I SA/Ka 528/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ryszard Mikosz, sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Katarzyna Orzoł, po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wyegzekwowanych należności podatkowych oddala skargę; Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], skierowanym do J. L., działając na podstawie art. 134 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 17 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 1 I0, poz. 968 z późn. zm.), stwierdził niedopuszczalność zażalenia z dnia [...] r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. nr [...], odmawiające odmowy zwrotu kwoty 235.000,00 zł, wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec P. L. . Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy podał, że będący organem egzekucyjnym Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił J. L. zwrotu kwoty 235.000,00 zł, ściągniętej w trybie przymusowego dochodzenia zaległości ciążących na jej mężu P. L. z racji jego odpowiedzialności podatkowej za zadłużenia spółki cywilnej "A". W postanowieniu tym, wydanym w oparciu o przepisy art. 17 i 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zamieszczona została informacja o jego niezaskarżalności. J. L. pismem z dnia [...] r. złożyła jednak zażalenie na wymienione postanowienie, wnosząc o wydanie decyzji dotyczącej zwrotu kwoty 235.000,00 zł, która jej zdaniem została bezprawnie pozyskana przez Urząd Skarbowy w B.. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zażalenia strony nie sposób rozpoznać merytorycznie z braku ustawowych delegacji do takiego działania. Wskazał przy tym, że cytowany na wstępie art. 17 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jednoznacznie, iż rozstrzygnięcia i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, jednakże jego zaskarżenie musi wynikać wprost z przepisów tej ustawy lub kodeksu postępowania administracyjnego. Przenosząc tę prawidłowość na grunt rozpoznawanej sprawy zwrotu wyegzekwowanych kwot, jako że jest to rozstrzygnięcie podjęte na gruncie przepisów ustawy egzekucyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że wydaje się postanowienie, ale bez prawa jego zaskarżenia. Z tego względu zażalenie J. L. jest niedopuszczalne rozumieniu art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego. Niezależnie od powyższego Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że ochronę osób trzecich przed zajęciem ich dóbr materialnych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec osoby zobowiązanej do uregulowania zadłużenia normują przepisy art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podające, że osoba nie będąca zobowiązanym może żądać wyłączenia rzeczy stanowiących jej własność. Z wnioskiem takim jednakże należy wystąpić do organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do jej prawa majątkowego. Z akt zaś nie wynika, by J. L. występowała do organu egzekucyjnego, zatem mógł on wydać jedynie postanowienie o odmowie zwrotu już ściągniętych wcześniej wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że skarżąca J. L. ma jeszcze inną możliwość dochodzenia swoich praw, albowiem w przypadku, gdy egzekucja została zakończona, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, osoba trzecia, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę na podstawie art. 168a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powyższe oznacza , że na obecnym etapie skarżąca może jedynie dochodzić swoich roszczeń wyłącznie od zobowiązanego w trybie przepisów prawa cywilnego. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi zwróciła uwagę, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia kwoty 470.000,00 zł, należnej od spółki "A" z S. z tytułu zakupu nieruchomości od małżeństwa J. i P. L., mimo że tytuły wykonawcze były wystawione tylko i wyłącznie na P. L.. Podniosła przy tym, że organ egzekucyjny na Jej wezwanie do zwrotu kwoty 235.000,00 zł stwierdził, że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające za zobowiązania podatkowe. W myśl zaś art. 29 § 1 w.w. ustawy, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Ustawowa wspólność ustawowa między małżonkami powstaje bowiem z mocy prawa z chwilą zawarcia związku małżeńskiego i obejmuje ich wspólny dorobek. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organu egzekucyjnego, wskazując, że jest ona niezgodna z prawem, ponieważ w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c przewidziano, że "jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków". Skarżąca podniosła również, że organ egzekucyjny wykorzystał Jej nieznajomość prawa, ponieważ nie wiedziała, że mogła jako osoba nie będąca zobowiązanym żądać wyłączenia rzeczy stanowiących moją własność na podstawie art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącej, organ egzekucyjny gubi się w swoich postanowieniach, ponieważ według niego skarżąca nie jest osobą będącą zobowiązanym (nie mogącą wg Urzędu Skarbowego w B. składać zażaleń), a równocześnie Urząd Skarbowy zabiera Jej pieniądze. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoją dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...], została złożona przez J. L. do Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 10 marca 2003 r. i winna była zostać rozpatrzona na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Należy jednak zauważyć, że wyżej cytowana ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. Dz.U. z 2002 r. Nr 240 , poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sadu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sadu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 §1 w.w. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Wypada zauważyć, że stosownie do treści przepisu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie dotknięte jest wadami skutkującymi jego nieważność lub niezgodność z prawem albo gdy narusza ono prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania bądź w sposób, który ma wpływ (w przypadku naruszenia prawa procesowego wpływ istotny) na wynik sprawy. Nie jest to zaś, zdaniem Sądu, możliwe w rozpatrywanej sprawie. Sąd podzielił wyrażony przez skarżącą i organ odwoławczy, że J. L., nie jest w konkretnym przypadku odpowiedzialna za zobowiązania swojego męża P. L.. Należy zauważyć, że w sprawie wystawienia tytułów wykonawczych oraz informacji organu egzekucyjnego, zawartego w piśmie z dnia z dnia [...] 2002 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej zajął stanowisko jeszcze w swoim postanowieniu z dnia [...] r., nr [...], wyjaśniając skarżącej, że wbrew twierdzeniom Urzędu Skarbowego, nie jest ona na gruncie obowiązujących przepisów Ordynacji podatkowej odpowiedzialną małżonką za długi jej męża P. L.. W rozumieniu bowiem art. 29 Ordynacji podatkowej w związku z art. 26 tej ustawy, odpowiedzialność małżonka pozostającego w związku małżeńskim odnosi się wyłącznie do zobowiązań podatkowych podatnika. P. L. był natomiast zobowiązanym do uregulowania zaległości podatkowych w ramach orzeczonej mu odpowiedzialności podatkowej za spółkę cywilną "A" oraz spółkę z o.o. "C". Jeżeli organ egzekucyjny zdecydował się w takiej sytuacji prowadzić egzekucję zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, tytuły wykonawcze należało wystawić na oboje małżonków, stosownie do art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaniechanie również tej czynności doprowadziło do prowadzenia egzekucji przeciwko J. L. niezgodnie z przepisami prawa. Jednocześnie należy zgodzić się z tezą, przedstawioną przez organ odwoławczy, że kwestii zwrotu wyegzekwowanych kwot w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie omawia żaden przepis tej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani też kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku zatem, gdy skarżąca wniosła żądanie zwrotu wyegzekwowanej od spółki "B" wierzytelności, organ egzekucyjny, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 1 I0, poz. 968 z późn. zm.), był zobligowany do wydania rozstrzygnięcia w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Z kolei wniesienie na takie postanowienie zażalenia, musiało skutkować stwierdzeniem jego niedopuszczalności na podstawie art. 134 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 z późn. zm.). W tej sytuacji skarżąca J. L. może rozważyć wystąpienie z roszczeniem na podstawie art. 168a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, według którego, gdy egzekucja została zakończona, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, osoba trzecia, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Z kolei zobowiązany P. L. może rozważyć wystąpienie z roszczeniem przewidzianym w art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, według którego "zobowiązany może dochodzić odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego. W sumie zatem, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).