I SA/Ka 791/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie NSA Krzysztof Wujek (spr.), asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2004 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania: uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w C., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 239 oraz art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) w związku z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75 poz. 802 z późn. zm.) odmówił J. S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. nr [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu powyższego organ odwoławczy wskazał w pierwszej kolejności, że odwołanie skarżącego od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z [...] r. zostało wniesione po upływie terminu z art. 233 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej stronie. W niniejszej sprawie decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w C. została doręczona stronie w dniu [...] r., zaś odwołanie od tej decyzji zostało złożone w dniu [...] r., a więc po upływie blisko trzech miesięcy od dnia jej doręczenia. Relacjonując następnie wniosek skarżącego o przywrócenie mu terminu Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że J. S. napisał w nim, iż w rzeczywistości decyzja organu pierwszej instancji została mu doręczona [...] r. przez ojca o tym samym imieniu i nazwisku, który w trakcie jego nieobecności w miejscu zamieszkania, odebrał ją z Poczty w W., sądząc, że jest do niego adresowana. Sam skarżący, jak wynika z wniosku, w związku z podejmowaniem prac dorywczych często przebywał przez kilka dni poza miejscem stałego zamieszkania, a ojciec, będący często pod wpływem alkoholu przekazał mu list dopiero [...]. Ustosunkowując się do tych wyjaśnień Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że art. 148 Ordynacji podatkowej stanowi, iż pisma doręcza się osobom fizycznym w miejscu ich zamieszkania lub miejscu pracy. Zgodnie z kolei z art. 149 tej ustawy w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania miała charakter czasowy i nie trwała dłużej niż tydzień. W tym stanie rzeczy doręczenie mu decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej było prawidłowe i skuteczne. Odnosząc się w następnej kolejności do żądania skarżącego przywrócenia mu terminu do wniesienia odwołania Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że zgodnie z art. 162 Ordynacji podatkowej warunkiem wydania decyzji przywracającej termin do wniesienia odwołania jest uprawdopodobnienie przez stronę, że uchybiła terminowi bez swojej winy, w zakreślonym terminie złożyła wniosek o jego przywrócenie i dopełniła czynności, dla której termin był wyznaczony. W tym zakresie organ odwoławczy podniósł, że skoro ojciec skarżącego odebrał przesyłkę nie adresowaną do niego, to powinien był zwrócić ją do organu celnego. Z kolei obowiązkiem strony jest dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności proceduralnej. Tylko przeszkody, których strona nie mogła przezwyciężyć mogą usprawiedliwić niedotrzymanie przez nią terminu. Tak więc obowiązkiem skarżącego w trakcie toczącego się postępowania było dołożenie wszelkich starań, by umożliwić organowi doręczenie decyzji administracyjnej. Skarżący był świadomy tego, że często przebywa poza miejscem stałego zamieszkania, a jego ojciec nie jest osobą kompetentną do odbioru korespondencji, a zatem powinien wskazać adres do doręczeń. Zaniedbanie tego obowiązku należy potraktować jako niedołożenie należytej staranności wymaganej do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu procesowego, a więc wniosek ten został rozstrzygnięty negatywnie. W skardze na to postanowienie J. S. podkreślił, że ustalenie organu celnego, jakoby doręczenie mu decyzji Dyrektora Urzędu Celnego nastąpiło w trybie zastępczym jest nieprawdziwe. Zgodnie z treścią dowodu doręczenia przesyłki została ona odebrana osobiście i traktował to organ pierwszej instancji. Było to wynikiem niewłaściwego zaadresowania przesyłki. Organ pierwszej instancji wiedział, że pod tym adresem zamieszkują dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku, a zatem powinien wskazać, że przesyłka jest adresowana do J. S. "juniora". Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w C. