I SO/Gl 2/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2018 r. w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych - odmowy umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił K.K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku datowanego na 6 marca 2018 r. a złożonego przed wniesieniem skargi, która po wpływie została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gl 378/18. W motywach swego rozstrzygnięcia referendarz odnotował, że przedstawiony materiał źródłowy, pomimo swej obszerności, nie zawiera wszystkich dokumentów, o które zwrócono się do wnioskodawcy w wezwaniu do uzupełnienia danych wniosku, a poza tym jego analiza pozwala na uznanie możliwości poniesienia kosztów sądowych w tej i drugiej równolegle prowadzonej sprawie (o sygn. akt I SA/Gl 377/18). Jako mankament przedłożonej dokumentacji ocenił przede wszystkim ograniczenie się przez wnioskodawcę do złożenia niczym nie popartego oświadczenia o zamknięciu własnych rachunków bankowych (mimo iż w wezwaniu wyraźnie wskazano na konieczność udokumentowania tej okoliczności). W tym kontekście zwrócił również uwagę na posłużenie się w niektórych aspektach dokumentami dawnymi, nie pozwalającymi na poznanie obecnego stanu rzeczy, co odniósł w szczególności do wyciągów ze wspomnianych już rachunków bankowych oraz dokumentacji mającej wskazywać wysokość niespłaconej wnioskodawcy należności za usługi wykonane w ramach prowadzonej niegdyś działalności gospodarczej. Pogląd o faktycznej możności uiszczenia wpisów od skarg uzasadnił natomiast odwołaniem się do aktualnego stanu rachunków bankowych małżonki skarżącego, wskazując, że istnienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z wzajemnej pomocy, która wnioskodawcy (jak sam przyznał) jest zresztą udzielana (m. in. w zakresie obejmującym pokrycie kosztów zastępstwa procesowego). W sprzeciwie pełnomocnik wnioskodawcy wyraził przekonanie, że powyższe orzeczenie jest wadliwe. Za niestosowne uznał przy tym sugerowanie braku prawdziwości oświadczenia o likwidacji przez wnioskodawcę własnych rachunków bankowych i deklarację tę podtrzymał, uznając zarazem, że jest ona wystarczająca. Dalej nie zgodził się z poglądem zakładającym konieczność oceny zdolności płatniczej wnioskodawcy przez pryzmat także stanu rachunków bankowych pozostających w posiadaniu jego małżonki i w tym kontekście za godne uwagi uznał podkreślenie, iż taka kwalifikacja narusza istotę ustanowionej rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym wyraził przekonanie, że przy ocenie możliwości uiszczenia wpisów od skarg należy wziąć pod uwagę dochody samego wnioskodawcy, albowiem to on (a nie: jego małżonka) występuje o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienie motywów niniejszego orzeczenia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, gdyż domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy osoba fizyczna składająca wniosek w tym przedmiocie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by przedstawiony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Wezwanie to ma bowiem na celu usunięcie wątpliwości, jakie zaistniały w wyniku analizy danych już zaprezentowanych. Służy ono ukierunkowaniu dalszych działań strony, chcącej wykazać, że w jej przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zarazem nie jest ono wyrazem dowolności, gdyż podstawę do jego skierowania stanowi art. 255 p.p.s.a. Wydaje się więc zrozumiałe, że to w interesie wnioskodawcy leży, by wątpliwości, sformułowane w ramach wspomnianego wezwania, zostały usunięte. Zarazem podkreślić trzeba, że skład orzekający nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Wybiórcza prezentacja tej dokumentacji stanowi zatem wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż uniemożliwia ona poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, a tym samym stwierdzenia, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że zasadniczym mankamentem rozpatrywanego żądania było właśnie selektywne zaprezentowanie materiału dowodowego. Wnioskodawca nie udokumentował bowiem zamknięcia swych rachunków bankowych, a w kwestii stanu środków na nich zgromadzonych czy kwoty nieodzyskanej wierzytelności posłużył się materiałami nie pozwalającymi na poznanie aktualnej wysokości tych wartości. Niezależnie od powyższego, zdaniem referendarza, zgromadzona dokumentacja pozwalała na uznanie, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej i drugiej równolegle prowadzonej sprawie. Stanowisko to należało zaakceptować także na tym etapie postępowania. Po pierwsze za niezrozumiały uznać należy powód, dla którego wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów wskazujących na zamknięcie jego rachunków bankowych. Co więcej, czyni to pomimo sygnalizowanej mu (zarówno w wezwaniu, jak i w uzasadnieniu postanowienia referendarza) konieczności usunięcia tego braku, a zatem ma świadomość mankamentów swej prezentacji. Jest to zdumiewające o tyle, że wydaje się