I SO/Gl 4/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] p o s t a n a w i a 1. zwolnić M.S. od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. M.S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie dotyczącej, jak się wydaje, wskazanej wyżej decyzji, dołączonej przez nią w odpisie. Skarga na tę decyzję, czy w ogóle jakakolwiek skarga wnioskodawczyni mająca za przedmiot inny akt lub czynność, do chwili obecnej nie wpłynęła do Sądu. Wnioskodawczyni podkreśliła, że z powodu problemów zdrowotnych nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu małżonka otrzymującego emeryturę w wysokości [...] zł. Podniosła nadto, że nie może liczyć na pomoc swych dzieci oraz że nie posiada z mężem żadnego majątku, poza prawem do lokalu, w którym zamieszkuje. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zwartych we wniosku, wnioskodawczyni nadesłała generalnie wszystkie żądane dokumenty oprócz dokumentacji dotyczącej jej stanu zdrowia oraz wydatków z tym związanych – kwestie te nie zostały także w żaden sposób poruszone w jej oświadczeniach, w szczególności nie wykonano nawet wezwania do sprecyzowania wysokości tych wydatków. Przedstawiono mianowicie odpisy: deklaracji podatkowych i decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2006 r. (według nich poza emeryturą wspomnianego małżonka w wysokości netto [...] zł, zarówno on, jak i wnioskodawczyni uzyskali także niewielkie dochody z innych źródeł), umowy kredytowej zawartej przez małżonka wnioskodawczyni dnia 13 listopada 2007 r. (w świetle jej treści kredyt ów wyniósł [...] zł, opłaty związane z zawarciem umowy [...] zł, zaś miesięczna rata – [...] zł) oraz pokwitowań uiszczenia opłat składających się na koszt utrzymania mieszkania (wnioskodawczyni wyliczyła te koszty na kwotę [...]-[...] zł). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Złożenie takiego wniosku przed wniesieniem skargi może jednak rodzić, co oczywiste, trudności w określeniu aktu lub czynności, który ma zostać zaskarżony. W istocie więc przywołany przepis dopuszcza rozstrzygnięcie w sprawie prawa pomocy na potrzeby postępowania, którego przedmiot pozostaje kwestią otwartą. W niniejszym postępowaniu przyjęto najkorzystniejszą dla wnioskodawczyni interpretację jej stosunkowo niejasnych oświadczeń i uznano, że przedmiotem tym będzie ewentualna skarga na decyzję opisaną w sentencji postanowienia. Akt ten, w przeciwieństwie np. do tytułu wykonawczego, może bowiem podlegać zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. art. 3 § 2 P.p.s.a.). Przystępując zatem do rozpoznania wniosku, należy zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rezultacie osoba, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż w jej najogólniej rozumianej sytuacji materialnej powyższa przesłanka została spełniona. W ramach jej gospodarstwa domowego uzyskiwany jest bowiem dochód, którego wysokość – co należy podkreślić, znana jedynie według stanu na dzień 1 marca 2006 r. – jest, w ocenie rozpoznającego wniosek, wystarczająca zarówno dla pokrycia wszystkich niezbędnych wydatków życiowych dwuosobowej rodziny, jak i dla wygospodarowania stosownych kwot na potrzeby postępowania sądowego. Warto przy tym podkreślić, że wnioskodawczyni nie wykonała wezwania ani do udokumentowała, ani nawet do sprecyzowania wydatków, jakie mogłyby się łączyć z jej stanem zdrowia, który – według jej oświadczeń, również zresztą, pomimo wezwania, nie wspartych jakimkolwiek dowodem – jest zły. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż jej małżonek na około dwa tygodnie przed złożeniem rozpatrywanego wniosku, a więc w czasie, gdy możliwość wniesienia skargi do sądu, a co za tym idzie konieczność poczynienia oszczędności celem opłacenia kosztów sądowych, powinny już być brane pod uwagę, zawarł umowę kredytową, zwiększającą skalę obciążeń finansowych rodziny. Nie można jednak tracić z pola widzenia regulacji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w świetle której obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania dla osoby wnioskującej i jej rodziny. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji wnioskodawczyni uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ułamek ów stanowi mniej więcej równowartość jednej dziesiątej dochodów wnioskodawczyni i jej małżonka, a także kwoty uiszczonej ostatnio przez tego małżonka tytułem kosztów umowy kredytu; niewiele mniej wynosi też w świetle tej umowy miesięczna rata spłaty kredytu. Opłacenie kosztów sądowych w takiej wysokości nie powinno więc pociągnąć za sobą wspomnianego uszczerbku utrzymania koniecznego. Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie, m. in. na podstawie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), prawa do sądu. Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny do sporządzenia skargi, w stosunku do której w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ściślej w jego art. 57, nie przewidziano jakichkolwiek skomplikowanych wymogów formalnych, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.