I SO/Gl 4/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2015 r. sprawy z wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie dotyczącej postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej wskazanej wyżej postanowienia, które, jak wynika z wniosku i ze skargi, zostało wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu – skarga i wniosek zostały złożone bezpośrednio w Sądzie, a organ nie udzielił dotąd odpowiedzi na skargę i nie nadesłał akt sprawy wraz z egzemplarzem skargi, który został u niego złożony. Wnioskujący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, nieosiągającą żadnych dochodów i nieposiadającą wartościowego majątku. Zaznaczył natomiast, iż jest obciążony wysokim kredytem, opłacając ratę w wysokości 1200 zł miesięcznie, mieszka w budynku należącym do byłej żony i musi ponosić połowę łączących się z tym kosztów. W tym ostatnim zakresie wymienił opłaty za energię elektryczną i za wodę (po około 150 zł co dwa miesiące) oraz za paliwo gazowe (200 zł miesięcznie). Referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie w szczególności: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a także wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować). Ustosunkowując się do wezwania, wnioskujący powtórzył m.in., że jest zameldowany u byłej żony, która nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, lecz użycza mu jeden pokój w zamian za ponoszenie części opłat. Odwołał się też do orzecznictwa dotyczącego prawa do sądu, podnosząc, że wysokie koszty sądowe nie mogą stanowić bariery i "tamy" w realizacji tego prawa, zwłaszcza iż nie posiada nadwyżki środków na rachunku bankowym i nie przewidywał konieczności wystąpienia na drogę sądową. Przedłożył dokumenty związane z zakończoną działalnością gospodarczą, zaświadczenie, że jest od dnia 20 maja 2015 r. zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, kopię wyroku z dnia 3 marca 2008 r., orzekającego rozwód jego małżeństwa i zasądzającego od niego na rzecz jego małoletniej córki alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie, kopię zeznania podatkowego za ubiegły rok, wyciąg z rachunku bankowego (na wyciągu nie określono, jaki okres on obejmuje, ostatnia odnotowana na nim operacja została dokonana w dniu 17 maja 2015 r. i był to przelew w kwocie 293 zł, na rachunek, z którego wyciągu nie nadesłano, posiadany przez wnioskodawcę i przez jego byłą małżonkę; na rachunek ten przelewano inne kwoty, np. 8 maja 2015 r. 553 zł; z drugiej strony wyciąg odnotowuje także wpływy pochodzące od byłej żony, np. kwotę 1000 zł z dnia 7 maja 2015 r.; saldo końcowe na rachunku to 0,24 zł; wydruk nie jest kompletny, ponieważ dostarczono dwie strony, a wynika z niego, że liczył on co najmniej jeszcze jedną stronę), dokumenty odnoszące się do zobowiązania kredytowego ciążącego na wnioskodawcy i na jego byłej żonie, odpis księgi wieczystej i do opłat za mieszkanie, często z odręczną adnotacją informującą o zapłacie. Adnotację taką czyniono np. na wezwaniu do zapłaty i fakturze za paliwo gazowe – w ich świetle dnia 28 lipca i 5 sierpnia 2015 r. uiszczono należności w kwotach po 401,52 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Strona może więc, tak jak w niniejszej sprawie, złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy jeszcze przed wpłynięciem skargi do Sadu; wówczas wniosek rejestrowany jest w repertorium "SO" (§ 72 ust. 1 zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 11 z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych, które znajdowało zastosowanie w niniejszej sprawie) i pod tą sygnaturą podlega rozpoznaniu, także wtedy, gdy następnie wpłynie do Sądu skarga inicjująca postępowanie sądowe, którego wniosek dotyczy. Ta ostatnia kwestia może mieć jednak zasadnicze znaczenie dla oceny dopuszczalności skargi, skoro z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), którą dokonano zmiany treści art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. Obecnie stanowi ona, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W myśl art. 2 w związku z art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. znowelizowany przepis w nowym brzmieniu stosuje się do postępowań wszczętych po dniu wejścia tej ustawy w życie. Kwestia dopuszczalności skargi będzie więc mogła być ustalona po tym, jak skarga ta zostanie przekazana przez organ wraz z odpowiedzią na nią i z aktami sprawy, niemniej zamiar ustawodawczy, przejawiony w tej nowelizacji, polegający na wyłączeniu z zakresu kognicji sądów administracyjnych spraw takich jak ta, której dotyczy skarga wnioskodawcy, bezsprzecznie osłabia moc argumentów podnoszących potrzebę zapewnienia prawa do sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym w przedmiocie tej skargi. W tym kontekście zauważyć również trzeba, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Nie można przy tym uznawać takiego stanu rzeczy za naruszenie przysługującego stronie prawa do sądu. Wprawdzie prawo pomocy gwarantuje prawo do sądu i służy jego realizacji, lecz jedynie wtedy, gdy zachodzą przesłanki, na jakich można go przyznać. Strona, która nie wykaże tych przesłanek i w efekcie prawa pomocy nie uzyska, nie może utrzymywać, iż nie zapewniono jej przez to prawa do sądu. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Niepodobna zgodzić się ze spostrzeżeniem wnioskodawcy, że koszty te są wysokie i mogą uniemożliwić dochodzenie praw przed sądem w innych przypadkach. Z dotychczasowych uwag wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem wnioskodawca wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy i niepełny, przedkładając tylko te dokumenty, które mogłyby przemawiać na rzecz jego wniosku, w szczególności zaświadczenie, że od dnia 20 maja 2015 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciąg z rachunku bankowego, mający wskazywać brak środków od dnia 17 maja 2015 r. oraz dokumenty dotyczące ponoszonych przez niego stałych kosztów, przekraczających kilkukrotnie wysokość wpisu, jakie należałoby pobrać od skargi w sprawie, gdyby okazała się ona dopuszczalna. Przegląd tych materiałów uzasadnia jednak pytanie o źródło, z którego wnioskujący pokrywa te wydatki w sytuacji, gdy od kilku miesięcy ma nie dysponować żadnymi środkami czy dochodami pozwalającymi mu te środki zgromadzić. Wezwanie referendarza sądowego obejmowało zaś wszystkie dochody uzyskiwane przez wnioskującego i przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Wątpliwości te pogłębia analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego. Jest poza sporem, że wyciąg ten nie jest kompletny, gdyż liczba dostarczonych jego stron nie odpowiada numeracji, którą je opatrzono. Poza tym jego treść nie wskazuje na to, że istotnie obejmuje on okres ostatnich trzech miesięcy, jak zastrzeżono w wezwaniu. Nie określono w niej, do jakiego okresu wyciąg się odnosi, a ostatnia uwidoczniona na nim operacja była dokonana 17 maja 2015 r., czyli przed okresem oznaczonym w wezwaniu i jednocześnie przed rejestracją wnioskującego jako bezrobotnego. Wyciąg odnotowuje nadto przelewy dokonywane na rachunek posiadany przez wnioskodawcę i jego byłą żonę, w kwotach, które również wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu od skargi, jaki powinien być w sprawie uiszczony. Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie zostało więc należycie wykonane także w tym zakresie, jeżeli zważyć, iż była w nim mowa o wszystkich rachunkach należących do wnioskującego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na względzie wszystkie podniesione okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.