II SA/Gl 1/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. ustalił obecnie skarżącemu A.A. nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 863,36 zł i zażądał jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Pismem z dnia 19 maja 2021 r., nadanym w tym samym dniu w polskiej placówce pocztowej, skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy, na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Na skutek wniesionej przez skarżącego skargi na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 825/21, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia, co w efekcie doprowadziło do rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji i wydania zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w całości w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że decyzją z dnia [...]r. przyznano skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2020 r., tj. do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności. W dniu [...] r. organ I instancji wydał decyzję, w oparciu o którą przedłużono skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 sierpnia 2020 r. do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym upłynie 60 dzień od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu 23 września 2020 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. wydał w stosunku do skarżącego kolejne orzeczenie zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. To ostatnie orzeczenie nie kwalifikowało skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego. Mając na uwadze przepis art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., organ odwoławczy stwierdził, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje osobom w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lub też legitymują się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pod warunkiem, że niepełnosprawność ta powstała przed 21 rokiem życia. W przypadku skarżącego, w istocie jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym w wieku powyżej 16 lat, jednakże zgodnie z orzeczeniem z dnia 23 września 2020 r. niepełnosprawność powstała w wieku 40 lat. Zatem skarżący, począwszy od dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie spełnia przesłanek ustawowych do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Stąd też prawidłowo na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uznano zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu w okresie od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w wysokości 863,36 zł. za nienależnie pobrane świadczenie i zażądano jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ odwoławczy dodatkowo poinformował skarżącego o treści art. 30 ust. 9 u.ś.r. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 156 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie dotrzymał ustawowych terminów, określonych w art. 35 § 1-3 k.p.a. na rozpatrzenie odwołania, czyli w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania, skutkiem czego zostało zajęte firmowe konto bankowe skarżącego; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepowiadomienie skarżącego przed zajęciem konta o zajęciu konta bankowego przez Prezydenta Miasta R. - tytuł wykonawczy, podpisany 29 września 2021 r., na podstawie którego bank zajął konto bankowe skarżącego w dniu 2 listopada 2021 r.; 3. brak wzmianki w zaskarżonej decyzji o wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2021 r. (winno być: 25 sierpnia 2021 r.), sygn. akt II SA/Gl 825/21, traktując ten wyrok jako "epizod" nie warty wspomnienia. Skarżący wskazał ponadto, że w dniu 24 listopada 2021 r. wniósł skargę na bezczynność SKO w Katowicach i do dnia dzisiejszego nie otrzymał odpowiedzi. Oświadczył też, że na żadnym etapie postępowania nie kwestionował zasadności zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty 863,36 zł, natomiast kwestionował tytuł wpłaty (sam sobie nie dokonywał wypłat) oraz brak możliwości dokonania wpłaty gotówkowej na konto wskazane w decyzji. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności decyzji w całości. Do skargi dołączono w kopiach tytuł wykonawczy z dnia 23 lipca 2021 r. oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia 2 listopada 2021 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wskazał, że akta przedmiotowej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, na który powołuje się skarżący, wpłynęły do organu w dniu 22 listopada 2021 r., natomiast zaskarżoną decyzję wydano w dniu 30 listopada 2021 r., a zatem w ciągu 8 dni od otrzymania akt sprawy. Organ stwierdził, że procedowanie w przedmiotowej sprawie nie było możliwe przed otrzymaniem prawomocnego wyroku WSA wraz z aktami sprawy. Zatem nie można mówić, aby organ odwoławczy dopuścił się jakiejkolwiek bezczynności. Z kolei odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że "na żadnym etapie postępowania nie kwestionował zasadności zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty 863,36 zł., lecz brak możliwości dokonania wpłaty gotówkowej na konto wskazane w decyzji", organ stwierdził, że w piśmie z dnia 19 maja 2021 r. skarżący napisał wyraźnie, że "wnosi odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta R. Nr [...] z dnia [...]r." W związku z tym zarzut skarżącego w tym zakresie jest chybiony. Natomiast jeśli chodzi o podniesiony fakt wniesionej skargi na bezczynność SKO w Katowicach i brak odpowiedzi w tym przedmiocie, organ wyjaśnił, że po otrzymaniu tej skargi i sprecyzowaniu, że jest ona skargą złożoną w trybie art. 227 k.p.a., Kolegium przekazało tę skargę wraz z aktami sprawy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji celem załatwienia zgodnie z właściwością. Przy piśmie procesowym z dnia 1 kwietnia 2022 r. skarżący załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r., sygn. akt [...], wskazując, że WSA w Gliwicach jest odpowiedzialny za brak informacji, iż w sprawie zapadł wyrok z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 