I SA/Ka 446/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana Sędziowie: NSA Eugeniusz Christ NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.) Protokolant: Anna Florek po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2004 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości, 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Pismem z dnia [...] 2002 r. A.B. zwrócił się do organu podatkowego z prośbą o umorzenie podatku od nieruchomości za lata 2002-2002. Podatnik oświadczył, iż został tymczasowo aresztowany, jednakże w areszcie nie pracuje i nie posiada żadnych innych dochodów. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Ż., powołując się na art. 67 § 1 pkt 1 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami) odmówił uwzględnienia wniosku A. B. o umorzenie podatku od nieruchomości za 2001 i 2002 rok. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podatkowy wyjaśnił, iż podatek od nieruchomości jest podatkiem należnym i jego umorzenie może nastąpić w wyjątkowej sytuacji. Organ wskazał też, iż podatek ten ma charakter majątkowy i nie jest uzależniony od uzyskiwanych dochodów z posiadanej nieruchomości. Ponadto Burmistrz Ż. zwrócił uwagę na fakt, iż podatnikowi umorzono podatek od nieruchomości za lata 1996 do 2001 w łącznej kwocie [...] zł. W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, iż podatki od nieruchomości stanowią dochody Gminy i brak jest możliwości ich uszczuplenia. W odwołaniu od tej decyzji A. B. oświadczył, iż "nie posiada nawet złotówki" na zapłacenie podatku, gdyż jest represjonowany przez wymiar sprawiedliwości. W dalszej części odwołania podatnik przedstawił trudności z przydziałem drzewa na remont domu ze swojego lasu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania i decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił w pierwszej kolejności, iż A. B. jest właścicielem nieruchomości oznaczonych w rejestrze gruntów pod jednostką G113. Organ wskazał, iż dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków są podstawą m.in. do wymiaru podatków i świadczeń, o czym stanowi przepis art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne (Dz. U. Nr 100, poz. 1086 z późn. zm.). Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołało się do przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, z którego wynika, że obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży między innymi na właścicielach oraz posiadaczach nieruchomości. Obowiązek ten, jak podkreślił organ, nie jest zależny od dochodu, który ewentualnie właściciel nieruchomości uzyskuje. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał, iż materialnoprawną podstawą umorzenia zaległości podatkowej stanowi art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, upoważniający organy podatkowe do umarzania zaległości podatkowych w całości lub w części w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Kontynuując ten wątek Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż organy podatkowe zostały upoważnione do orzekania o umorzeniu zaległości podatkowej w ramach uznania administracyjnego, na podstawie dokonanej oceny okoliczności faktycznych. Rola organu odwoławczego, jak dalej wywodziło Kolegium, sprowadza się do zbadania prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji oraz rozstrzygnięcie, czy organ ten nie przekroczył granic swobodnego uznania. Organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie zaległości podatkowych jest prawem, a nie obowiązkiem organu podatkowego, gdyż nawet w przypadku zaistnienia ważnych przyczyn uzasadniających umorzenie takich zaległości organ podatkowy może, lecz nie musi je umarzać. Ponadto, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji podatnika, jednakże jego argumenty nie są wystarczające do rezygnacji z ustawowo przyznanych organowi środków wpływają w całości do budżetu miasta i są przeznaczone na realizację zadań samorządu gminnego. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy skonstatował, iż ulgi podatkowe są wyjątkiem od zasady powszechności i równości opodatkowania, toteż tylko w nadzwyczajnych sytuacjach organ podatkowy może udzielić takiego uprzywilejowania. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji o braku przesłanek do zastosowania ulgi podatkowej przewidzianej w art. 67 Ordynacji podatkowej. Decyzję tę A. B. