I SA/Ka 2864/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Jużków Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć Protokolant Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi "A" Oddział w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie Postanowieniem z [...] r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. odmówił wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości dłużnika – P. S. oraz zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi – "A" Oddział w C., powołując się na art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz na art. 18, art. 27 lit. c, art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że wierzyciel przesłał tytuły wykonawcze celem przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości dłużnika położonej w C. przy ulicy [...]. Organ egzekucyjny ustalił, że dłużnik i jego żona M. są właścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego na zasadach wspólności ustawowej. Następnie przypomniał, że tytuł wykonawczy wystawiono jedynie na P. S.. Powołując się na art. 27 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził ponadto, że niewystawienie tytułu wykonawczego na obojga małżonków, w sytuacji istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej, skutkuje niedopuszczalnością prowadzenia egzekucji z majątku osobistego dłużnika niewskazanego w tytule wykonawczym. Rzeczy wchodzące w skład majątku wspólnego mogą zostać zajęte na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko zobowiązanemu. Na końcu, organ egzekucyjny I instancji wyjaśnił, że według intencji ustawodawcy, art. 27 lit. c stanowi podstawę prawną wystawienia tytułu wykonawczego na obojga małżonków, co powoduje, że taki tytuł wykonawczy uprawnia do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego, jak i z majątku odrębnego dłużnika. W zażaleniu na to postanowienie "A" zarzucił bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości dłużnika. W uzasadnieniu opisując dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie zwrócił uwagę na błędną interpretację art. 27 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W jego ocenie, art. 29 ustawy Ordynacja podatkowa, mający tutaj zastosowanie z mocy art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi, że jeśli zobowiązany pozostaje w związku małżeńskim i między małżonkami istnieje wspólność majątkowa, to odpowiedzialność za należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obejmuje majątek odrębny zobowiązanego i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Konsekwencją tej regulacji prawnej jest niedopuszczalność prowadzenia egzekucji z majątku osobistego małżonka niewskazanego w tytule wykonawczym. Natomiast rzecz wchodząca do majątku wspólnego może zostać zajęta na postawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko przeciwko zobowiązanemu. Na końcu, "A" zwrócił uwagę na to, że sądy wieczystoksięgowe dokonują wpisów hipoteki przymusowej na nieruchomościach stanowiących współwłasność ustawową zobowiązanego i jego małżonka na podstawie decyzji "A" wystawionych wyłącznie na dłużnika. Postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołując się na art. 138 § 1 pkt. 1, art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 18, art. 27 lit. c, art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przypomniał, że wykładni art. 27 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 września 2002 r., nr III CZP 49/02, opublikowanej w Prok. i Pr. 2003/33. Sąd stanął na stanowisku, że ten przepis ma zastosowanie wtedy, kiedy egzekucja ma zostać skierowana do majątku odrębnego zobowiązanego oraz majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, z pominięciem majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. Wobec takiej interpretacji wskazanego przepisu prawa, zachodzi konieczność wystawienia przez wierzyciela tytułów wykonawczych na obojga małżonków. Na końcu, organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, iż egzekucję prowadzi również komornik sądowy, który powiadomił o tym, że na dzień [...] 2003 r. wyznaczono pierwszy termin licytacji lokalu mieszkalnego stanowiącego współwłasność małżeńską zobowiązanego i jego żony M.S.. Zachodzi zatem konieczność konsultacji wierzyciela z komornikiem sądowym. