I SO/Gl 6/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy z wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, na urzędowym formularzu z dnia 30 listopada 2017 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został złożony przed wpłynięciem skargi do Sądu, wobec czego zarejestrowano go w repertorium SO i pod tą sygnaturą prowadzone jest postępowanie w jego przedmiocie. W trakcie tego postępowania do Sądu wpłynęła skarga, którą zarejestrowano pod sygnaturą I SA/Gl 10/18. Do skargi również załączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 30 listopada 2017 r. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę na ¼ etatu w wysokości 925 zł. Wyliczyła swoje stałe wydatki, uwzględniając m.in. czynsz w kwocie 540 zł, koszt wyżywienia w wysokości około 400 zł, opłaty za telefon i Internet wynoszące łącznie około 100 zł. Nie wskazała żadnego majątku. Skarżąca stwierdziła, że zamieszkuje w lokalu użyczonym jej przez rodziców w zamian za opłacanie mediów. Podkreśliła, że zameldowany w nim jest też jej brat, ale w nim nie mieszka, i że sama ponosi "wszystkie koszty utrzymania mieszkania, mimo iż na części pokwitowań zapłaty figurują dane [jej] rodziców". Do wniosku załączono kopie: umowy o pracę, potwierdzenia wykreślenia działalności gospodarczej skarżącej z ewidencji, dowodów osobistych jej rodziców, wyroku z dnia [...] r. orzekającego rozwód małżeństwa skarżącej, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 28 września 2016 r. (sumę dochodzonych należności określono w nim na 1.364.940,33 zł), zaświadczenia o zameldowaniu, wedle którego skarżąca zameldowana jest na pobyt stały tylko z bratem, dokumentów dotyczących utrzymania mieszkania, wystawionych w większości na jej rodziców, oświadczenia tych rodziców z dnia 19 października 2016 r., że oddali skarżącej to mieszkanie skarżącej na podstawie ustnej umowy użyczenia, że to ona z własnych dochodów ponosi wszelkie związane z nim opłaty, jak czynsz, media, ubezpieczenie, podatki, "tv i Internet" oraz że jej brat tam nie zamieszkuje mimo zameldowania. W piśmie z dnia 20 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej sprostował informację na temat dochodu skarżącej, określając jego wysokość na 768,24 zł netto miesięcznie. Dodał, że z uwagi na opisaną przez niego trudną sytuację skarżącej, spowodowaną m.in. przez prowadzoną przeciwko niej egzekucję, jej rodzice "sporadycznie pomagają jej rzeczowo poprzez zakup artykułów spożywczych lub zakup leków czy też innych drobnych produktów życia codziennego". Podniósł, iż oświadczenie rodziców z dnia 19 października 2016 r. jest wciąż aktualne. Pełnomocnik poza przedłożonymi już dokumentami przedstawił: zaświadczenie o dochodach z dnia 18 grudnia 2017 r., według którego skarżąca jest zatrudniona u swojego pracodawcy od dnia 10 listopada 2016 r. za średnim wynagrodzeniem w kwocie 768,24 zł netto, zeznania podatkowe skarżącej za lata 2015-2016, wykazujące, poza jednym nieistotnym wyjątkiem, wyłącznie przychody ze stosunku pracy, wydruk z księgi wieczystej, dalsze zawiadomienia o zajęciach egzekucyjnych i potwierdzenie zamknięcia rachunku bankowego. Kolejnym wezwaniem doręczonym w dniu 15 stycznia 2018 r. referendarz sądowy zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o wyjaśnienie, w jaki sposób i z jakich źródeł skarżąca pokrywa wskazane i w większości udokumentowane przez siebie koszty utrzymania w sytuacji, gdy koszty te przekraczają jej dochody, a jej rodzice w swoim oświadczeniu z dnia 19 października 2016 r., którego aktualność potwierdzono w piśmie z dnia 20 grudnia 2017 r., stwierdzili, że ponosi ona wszelkie opłaty związane z zajmowanym przez nią mieszkaniem. Wezwał również o dokumenty, w szczególności zaświadczenia banku, poświadczające zamknięcie rachunków bankowych ujawnionych w aktach administracyjnych, które po wystosowaniu pierwszego wezwania wpłynęły do Sądu wraz ze skargą. Ustosunkowując się do wezwania, pełnomocnik zaznaczył, że pomoc rodziców dla skarżącej polega także na sporadycznym opłacaniu rachunków związanych z mieszkaniem, oraz że podejmuje ona prace dorywcze, takie jak sprzątanie. Nadesłał także wspomniane dokumenty odnoszące się do rachunków bankowych. Postanowieniami z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt III SO/Gl 7/16 i z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt III SO/Gl 8/16 skarżącą zwolniono od kosztów sądowych w części przekraczającej 100 zł każdej opłaty sądowej. