I SO/Gl 3/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 25 listopada 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, który – jako wniesiony przed wszczęciem postępowania sądowego – zarejestrowano w repertorium I SO/Gl pod numerem 3/16. Wniosek ów zawierał brak formalny, wszak nie oznaczono w nim zakresu żądania wnioskującej. Z tych względów, pismem z dnia 1 grudnia 2016 r., referendarz sądowy zobowiązał E. K. do oznaczenia wniosku zgodnie z przesłanym wzorem. W ramach korespondencji z dnia 12 grudnia 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynął poprawiony urzędowy formularz wraz z plikiem dokumentów o charakterze źródłowym. Na ich podstawie ustalono przede wszystkim, że przedmiotowy wniosek dotyczy decyzji organu podatkowego, którą wskazano w rubrum niniejszego postanowienia. Ustalono nadto, że E. K. zwróciła się do Sądu z żądaniem zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Tytułem uzasadnienia wniosku E. K. przede wszystkim wyraziła swoje niezadowolenie działalnością organów podatkowych, zakończoną niesłusznym – w jej ocenie - określeniem wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskująca oświadczyła, że sama przebywa w gospodarstwie domowym. Utrzymuje się z renty rodzinnej oraz wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Łączny dochód stanowi kwotę 2.300,00 zł. W wyniku analizy treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, pismem z dnia 19 grudnia 2016 r., referendarz sądowy zobowiązał wnioskującą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. E. K. udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie, przesyłając materiały źródłowe w trzech odrębnych przesyłkach z 5, 13 i 17 stycznia 2017 r. W oparciu o całość zgromadzonej dokumentacji, mając nadto na uwadze akta administracyjne sprawy o sygn. I SA/Gl 1581/16, w której skargą E. K. objęta została decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], ustalono, co następuje. Wnioskująca zamieszkuje w domu mieszkalnym, który na podstawie decyzji z [...] o pozwoleniu na budowę, wydanej na rzecz jej syna – W. K., został wzniesiony na działce nr [...] należącej również do niego. Ta ostatnia okoliczność wynika także z zaświadczenia Starosty Powiatowego w B. z dnia [...] (patrz ww. akta administracyjne). Dom ten zamieszkiwany jest przez wnioskującą oraz jej syna wraz z żoną. Ustalono, że łączny dochód tych trzech osób zamyka się w kwocie 7.448,93 zł (stan na listopad 2016 r.), z czego 2.123,16 zł to dochód E. K.. Z oświadczenia wnioskującej wynika, że przyczynia się do utrzymania kosztów ponoszonych w tej nieruchomości. W świetle jej oświadczenia (patrz druk PPF) jest to 600 zł. Z analizy wyciągów z jej rachunku bankowego wynika, że wsparcie takie ma miejsce co drugi miesiąc. Wspomniany rachunek bankowy, ani żaden inny dokument nie potwierdza natomiast cyklicznego wsparcia na rzecz córki w kwocie 400 zł. Udokumentowano natomiast, że skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie około 458 zł miesięcznie (patrz wyciągi z rachunku bankowego). Pozostałą, dość obszerną, dokumentację w aktach sprawy stanowią wyciągi dokumentujące pojedyncze transakcje uznaniowe i obciążeniowe na rachunkach bankowych należących do syna wnioskującej i jego małżonki. Transakcje te, poza licznymi spłatami zobowiązań kredytowych, wskazują na wysokość należności z tytułu usług telekomunikacyjnych, jak również należności za paliwo do samochodu. Dotyczą również wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania budynku. Ustalono na ich podstawie, że miesięczny koszt mediów (w tym: energia elektryczna, gaz i woda) kształtuje się na poziomie 486,40 zł (średnia wyliczona na podstawie transakcji obciążeniowych rachunek W. K.). Wpis sądowy od skargi, której dotyczy obecnie rozpoznany wniosek, stanowi kwotę 528 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek E. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić trzeba na wstępie, że za uwzględnieniem wniosku nie mogło przemawiać jego uzasadnienie, które nawiązuje do merytorycznych aspektów sprawy administracyjnej. Rozpoznający wniosek nie stracił oczywiście z pola widzenia tych okoliczności stanu faktycznego, które dotyczą sprzedaży nieruchomości przez skarżącą i obszernych pokładów negatywnych emocji z tym związanych. Nie mniej jednak na etapie wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, jakakolwiek ocena sytuacji majątkowej strony przez pryzmat przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, przed merytoryczną oceną zarzutów skargi dokonaną przez Sąd, jest niedopuszczalna. Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od obowiązku partycypacji w kosztach sądowych przewiduje art. 239 omawianej ustawy, który jednakowoż nie ma zastosowania w tym przypadku. E. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego (patrz rubryka nr 4 druku PPF), a co za tym idzie, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 P.p.s.a. Wniosek taki, na gruncie art. 243 § 1 P.p.s.a. może być rozpoznany przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że E. K. nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie mogą na korzyść jej wniosku przemawiać, skądinąd udokumentowane, okoliczności partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Na gruncie zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego nie sposób przypisać wnioskującej takiego obowiązku przede wszystkim dlatego, że nie posiada tytułu prawnego do tej nieruchomości. Powinność taka nie wynika zatem w tym konkretnym przypadku ani z regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących stosunków własności i praw rzeczowych ograniczonych, ani z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Partycypacja w rzeczonych kosztach jest – zdaniem rozpoznającego – jedynie przejawem dobrej woli wnioskującej, co dyskwalifikuje ją w charakterze beneficjenta prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wszak nienależne środki pieniężne mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie mogą również przemawiać rozliczne zobowiązania kredytowe, zarówno jej, jak i pozostałych domowników. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Ponadto, jak wynika z oświadczenia skarżącej, spłaca ona swoje zobowiązania, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W obliczu przybliżonej wyżej argumentacji, przesądzającej o odmowie przyznania wnioskującej prawa pomocy, należy jedynie marginalnie wspomnieć o mankamentach dowodowych wniosku, do których zaliczyć trzeba brak wykazania wsparcia dla córki w kwocie 400 zł miesięcznie oraz brak dokumentacji ponoszenia kosztów związanych z dojazdem do pracy w kwocie 150 zł. Podobnie, jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. O braku konieczności udziału pełnomocnika we wstępnym stadium postępowania Sąd kasacyjny orzekał także w innych sprawach (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; wszystkie trzy postanowienia są dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej http://orzecznia.nsa.gov.pl). Z tych też powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.