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "A" Oddział w C. wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia zarzucając błędną interpretację prawa, a także bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji. Następnie wyraził pogląd, że nie podziela argumentacji zaprezentowanej przez organ odwoławczy i Sąd Najwyższy w Warszawie odnośnie interpretacji spornego art. 27 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na końcu stwierdził, że wskazany przepis daje podstawę prawną do wystawienia jednego tytułu wykonawczego w sytuacji, kiedy zobowiązanym jest małżeństwo, a egzekucja ma służyć realizacji zobowiązania zarówno z majątku objętego wspólnością ustawową, jak i z ich majątków odrębnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny, który stał się właściwy do rozpatrzenia skargi "A" Oddział w C. z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od przytoczenia art. 27 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., nr 110. poz. 968 ze zm.), który brzmi: Jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Uchwałą z 18 września 2002 r., sygn. akt. III CZP 49/02 (opubl. w OSNC 2003/9/115), Sąd Najwyższy w Warszawie dokonał interpretacji tego przepisu stwierdzając, że nowa regulacja prawna wprowadziła regułę, zgodnie z którą - jeżeli egzekucja administracyjna ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych - administracyjny tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Sąd Najwyższy wyraził przy tym pogląd, iż z reguły jest tak, że jeżeli zobowiązanym jest tylko jeden z małżonków, to odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne rozciąga się jedynie na jego majątek odrębny oraz majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, a nie obejmuje majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. O odpowiedzialności za pewne zobowiązanie publicznoprawne obojga małżonków zarówno ich majątkiem wspólnym, jak i ich majątkami odrębnymi, można natomiast mówić tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie mają jednocześnie status zobowiązanych. Celem wprowadzenia art. 27 lit. c - jak dalej wyjaśnił SN - było, jak się wydaje, stworzenie - na wzór art. 787 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, mającego zastosowanie w sądowym postępowaniu klauzulowym i postępowaniu egzekucyjnym - instrumentu funkcjonującego w ramach przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odpowiadającego tym regulacjom materialnoprawnym, które przewidują odpowiedzialność zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim nie tylko jego majątkiem odrębnym, ale także majątkiem wspólnym jego i jego małżonka, co ma przede wszystkim praktyczne znaczenie w ramach wprowadzonej równocześnie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych skierowanej do nieruchomości. Powyższej funkcji omawianego przepisu odpowiada takie jego rozumienie, które zakłada, że ma on zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy egzekucja ma zostać skierowana do majątku odrębnego zobowiązanego oraz majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, z pominięciem majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. Wskazana uchwała SN, jak to wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji - legła u podstaw ich rozstrzygnięć. Mając na uwadze niesporny stan faktyczny sprawy oraz stanowisko organów egzekucyjnych, należy zatem rozważyć, czy dokonały one właściwej wykładni art. 27 lit. c ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33 § 1, art. 33a, art. 33b, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3-5, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77 § 1 pkt 1 lit. a), b) i d), art. 77b, art. 78 § 1, 3 pkt 1 i 3, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100 § 1, art. 101 § 1, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1, 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art. 112, art. 113, art. 115, art. 116, art. 116a, art. 117, art. 118 § 1 i 2 oraz art. 119 ustawy - Ordynacja podatkowa. Z kolei, art. 26 i art. 29 tej ostatniej ustawy stanowią, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim ta odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W tej sprawie, jako podstawę prawną nie przystąpienia do egzekucji i zwrotu tytułów wykonawczych organy egzekucyjne podały art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który brzmi: Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Należy wobec tego stwierdzić, że sporne tytuły wykonawcze spełniały wymogi art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie zaś, tytuły wykonawcze nie dotyczyły należności spółki, o jakiej mowa w art. 27 § 1 tej ustawy. To zaś oznacza, że brak było podstaw prawnych do zwrotu tytułów egzekucyjnych wierzycielowi – "A". W rozpoznawanej sprawie, egzekucja nie miała być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych (art. 27 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), ponieważ zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 26 i art. 29 ustawy Ordynacja podatkowa, egzekucja miała być prowadzona jedynie z majątku odrębnego podatnika – P. S. oraz z majątku wspólnego podatnika i jego małżonka. Natomiast egzekucja nie miała być prowadzona z majątku odrębnego M. S.. Inaczej mówiąc, skoro egzekucja miała być prowadzona tylko z dwóch mas majątkowych, z wyłączeniem trzeciej – majątku odrębnego M. S., nie było podstaw prawnych do wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Mając na uwadze powyższe, należało w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zaskarżone postanowienie uchylić, ponieważ doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.