I SA/Ka 63/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2004 r. sprawy ze skargi A. G. – "A" w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszeń celnych za nieprawidłowe i określenia kwoty wynikającej z długu celnego: 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zgłoszeń celnych o numerach [...],[...], [...], 2) w pozostałym zakresie oddala skargę. W okresie od [...] do [...] 2000 r. A. G., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "A" w W., zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym [...] na zgłoszeniach o następujących numerach: [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r. [...] z [...] stycznia 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000r. Do zgłoszeń tych załączone zostały świadectwa przewozowe EUR 1 o numerach: [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] marca 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] lutego 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r. [...] z [...] stycznia 2000 r. Decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w C.uznał ww. zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej pochodzenia towaru, stawki celnej i kwoty wynikającej z długu celnego. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji u jej podstaw legło ustalenie, iż określone w świadectwach EUR 1 słoweńskie pochodzenie towaru nie jest prawdziwe. Ustalenia tego dokonano w oparciu o informacje przekazane przez słoweńskie władze celne, które wyjaśniły, że świadectwa te nie zostały wystawione przez Urząd Celny w K., formularze, na których je wypisano i stemple użyte do ich potwierdzenia są fałszywe, wskazana na fakturach oraz w polu nr 1 formularza EUR firma "B" nie istnieje. W związku zatem z ustaleniem, że słoweńskie pochodzenie towaru nie jest prawdziwe nie można było zastosować doń, jak uczynił to skarżący, obniżonej stawki celnej przewidzianej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 107, poz. 1217). Koniecznym jednocześnie było określenie kwoty wynikającej z długu celnego. Jako podstawę prawną decyzji, oprócz wskazanego tu już rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r., organ pierwszej instancji powołał: art. 207 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 23 § 1, art. 65 § 4 pkt 2a, art. 85 § 1, art. 225 § 1ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeks celny, jak również art. 21 i 32 Protokołu nr 7 do umowy CEFTA (załącznik do Dz.U. Nr 158 z 31 grudnia 1996 r.) i § 1 ust. 3 z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz.U. Nr 143, poz. 958 ze zm.). W odwołaniu od tej decyzji A. G. zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 210 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej oraz naruszenie art. 65 § 4 pkt 2 i art. 85 § 1 Kodeksu celnego. Stwierdził w nim, że obarczono go winą za nieprawidłowe działanie eksportera towaru, na co nie miał wpływu i co, "zgodnie z umową międzynarodową", nie powinno mieć miejsca. Organowi celnemu przedłożył świadectwa pochodzenia towaru posiadające oryginalne stemple Urzędu Celnego, faktury wystawione przez eksportera towaru, listy przewozowe oraz dokumenty wystawione przez służby fitosanitarne Słowenii. Dokumenty te pozwalały na jednoznaczne określenie pochodzenia towaru i zastosowanie obniżonej stawki celnej. Dodał przy tym, że zaskarżoną decyzję wydano bez "wymaganych podstaw prawnych". Omawiając pismo słoweńskich władz celnych, będące odpowiedzią na zapytanie polskich organów celnych, odwołujący się stwierdził, że zawiera ono informacje nieprawdziwe - co do niewystawienia świadectw pochodzenia przez Urząd Celny w K. i nieistnienia firmy "B", informacje niejasne – co do formularzy świadectw, które mogły być aktualne w chwili ich wystawiania, a nieaktualne w chwili redagowania pisma. Podniósł przy tym, że nikt nie zażądał od niego osobistych wyjaśnień. W wyniku rozpatrzenia tego odwołania Dyrektor Izby Celnej w C. wydał decyzję z [...] r. nr [...], którą zmienił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej zgłoszeń celnych [...] z [...] stycznia 2000 r., [...] z [...] stycznia 2000 r. oraz [...] w ten sposób, że w zgłoszeniach tych obliczył należne cło z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu celnego cła określane są na podstawie Taryfy celnej lub innych środków taryfowych. W myśl art. 13 § 3 pkt 4 Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczypospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki celne są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się odnoszą spełniają warunki do ich zastosowania. Zgodnie z obowiązującym w dniu zgłoszenia towarów rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej oraz z art. 2, 13, 16 i 17 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA obniżone stawki celne mogą być zastosowane przy jednoczesnym spełnieniu następujących warunków: - towar pochodzi z kraju członkowskiego CEFTA w rozumieniu postanowień Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA, - pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR. 1 lub deklaracją na fakturze, - miał miejsce bezpośredni przywóz towaru do Polski. Przyjęcie przez organ celny w chwili dokonywania zgłoszenia celnego dowodów pochodzenia towaru nie wyklucza ich późniejszej weryfikacji. Uprawnienia kontrolne i weryfikacyjne wynikają tu z art. 83 § 1 i § 2 Kodeksu celnego oraz art. 32 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA. Na tej podstawie prawnej Prezes GUC wystąpił do słoweńskich władz celnych o przeprowadzenie weryfikacji świadectw pochodzenia