niewątpliwe, iż posłużenie się stosownym materiałem źródłowym stanowiłoby niezbędne oparcie dla formułowanych twierdzeń, a brak takiej dokumentacji nie pozwala na zweryfikowanie ich wiarygodności i tym samym niemożliwym czyni wolną od wątpliwości ocenę zaprezentowanego stanu rzeczy. Trudno bowiem na podstawie samego oświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego stwierdzić, że okoliczność ta rzeczywiście miała miejsce, przy czym przeszkoda ta nie jest wynikiem sugerowanej przez autora sprzeciwu podejrzliwości, lecz konsekwencją niemożności uznania, że sytuacja wnioskodawcy została zobrazowana w sposób zupełny (a przynajmniej: wystarczający) do zweryfikowania, czy w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak poparcia oświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego stosownym dokumentem sprawia bowiem, że okoliczność ta nie może zostać uznana za udowodnioną. Tymczasem z punktu widzenia spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma ona niebagatelne znaczenie, albowiem bezpośrednio odnosi się do możliwości płatniczych strony. Przy tym nie można tracić z pola widzenia faktu, że – jak już wspomniano – wykazanie spełnienia przesłanek prawa pomocy spoczywa na samym wnioskodawcy, a zatem to od jego aktywności procesowej zależy, czy dana okoliczność zostanie udowodniona, czy też nie. W świetle powyższych uwag za słuszne należało uznać stanowisko referendarza, zgodnie z którym wspomniany brak udokumentowania zamknięcia rachunków bankowych świadczy o niewystarczającym zaprezentowaniu sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje. Na aprobatę zasługiwały również poglądy wskazujące na nieaktualność przedłożonych w tym zakresie wyciągów czy dokumentacji mającej wskazywać na wysokość nieodzyskanej wierzytelności. Nie ulega bowiem wątpliwości, że te mankamenty materiału źródłowego nie pozwalają na zrekonstruowanie rzeczywistej i aktualnej sytuacji strony. W konsekwencji niemożliwym czynią uznanie, by w jej przypadku zostały spełnione przesłanki prawa pomocy. Trafność tej konstatacji potwierdza jedynie analiza tych materiałów, które zostały przedłożone. Na ich podstawie istotnie możliwe jest stwierdzenie, że zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny wnioskodawcy, którą tworzy wraz z małżonką i dwiema małoletnimi córkami, następuje w sposób niezakłócony, pomimo tego, że jedynymi (deklarowanymi) źródłami utrzymania są: dochód wnioskodawcy (790 zł netto) i jego małżonki (1.800 zł netto) oraz świadczenie wychowawcze (500 zł), a skarżący ma liczne zaległości składkowe i podatkowe w związku z niegdyś prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym kontekście na uwagę zasługuje fakt, że analiza rachunków bankowych pozostających w dyspozycji małżonki wnioskodawcy pozwala dostrzec również inne, nieudokumentowane wpływy, np. w dniu 27 lutego 2018 r. – kwoty 5.000 zł. Poza tym stan środków zgromadzonych na tych rachunkach wynosi obecnie 598,63 zł i 23.732,50 zł. Rodzina skarżącego dysponuje więc odpowiednim zabezpieczeniem materialnym, a analiza stanu i przepływu środków finansowych na rachunkach bankowych małżonki wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że uiszczenie wpisów od skarg w dwóch sprawach (2 x 500 zł) nie tylko nie byłoby możliwe, lecz również nie stanowiłoby wyraźnie odczuwalnej uciążliwości. Przy tym wyjaśnienia wymaga, że uwzględnienie zdolności płatniczej małżonki wnioskodawcy w kontekście spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek przyznania prawa pomocy faktycznie jest konieczne i to pomimo istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. Jak bowiem słusznie dostrzegł referendarz fakt ustanowienia takiego ustroju majątkowego nie zwalnia małżonków z powinności udzielania sobie wzajemnej pomocy. Natomiast przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega zatem wątpliwości, że do poznania możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne jest zrekonstruowanie jego budżetu domowego, na który bez wątpienia wpływ mają także dochody i wydatki pozostałych osób z nim mieszkających. Istotne jest bowiem ustalenie, jakimi środkami skarżący i jego rodzina łącznie dysponują, a także jakie wydatki ponoszą, prowadząc wspólne wszak gospodarstwo domowe. Dopiero wówczas, uwzględniając udział skarżącego w kształtowanie tego budżetu, można stwierdzić, jakie środki posiada i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. Odniesienie tych spostrzeżeń do analizowanego przypadku wymaga stwierdzenia, że uwzględnienie środków zgromadzonych na rachunkach bankowych małżonki wnioskodawcy było nieodzowne, a wyciągnięcie na tej podstawie wniosku o możliwości poniesienia wpisów od skarg w tej i drugiej równolegle prowadzonej sprawie znajduje uzasadnienie w tym materiale dowodowym. W świetle powyższych uwag kwestionowane postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego orzeczenia stało się konieczne. Dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.