóz z zagranicy nie wymaga zezwolenia Głównego Inspektora ochrony Środowiska (Dz. U. nr 56, poz. 512 ze zm.), w pozycji 1a figurują makuchy i inne pozostałości stałe, nawet mielone lub w postaci granulek, pozostałe z ekstrakcji tłuszczów i olejów roślinnych. Pozostałości te niewątpliwie są kwalifikowane przez prawodawcę jako "odpady", znajdują się bowiem na liście odpadów. W dacie wydawania decyzji przez organy celne, pozostałości te nie były wymienione wśród odpadów zwolnionych od obowiązku uzyskania pozwolenia na przywóz, nie miało to jednak wpływu na ich zaliczenie do kategorii odpadów. Uznanie, że przedmiotowa śruta jako pozostałość z ekstrakcji olejów roślinnych, nie była w dacie orzekania traktowana przez prawodawcę jako odpad, czyniłoby decyzję zwolnienia tej pozostałości z obowiązku uzyskania pozwolenia na przywóz niezrozumiałą i zbędną, albowiem zwolnienie to może dotyczyć tylko pozostałości zakwalifikowanych jako odpady. Wobec uznania zasadności zakwalifikowania przez organy celne sprowadzonej śruty za odpad w rozumieniu ustawy, jako prawidłowe należało również ocenić skutki określone prze te organy w zakresie możliwości zgłoszenia śruty do procedury celnej dopuszczenia do obrotu. Art. 65 ust 6 dopuszcza bowiem przywóz odpadów innych niż niebezpieczne za zezwoleniem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, brak zaś takiego pozwolenia w prawie celnym rodzi konsekwencji wskazane w art. 59 § 1 ustawy z dnia 9stycznia 1997 r. kodeks celny (Dz. U. nr 75, poz. 802 ze zm.) Uwzględniając przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.