towaru wystawionych na wniosek słoweńskiego eksportera towaru – firmę "B". w K. dla polskiego odbiorcy – firmy "A" z siedzibą w W.. Z uzyskanych tą drogą informacji wynikało, że dołączone do zgłoszeń celnych świadectwa przewozowe EUR 1 nie zostały zalegalizowane przez Urząd Celny w K., druki świadectw, jak i użyte do ich legalizacji pieczęcie są fałszywe, firma "B" nie istnieje w K.. W związku z tymi ustaleniami Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że mają one charakter wiążący i wykluczają zastosowanie w stosunku do towaru sprowadzonego do Polski obniżonej stawki celnej. Jednocześnie na podstawie § 11 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia organ celny uznał zapis o słoweńskim pochodzeniu towaru zamieszczony na słoweńskich świadectwach fitosanitarnych za wystarczający dowód pochodzenia dla zastosowania stawki celnej autonomicznej na podstawie ust. 1b i ust. 3 części A Postanowień wstępnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 1999 r. Organ odwoławczy podniósł jednocześnie, że wszelkie odstępstwa od zasady powszechności cła, w tym stosowanie obniżonych stawek celnych, są skonstruowane w ten sposób, że to na importerze towaru spoczywa obowiązek udowodnienia w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodzą przesłanki zastosowania zwolnień celnych lub preferencji. Nie ma przy tym znaczenia kwestia zawinienia, czy świadomości importera fałszywości przedkładanych przez niego dowodów. Ryzyko spełnienia warunków zastosowania preferencji celnych spoczywa na importerze towaru. W końcowej części uzasadnienia swej decyzji Dyrektor Izby Celnej odniósł się do zarzutów proceduralnych skarżącego. Stwierdził w tym zakresie, że postępowanie celne zostało przeprowadzone w sprawie w sposób zgodny z prawem, z uwzględnieniem zasady bezstronności, z wyczerpującym zebraniem i oceną materiału dowodowego. Strona była przy tym informowana o wynikach postępowania i pouczona o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem, jak również o prawie złożenia wyjaśnień. W skardze na tę decyzję A. G. podtrzymał zarzuty zgłoszone uprzednio pod adresem decyzji organu pierwszej instancji. Dodał przy tym, że odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego rozpatrywane było przez kilka miesięcy bez jakiejkolwiek informacji, a drugi termin również nie został dotrzymany. Bezpodstawnie przy tym wydano postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji, bowiem nastąpiło to z mocy prawa. Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, nie znajdując w niej podstaw do zmiany swego stanowiska. Wyjaśnił jednocześnie, że opóźnienie w wydaniu decyzji odwoławczej spowodowane było niemożnością uzyskania słoweńskich świadectw fitosanitarnych, które potwierdzały słoweńskie pochodzenie towaru, co skutkowało zastosowaniem autonomicznej, a więc korzystniejszej dla skarżącego stawki celnej. Zastosowano tu art. 139 § 4 Ordynacji podatkowej, co stronie wyjaśniono w odrębnym piśmie. Natomiast na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji przysługiwało stronie zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w C. została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach pod rządami obowiązującej wówczas ustawy z dnia 11 maja 1995 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Należy jednak zauważyć, że powyższa ustawa utraciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Jednocześnie z dniem 1 stycznia 2004 r. zniesione zostały ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, w miejsce których, w myśli art. 85 ustawy, utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego - wojewódzkie sądy administracyjne. Dla obszaru województwa śląskiego powstał zatem, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest sądem administracyjnym właściwym dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze powyższe zmiany legislacyjne ustawodawca w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidział, że w przypadku spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają one rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z kolei z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika przy tym, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy wówczas – w zależności od rodzaju naruszenie prawa – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Z regulacji tej wynika zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że zostały one wydane z naruszeniem prawa. Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem Sąd stwierdza, że podstawy materialno-prawne zawartego w niej rozstrzygnięcia zostały prawidłowo wskazane przez organ odwoławczy. Prawidłowa jest również ich wykładnia. Jak to stwierdził Dyrektor Izby Celnej zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny cła określane są na podstawie Taryfy celnej lub innych środków taryfowych. W myśl art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczypospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których odnoszą się spełniają warunki do ich zastosowania. Jeśli zatem towar nie spełnia warunków do zastosowania preferencji celnych, to nie jest możliwe ich zastosowanie bez względu na to, czy jego importer miał tego świadomość, czy nie. Obowiązujące w dniu zgłoszenia towaru przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej oraz postanowienia art. 2, 13, 16 i 17 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA wprowadzały możliwość stosowania obniżonych stawek celnych w przypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków: towar