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Strona może więc wnosić o przyznanie prawa pomocy przed wpłynięciem skargi do Sądu, czyli w postępowaniu sądowoadministracyjnym jeszcze w Sądzie nieodnotowanym – w przedmiocie decyzji, którą zaskarżyła lub dopiero zamierza zaskarżyć. Wówczas wniosek podlega rejestracji w repertorium SO i pod tą sygnaturą jest rozpoznawany, także w przypadku, gdy w trakcie tego postępowania do Sądu wpłynie skarga, którą należy zarejestrować w repertorium SA. Postępowanie (i rozstrzygnięcie) co do wniosku zawsze jednak odnosi się do postępowania toczącego się w sprawie skargi pod tą ostatnią sygnaturą, którego część stanowi jako postępowanie wpadkowe, tak samo zresztą jak każde postępowanie w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przyjąć wypada, że złożono jeden tego rodzaju wniosek w postępowaniu w przedmiocie decyzji opisanej w sentencji, tyle że wyrażono go na dwóch jednobrzmiących formularzach, z których jeden przesłano bezpośrednio do Sądu, a drugi dołączono do skargi. Stosownie z kolei do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli wedle art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką winna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem przedstawiony w sprawie obszerny materiał źródłowy nie pozwala rozwiać wątpliwości, jakie można powziąć w związku z oświadczeniami wnioskodawczyni i jej pełnomocnika, które są zresztą często niespójne lub wręcz sprzeczne. Już treść wniosku pozostawia bez odpowiedzi pytanie, w jaki sposób pokrywane są wyliczone w nim wydatki, jeżeli przewyższają one deklarowane w nim dochody. Skarżąca podkreśliła wszak, że sama te wydatki ponosi, co potwierdzili jej rodzice w oświadczeniu załączonym do wniosku. Co więcej, pełnomocnik stwierdził, że to ostatnie oświadczenie jest aktualne i dopiero na kolejne wezwanie referendarza sądowego przedstawił oświadczenie inne i podjął próbę wyjaśnienia dostrzeżonych rozbieżności. Wyjaśnienia te nie są wszelako przekonujące, gdyż wynika z nich, że rodzice opłacają jedynie niektóre wydatki skarżącej, i to sporadycznie, oraz że podejmuje ona prace dorywcze, osiągając tym samym dochody, które we wniosku przemilczano. Niemniej powyższe wątpliwości wypada rozstrzygnąć na korzyść strony, wedle dyrektywy wypływającej z prawa do sądu, którego realizacji służy przecież instytucja prawa pomocy. Bezsprzecznie brak podstaw do kwestionowania prawdziwości dostarczonego materiału źródłowego, który nie pomija żadnego z dokumentów objętych wezwaniem. W jego świetle zaś skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zlikwidowała działalność gospodarczą i rachunki bankowe, stoi przed koniecznością spłaty bardzo wysokich należności publicznoprawnych, dochodzonych od niej w toku egzekucji i osiąga niewielkie dochody z wynagrodzenia za pracę. Wszystkie te okoliczności pokrywają się przy tym ze stanem faktycznym przyjętym w prawomocnych postanowieniach z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt III SO/Gl 7/16 i z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt III SO/Gl 8/16, z tą jedną różnicą, że obecnie wspomniane wynagrodzenie jest ponad dwukrotnie niższe – w tamtych sprawach ustalono, że wynosiło ono 2000 zł netto. Jeżeli więc w przywołanych postanowieniach uznano, że przy takim dochodzie skarżąca jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego uiścić koszty sądowe w wysokości zaledwie 100 zł, to niepodobna twierdzić, iż teraz, gdy spadek jej dochodów znacznie przekracza tę kwotę, może ona bez tego uszczerbku uiścić jakiekolwiek koszty. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.