I SA/Ka 2417/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędziowie NSA Stanisław Bogucki Eugeniusz Christ (spr.) Protokolant Monika Adamus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego o d d a l a s k a r g ę Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] wydanym na podstawie art. 233 § 1 oraz art. 219 i art. 13 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. nr 155, poz.1287 ze zm.) po rozpatrzeniu zażalenia pana J.K. na postanowienie II Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...] odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. – Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ drugiej instancji przedstawił dotychczasowy stan sprawy wskazując, że w dniu [...] pan J.K. wystąpił do II Urzędu Skarbowego w K. z wnioskiem o restrukturyzację zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego. W dniu [...] – po dokonaniu czynności sprawdzających mających na celu ustalenie właściwości miejscowej urzędu – organ podatkowy wydał postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego z uwagi na niedopuszczalność przywracania terminów prawa materialnego. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik reprezentujący podatnika wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając jednocześnie naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 162 § 1 i 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 12 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz.1287 z późn. zm.) wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego następuje na wniosek przedsiębiorcy złożony w terminie do 45 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Powołana wyżej ustawy weszła w życie w dniu 2 października 2002 r. a więc terminem końcowym do złożenia wniosku jest data 15 listopada 2002 r. Termin ten czytelnie oznaczony przez ustawodawcę mieści się w katalogu terminów prawa materialnego, które mają ten skutek, że nie mogą być przywracane oraz że nie mają prawnego znaczenia okoliczności, które spowodowały uchybienie tym terminom. Zdaniem organu odwoławczego materialnoprawny charakter wskazanego terminu wynika z faktu, że jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do ubiegania się wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego. Natomiast zgodnie z przepisami art. 162 § 1-4 ustawy Ordynacja podatkowa, terminy prawa materialnego nie podlegają przywróceniu. Uchybienie terminowi prawa materialnego powoduje zatem wygaśnięcie praw o charakterze materialnym. Ponadto organ zauważył, iż przepis art. 162 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa dopuszcza przywrócenie terminu procesowego na wniosek zainteresowanego, gdy uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do § 2 powołanego przepisu podanie o przywrócenie terminu należało wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był ten termin. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek podatnika został złożony w dniu [...] i nieuzasadnionym jest podniesiony przez stronę zarzut naruszenia przepisów art. 162 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), ponieważ wskazany termin został określony w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287 z późn. zm.). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący pan J.K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie postanowienia wydanego przez Urząd Skarbowy w K. w pierwszej instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, wskazując na naruszenie przez organy wydające zaskarżone postanowienia przepisów art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Uzasadniając skargę podatnik nie zgodził się ze stanowiskiem organów podatkowych rozstrzygających sprawę co do charakteru prawnego terminu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wskazując, że jego zdaniem termin ten "należy uznać za termin procesowy", gdyż w istocie określa sytuację strony postępowania oraz organu podatkowego w mającym się toczyć postępowaniu – w tym wyznacza czasowe ramy tego postępowania. W tej kwestii skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2000 r. sygn.akt I SA/Ka 660/98. Ponadto skarżący podkreślił, że fakt, iż termin do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego został określony w ustawie nie przesądza jednoznacznie, że jest on terminem stricte "ustawowym". Skoro więc termin ten jest terminem procesowym to zgodnie "z brzmieniem art. 162 § 1 może być on przywrócony na wniosek zainteresowanego". Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niniejsza sprawa spełnia te warunki wobec czego przy jej rozpoznaniu stosowano przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – oznaczonej dalej skrótem p.p.s.a. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przewiduje, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w części lub w całości, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, że skarga podlega uwzględnieniu jedynie wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dopuściły się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania i to w takim stopniu, który sprawia, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia oraz zarzutów podniesionych w skardze zasadniczym przedmiotem sporu między stronami stanowi ocena prawna terminu przewidzianego w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), a w szczególności odpowiedź na pytanie, czy termin ten ma charakter materialnoprawny czy też jest on terminem procesowym podlegającym rygorom art.162 Ordynacji podatkowej. Przepis art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy o restrukturyzacji stanowi, że "Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego następuje na wniosek przedsiębiorcy złożony w terminie 45 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się w dniu wpływu wniosku do właściwego organu restrukturyzacyjnego". Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 6 tej ustawy "Wniosek złożony po terminie, o którym mowa w ust.1 "pozostawia się bez rozpatrzenia". Wskazany wyżej termin upłynął z dniem 15 listopada 2002 r. Przystępując do rozstrzygnięcia przedmiotowego zagadnienie sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, iż w pełni podziela stanowisko zawarte w cytowanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 660/98 zgodnie z którym "Jeżeli pojęcie "termin proceduralny" łączymy z terminem "przepis proceduralny" to oznacza, że kwalifikacja przepisu jako proceduralnego przesądza o kwalifikacji terminu zeń wynikającego. Jeżeli procedura to synonim postępowania, to przepisami proceduralnymi są te i tylko te przepisy, które regulują sytuację prawną organu podatkowego oraz stron postępowania, tj. od chwili wszczęcia postępowania do jego zakończenia – w postępowaniu jurydykacyjnym – decyzją ostateczną. Inne przepisy – a w konsekwencji i terminy z nich wynikające – mają charakter materialnoprawny". Innymi słowy terminy procesowe to terminy przewidziane do dokonania określonej czynności, które wynikają z przepisów regulujących postępowanie w danej sprawie i dotyczą czynności, które stają się aktualne już w toku konkretnego postępowania. O "terminie procesowym możemy więc mówić dopiero od momentu wszczęcia postępowania, a tym samym pojęcie to nie odnosi się do czynności, która rozpoczyna inicjuje postępowanie w konkretnej sprawie. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do podjęcia czynności przez stronę (uczestnika) postępowania. Instytucji tej nie można stosować do terminów materialnoprawnych (patrz wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 1155/96). Należy również zgodzić się z poglądem, że "termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin" (tak wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1252/97). Z reguły data końcowa terminu zawitego prawa materialnego jest oznaczona przez podanie czasu trwania danego terminu (w daniach, miesiącach, latach). Z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie którego dotyczy. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniosek przedsiębiorcy wszczynający postępowanie restrukturyzacyjne, jak każdy wniosek skierowany do organu administracyjnego, zawierający żądanie wydania stosownej decyzji, rozpoczyna określone postępowanie co jednak samo przez się nie oznacza, że wniosek złożony w tym trybie i będący w istocie czynnością procesową, przesądza o tym, że termin, w którym czynność miała być dokonana, ma charakter terminu procesowego. Treść przepisu art. 12 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jest to przepis prawa materialnego, gdyż z jednej strony nie dotyczy on czynności procesowej dokonanej w trakcie toczącego się już postępowania, a z drugiej strony powiązany jest z przyznaniem – określonym w tej ustawie podmiotom – szczególnych uprawnień mających w istocie skutkować udzieleniem wskazanych w ustawie "ulg podatkowych". Wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego następuje z mocy prawa bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tej sprawie i to z dniem wpływu takiego wniosku do właściwego organu. Zastosowanie przepisów tej ustawy, a więc wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, ustawodawca w sposób oczywisty wiąże z koniecznością złożenia przez przedsiębiorcę wniosku (stanowiącego żądanie przeprowadzenia takiego postępowania, we właściwym, wskazanym w ustawie terminie – 45 dni od dnia wejścia w życie ustawy – przewidując, że wniosek taki wniesiony po tym terminie pozostawia się bez rozpatrzenia jako bezskuteczny, nie wywołujący żadnych skutków prawnych (art. 12 ust. 6 cyt. ustawy). Dlatego też uzasadnione jest twierdzenie, że termin określony w art. 12 ust. 1 cyt. ustawy o restrukturyzacji ma charakter materialny, gdyż jego niezachowanie skutkuje nie nabyciem prawa do wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, a tym samym uniemożliwia skorzystanie z dobrodziejstw tej ustawy. Należy bowiem pamiętać, że "uruchomienie" takiego postępowania uzależnione jest jedynie od złożenia stosownego wniosku, a postępowanie restrukturyzacyjne wszczyna się w dniu wpływu wniosku do właściwego organu restrukturyzacyjnego (art. 12 ust. 1 zd. 2 cyt. ustawy). Złożenie lub nie złożenie przedmiotowego wniosku decyduje o sytuacji materialnoprawnej podatnika będącego przedsiębiorcą. Skoro więc przedmiotowy termin jest terminem prawa materialnego to nie mogą mieć do niego zastosowania przepisy dotyczące przywrócenia terminów zawarte w art. 162 Ordynacji podatkowej, które to odnoszą się jedynie do terminów dotyczących dopełnienia określonych czynności procesowych, podejmowanych w toczącym się już postępowaniu. Przywrócenie terminu prawa materialnego (terminu zawitego prekursyjnego) jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. W ustawie o restrukturyzacji nie ma takiego przepisu, a odesłanie zawarte w art. 9 pkt 1 ustawy nakazujące odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczy jedynie samego wszczętego, toczącego się już procesu restrukturyzacyjnego i tylko w zakresie należności wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd uznał zatem, że organy podatkowe prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego i procesowego co powoduje, że zarzuty podniesione w skardze były bezzasadne i na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.