pochodził z kraju członkowskiego CEFTA w rozumieniu postanowień Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA, pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze i został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Niewątpliwie też zgodzić się należy ze stwierdzeniem, iż przyjęcie przez organy celne w chwili dokonania zgłoszenia celnego załączonych doń świadectw pochodzenia towaru nie wyklucza ich późniejszej weryfikacji. Organy celne są obowiązane do podjęcia działań, zmierzających do prawidłowego zastosowania przepisów prawa i mogą działania te podejmować także po dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym. Uprawnienia te wynikają z art. 83 § 1 i 2 Kodeksu celnego oraz at. 32 powołanego powyżej Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA. Wskazany tu art. 32 Protokołu 7 stanowi, że: " ust. 1 - Dodatkowe weryfikacje dowodów pochodzenia są przeprowadzane wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne państwa importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności takich dokumentów, statusu pochodzenia odnośnych produktów lub spełnienia innych wymogów niniejszego protokołu. ust. 2 - Dla celów wykonywania postanowień ust. 1 władze celne pastwa importu zwracają świadectwo przewozowe EUR 1, fakturę, jeżeli była przedłożona, deklarację na fakturze lub ich kopie władzom celnym państwa eksportu, podając, w stosownych przypadkach, przyczyny wystąpienia z wnioskiem o weryfikację. Wszelkie uzyskane dokumenty i informacje wskazujące, że dane podane w dowodzie pochodzenia są nieprawidłowe, są przekazywane na poparcie uzasadnienia wniosku o weryfikację. ust. 3 – Weryfikacji dokonują władze celne państwa eksportu. W tym celu mają one prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić wszelkie kontrole ksiąg rachunkowych eksportera oraz wszelkie inne kontrole, które uznają za odpowiednie." Wynika stąd, że w oparciu o postanowienia art. 32 Protokołu 7 dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest dokonywana przez wadze władze celne kraju eksportu, a zatem, co również zostało podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przekazane tą drogą ustalenia są wiążące dla władz celnych kraju importu. Wątpliwości Sądu wzbudził jednak sposób zastosowania przedstawionej tu regulacji prawnej do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Otóż nie zostały poddane weryfikacji wszystkie świadectwa EUR 1, którymi posłużył się skarżący. Spośród jedenastu świadectw załączonych do zgłoszeń celnych trzy z nich nie zostały zweryfikowane, mowa tu o świadectwach [...],[...] oraz [...] załączonych odpowiednio do zgłoszeń celnych [...],[...] oraz [...]. Rozstrzygając w wyroku z 22 marca 2004 r. w sprawie o sygn. akt 3/I SA/Ka 65/03 zasadność skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w C., wydaną w sprawie o takim samym stanie faktycznym i prawnym Sąd stwierdził, że weryfikacja dowodu pochodzenia towaru musi być dokonywana każdorazowo w odniesieniu do każdego tego rodzaju dokumentu. Nie jest zatem możliwe zakwestionowanie świadectwa pochodzenia towaru bez jego weryfikacji dokonanej w trybie art. 37 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA. Trudno zatem spodziewać się by w niniejszej sprawie Sąd wyraził pogląd odmienny. W tym zatem zakresie, w jakim organy celne odmówiły skarżącemu zastosowania obniżonej stawki celnej bez weryfikacji przedstawionych przez skarżącego świadectw pochodzenia Sąd uznał, że nastąpiło to z naruszeniem prawa, art. 13 § 1 Kodeksu celnego oraz art. 37 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA i z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję odwoławczą w części dotyczącej zgłoszeń celnych [...],[...] oraz [...]. W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę wychodząc z założenia, że wyniki weryfikacji pozostałych świadectw pochodzenia towaru nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że nie dają one podstaw do zastosowania obniżonej stawki celnej. Raz jeszcze podkreślić należy, że świadomość importera towaru co do rzetelności dokumentów przekazanych mu przez eksportera nie ma znaczenia dla kwestii zastosowania stawki celnej. Zgodnie z art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego i art. 2, 13, 16 i 17 Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA zastosowanie obniżonej stawki celnej wymagało łącznego spełnienia trzech warunków: towar pochodził z kraju członkowskiego CEFTA w rozumieniu postanowień Protokołu 7 do Porozumienia CEFTA, pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze i został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Nie ma natomiast normy prawnej, która pozwalałaby na zastosowanie obniżonej stawki celnej przy niespełnienie którejkolwiek z tych przesłanek, ale pod warunkiem, że importer towaru o tym nie wiedział lub nie zawinił temu. Wszelkie zatem wywody skarżącego o tym, że wina za zaistniały stan powinna spaść na eksportera towaru pozostaną bez wpływu na wynik sprawy. Bez wpływu na ten wynik pozostają także wywody skarżącego o zwłoce w rozstrzygnięciu jego odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Naruszenie tego terminu, bez względu na to, czy miało miejsce, czy nie mogłoby być rozpatrywane tylko w kategoriach naruszenia przepisów postępowania, a tego rodzaju naruszenie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jedynie wówczas, gdyby mgło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego w niniejszej sprawie niesposób wykazać. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.