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji. Skarżący ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową, która uniemożliwia mu uiszczenie należności podatkowych. Wskazał też, iż jego matka M. B. ukończyła 75 lat i ciężko choruje. Z uwagi na brak wystarczających środków do życia korzysta ona z pomocy opieki społecznej. Podatnik wywodził ponadto o trudnościach związanych z wycinką drzewa w lesie oraz niewłaściwego rozporządzania funduszami społecznymi podczas wyborów samorządowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organów podatkowych. Kolegium ponownie podkreśliło, że umorzenie zaległości podatkowych jest prawem, a nie obowiązkiem organu podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy, których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona decyzja organu podatkowego została wydana w oparciu o art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę (a od [...] 2003 r. też opłatę prolongacyjną). Powołany przepis ma charakter wyjątkowy, umożliwiający organom podatkowym umorzenie zaległości podatkowych (lub odsetek za zwłokę) w wypadkach uzasadnionych szczególnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdził, iż narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Przede wszystkim należy zauważyć, iż ustalając przesłanki umorzenia, ustawodawca użył w przepisie art. 67 Ordynacji podatkowej zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", co można uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do systemu ocen pozaprawnych. Zatem, organ podatkowy, jako podmiot uprawniony do umorzenia zobowiązań podatkowych, powinien ocenić w każdym przypadku – w zależności od okoliczności konkretnej sprawy – czy wzgląd na ważny interes podatnika lub interes społeczny daje podstawę do rezygnacji z wierzytelności podatkowej, przy czym ocena ta powinna odnosić się do momentu podejmowania decyzji w sprawie umorzenia (patrz. R. Mastalski, J. Zubrzycki "Ordynacja podatkowa – komentarz"; Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 1998 r. str.67). Wykładnia omawianego przepisu, co należy podkreślić, powinna mieć charakter literalny (nie zawężający, ani też ścieśniający). Stwierdzić trzeba, iż poza sporem pozostaje, że rozstrzygnięcie organu podatkowego ma charakter uznaniowy, co jednak nie oznacza jeszcze uprawnienia do wyciągania zbyt pochopnych wniosków z dokonanych ustaleń stanu faktycznego. Organy podatkowe nie oceniły bowiem należycie w przedmiotowej sprawie nadzwyczajnej sytuacji finansowo – rodzinnej podatnika. Uzasadnienie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jak i decyzji organu odwoławczego w tym zakresie jest lapidarne. Organy nie przeanalizowały okoliczności dotyczących tymczasowego pozbawienia podatnika wolności. Niewątpliwie aresztowanie A. B. oznacza pozbawienie go (tak jak każdej innej osoby) możliwości wykonywania normalnej pracy. Sytuację w jakiej znalazł się podatnika można więc uznać za przypadek losowy, zasługujący na rozważenie pod kątem możliwości zastosowania ulgi podatkowej. Tymczasem organy podatkowe nie dały wyrazu, aby analizowały nietypowe okoliczności w jakich znalazł się podatnik w zakresie całkowitego czy częściowego umorzenia zaległości podatkowych. Trzeba przy tym zauważyć, że podatnik nie posiada stałego źródła dochodu (brak takich danych w zgromadzonych aktach), a wątpliwym jest przy tym, aby mógł wykonywać zarobkową pracę w warunkach izolacyjnych. Podatnik, co istotne, nie może też liczyć na pomoc rodziny, gdyż zamieszkująca z nim matka korzysta z pomocy opieki społecznej. Zatem, stanowisko organów podatkowych o braku podstaw do udzielenia ulgi podatkowej w omawianym zakresie nie może uzyskać aprobaty Sądu. Podniesione wyżej okoliczności powinny zatem być, zdaniem Sądu, rozważone z punktu widzenia ulgi podatkowej. Za umorzeniem zaległości podatkowych przemawiają bowiem takie przypadki, które ogólnie mówiąc, niezależne są od sposobu postępowania podatnika (tymczasowe aresztowanie stanowi jedynie środek zapobiegawczy i nie przesądza jeszcze winy takiej osoby za zarzucane przestępstwo), bądź spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. Zatem, dokonana przez organy podatkowe ocena stanu faktycznego – jako niepełna – budzi wątpliwości, a to oznacza, że konieczne jest ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Z naprowadzonych względów Sąd uznał zasadność skargi i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269) uchylił zaskarżoną decyzję. Wobec uwzględnienia skargi Sąd orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 tej ustawy. Zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, oznacza brak podstaw do orzekania w przedmiocie kosztów procesu.