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wskazał zatem, że nie ma przepisów proceduralnych, które nakazałyby dopisywanie na dowodach doręczeń dodatkowych informacji typu "syn" lub "junior". Z chwilą zapoznania się z przesyłką przez ojca skarżącego nastąpiło jej skuteczne doręczenie samemu skarżącemu w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. Warunkiem skuteczności doręczenia pisma w tym trybie jest nieobecność adresata w mieszkaniu i chodzi tu o każdą nieobecność, choćby krótkotrwałą, spowodowaną zwykłymi okolicznościami, lecz nie zmianę miejsca zamieszkania. W przypadku zmiany miejsca zamieszkania obowiązkiem strony, wynikającym z art. 146 Ordynacji podatkowej, jest powiadomienie o tym fakcie organu prowadzącego postępowanie. Skarżący, co dalej podniósł organ odwoławczy, pomimo zmiany miejsca pobytu nie poinformował o tym organu prowadzącego postępowanie, nie wykazywał też żadnego zainteresowania sprawą, a więc doręczanie mu korespondencji na dotychczasowy adres było uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w C. z dnia [...]r. nr [...] została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Należy jednak zauważyć, że powyższa ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo postępowaniu przed sądami Administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Jednocześnie z dniem 1 stycznia 2004r. zniesione zostały ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, w miejsce których, w myśl art. 85 ustawy, utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego – wojewódzkie sądy administracyjne. Dla obszaru województwa śląskiego powstał zatem, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest sądem administracyjnym właściwym dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe zmiany ustawodawca w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powiedział, że w przypadku spraw, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają one rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 cytowanej powyżej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie kontrola legalności zaskarżonego postanowienia dokonana przez Sąd wykazała, iż postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy przyjął, iż decyzja pierwszoinstancyjna została mu doręczona [...] r. w trybie doręczenia zastępczego, przewidzianego w art. 149 ustawy – Ordynacja podatkowa, a ponieważ odwołanie od tej decyzji J. S. wniósł [...] r. to oznacza to, że wniósł je z uchybieniem terminu z art. 223 § 2 pkt 1 tej ustawy. Organ odwoławczy nie znalazł przy tym podstaw do przywrócenia skarżącemu uchybionego terminu, ponieważ nie dopatrzył się zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej – braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu Administracyjnego wątpliwości budzi jednak w sprawie tryb doręczenia skarżącemu decyzji Dyrektora Izby Celnej. Zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pismo, zgodnie z art. 149 tej ustawy, doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Jest to tak zwany tryb doręczenia zastępczego, stosowany w przypadku braku możliwości doręczenia bezpośredniego z art. 148 § 1. Zastosowanie trybu zastępczego wymaga zatem ustalenia, iż pismo, w zastępstwie adresata, odbiera dorosły domownik, który podjął się doręczenia go adresatowi, a czynność ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w tak zwanym dowodzie doręczenia. Znajdująca się w aktach przesłanych Sądowi kserokopia dowodu doręczenia decyzji skarżącemu nie daje żadnych podstaw do ustalenia trybu jej doręczenia, gdyż została skserowana w sposób niekompletny. Okazany w toku rozprawy dokument wskazuje z kolei na doręczenie bezpośrednie, zawiera adnotację, iż adresat odebrał ją osobiście. Zachodzi zatem rozbieżność pomiędzy założeniem przyjętym w zaskarżonym postanowieniu, a treścią tego dokumentu. Rozbieżność ta wymaga wyjaśnienia, chociażby w drodze odebrania oświadczenia od doręczyciela, czy w jakikolwiek inny sposób. Jeśli bowiem przesyłkę odebrał skarżący, to w istocie trudno dopatrzeć się braku jego zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jeśli natomiast przesyłkę odebrał jego dorosły domownik, to z uwagi na brak adnotacji o podjęciu się przez niego doręczenia przesyłki skarżącemu, nie ma podstaw do przyjęcia, że dorosły domownik zobowiązanie takowe podjął, a zatem tryb zastępczy nie byłby w pełni dochowany. Możliwe zatem byłoby przyjęcie doręczenia przesyłki w dniu 13 września, ale z uwagi na niedopatrzenie proceduralne, które nie leży po stronie skarżącego można by dopatrzyć się okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż w wniosku o przywrócenie terminu złożonego przez skarżącego i załączonego doń oświadczenia jego ojca wynika, że odebrał on przesyłkę z Urzędu Pocztowego w W.. Brak natomiast na dzień dzisiejszy w aktach przesłanych Sądowi dokumentów, świadczących o awizowaniu przesyłki i pozostawieniu jej w Urzędzie Pocztowym, co również wymaga wyjaśnienia i oceny na tle całokształtu materiałów sprawy. Końcowo Sąd zauważa, że sentencja zaskarżonego postanowienia dotyczy odmowy przywrócenia terminu złożenia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. Nr [...] z dnia [...] r., natomiast z jego uzasadnienia wynika, że chodzi tu o decyzję tego organu o tym numerze, ale z [...] r. Mając na względzie powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zostało wydane z mocy art. 200 cytowanej powyżej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. P.K.