825/21, a tym samym bezprawne działania Prezydenta Miasta R. zostały zalegalizowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny rozpoznając skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy. Uwaga ta jest o tyle istotna, że w niniejszej sprawie zawarte w skardze zarzuty skarżącego wykraczają poza granice sprawy, które zostały wyznaczone przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Przedmiotem tym jest nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny. Kontrola Sądu ogranicza się zatem do zbadania pod kątem zgodności z prawem decyzji w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Tymczasem skarżący nie kwestionuje zasadności zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty 863,36 zł, co sam wyraźnie zaznaczył w skardze. Jego zarzuty sprowadzają się natomiast do kwestionowania przewlekłości i bezczynności organu w postępowaniu odwoławczym, jak również do przedwczesnego i nieuzasadnionego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego źródłem jest decyzja organu I instancji z dnia [...] r. Sąd rozstrzygając w granicach sprawy nie dopatrzył się takich naruszeń po stronie organów orzekających, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Okoliczności faktyczne związane z utratą przez skarżącego uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego są bezsporne. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne (w tym zasiłek pielęgnacyjny) uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Taka sytuacja zaistniał w niniejszej sprawie. Zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w wysokości 863,36 zł, został mu wypłacony pomimo okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Okolicznością tą było wydanie w dniu 23 września 2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. orzeczenia zaliczającego skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżący przestał bowiem z tym dniem spełniać przesłankę z art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Skarżący został też prawidłowo pouczony o przypadkach utraty prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego (vide: treść pouczenia w decyzji organu I instancji z dnia [...] r.). W świetle powyższego uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem, a podnoszone przez skarżącego zarzuty pozostają bez wpływu na tę ocenę, co skutkować musiało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Odnieść się jednak wypadnie pokrótce do zarzutów skarżącego, albowiem mimo, że nie miały one wpływu na ocenę kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji, to jednak wskazują, że po stronie skarżącego pozostaje wrażenie nieprawidłowości w działaniach organów administracji publicznej orzekających w jego sprawie. Zarówno wskazywany przez skarżącego tytuł wykonawczy z dnia 23 lipca 2021 r. jak i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 2 listopada 2021 r., zostały wydane w prowadzonym przez Prezydenta Miasta R. postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie to (egzekucyjne) jest odrębnym postępowaniem prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 479). Skarżącemu, jako dłużnikowi w tym postępowaniu, przysługują przewidziane powołaną ustawą środki służące do obrony jego praw. Kwestionowanie tytułu wykonawczego, m.in. z tego powodu, że nie zostało uprzednio rozpoznane odwołanie od decyzji będącej podstawą jego wystawienia, jest możliwe w drodze zarzutu na podstawie art. 33 powołanej ustawy. Z kolei zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego może być kwestionowane w drodze skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 ustawy. To właśnie za pomocą tych środków, o których skarżący został pouczony, mogły być zwalczane nieuprawnione – w jego ocenie – działania organów w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei dopatrywanie się bezczynności organu odwoławczego w rozpoznaniu odwołania od decyzji organu I instancji, mogło stanowić podstawę do wszczęcia postępowania ponaglającego, o którym mowa w art. 37 k.p.a., a w dalszej kolejności do zaskarżenia takiego stanu do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Jak się jednak wydaje ten wątek stał się nieaktualny, albowiem jak wynika z treści odpowiedzi na skargę, skarżący sprecyzował, że złożone przez niego pismo w sprawie bezczynności jest skargą złożoną w trybie art. 227 k.p.a. i nadano jej właściwy bieg. Również kwestia ewentualnego braku możliwości dokonania wpłaty gotówkowej na wskazane konto bankowe w żaden sposób nie przekłada się na legalność kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. Zgodnie z art. 30 ust. 8 u.ś.r., kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Natomiast to, czy bank prowadzący taki rachunek przyjmuje wpłaty gotówkowe, pozostaje poza wskazaną regulacją prawną. Na marginesie zauważyć jedynie wypadnie, że w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano również punkt kasowy, w którym możliwe jest dokonanie zwrotu przedmiotowych należności. Wreszcie odnosząc się do kwestii "odpowiedzialności" tut. Sądu za brak informacji o wyroku z dnia 25 sierpnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 825/21, to wskazać przyjdzie, że odpis tego wyroku był udostępniony publicznie w okresie od 26 sierpnia do 8 września 2021 r. po myśli art. 139 § 5 p.p.s.a., a zatem nikt nie powinien zasłaniać się jego nieznajomością. Ponadto odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony z urzędu stronom postępowania: skarżącemu w dniu 11 września 2021 r., zaś organowi w dniu 6 września 2021 r. Jakkolwiek wyrok ten stał się prawomocny dopiero z dniem 12 października 2021 r., to już od momentu jego wydania skutkował tym, że postanowienie, którego nieważność została stwierdzona, nie wywoływało skutków prawnych (art. 152 § 1 p.p.s.a.). Dodać na koniec wypadnie, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek organu, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony skarżącego.