II SA/Gl 1015/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi H.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej organ odwoławczy lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania H. R. (strona, skarżąca) na decyzję Burmistrza Gminy i Miasta C. (dalej organ I instancji) z dnia [...] r. nr [...] w sprawie:1) uznania świadczenia wychowawczego pobranego za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. za nienależnie pobrane; 2) ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 8.500 zł oraz umorzenia postępowania w sprawie orzekania o nienależnie pobranych świadczeniach za okres od 1 września 2017 r. do 30 września 2017 r. – utrzymał w całości decyzję organu I instancji. Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] r., organ I instancji uznał świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę z okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. za nienależnie pobrane, ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń na kwotę 8.500 zł i umorzył postępowanie w sprawie orzekania o nienależnie pobranych świadczeniach za okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. Organ I instancji zaznaczył, że wskazane wyżej świadczenia zostały wpłacone na rachunek Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy art. 2 pkt. 11, art. 25, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 –dalej "u.p.p.w.d."). W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności (diety męża strony) zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a decyzja organu I instancji z dnia [...] r. została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia [...] r. nr [...]. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 201/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] r. z uwagi na niewskazanie istnienia przyczyny wznowieniowej, gdyż nie zostało wykazane istnienie przesłanki, iż fakt pobierania diet przez męża strony nie był znany organowi. Następnie Kolegium decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i umorzyło postępowanie I instancji w całości. Organ I instancji przedstawił przebieg postępowania według chronologii zdarzeń podkreślając, że świadczenia nienależnie pobrane powstały w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] przyznającej stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: A. R. oraz J. R. Podkreśliło, że decyzje opisane przez organ I instancji w uzasadnieniu stały się ostateczne, bowiem strona nie odwołała się od nich. Dalej organ I instancji przytoczył art. 25 u.p.p.w.d. Wskazał, iż z uwagi na fakt, że świadczenie wychowawcze było przyznane i wypłacone na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność i stronie odmówiono prawa świadczeń należało uznać świadczenie wychowawcze pobrane za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. w łącznej kwocie 8 500.00 zł za nienależnie pobrane. Jednocześnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe za okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia wskazując na konieczność uchylenia decyzji organu I instancji w całości i umorzenia postępowania w sprawie. Podniosła, że "decyzje o wznowieniu postępowania od decyzji z dnia 8 czerwca 2016 r. przyznającej jej świadczenia wychowawcze zostały w toku instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchylone i postępowanie wznowione zostało prawomocnie umorzone." Strona stwierdziła, że zaskarżona decyzja stanowi powracanie do zakończonej prawomocnie kwestii wznowienia postępowania z tej przyczyny jest nieważna i polega uchyleniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Opisując ustalenia poczynione w sprawie Kolegium podało, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na A. R. w okresie od dnia1 kwietnia 2016 r. do dnia 15 kwietnia 2016 r. w kwocie 242,00 zł oraz na J. R. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie albowiem uznał wówczas, że spełnione zostały przesłanki ustawowe do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności spełnione było kryterium dochodowe. Pismem z dnia 31 stycznia 2019 r. Kolegium zawiadomiło stronę, że wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia z dnia [...] r. W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] r. wydało decyzję nr [...], na mocy której stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z dnia [...] r. przyznającej stronie prawo do świadczenia wychowawczego, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazało, że wnioskiem objęte były dwie córki strony, z których jedna w okresie świadczeniowym uzyskała pełnoletniość. Wobec powyższego prawidłowe wyliczenie kryterium dochodowego stanowi kwestię zasadniczą dla ustalenia uprawnień strony do świadczenia wychowawczego. Kolegium przytoczyło treść art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. wskazując, że ustawowe kryterium dochodowe w przypadku pierwszego dziecka wynosi w przeliczeniu na osobę w rodzinie 800.00 zł. Zauważyło, że obliczając dochód, od którego zależy przyznanie wnioskowanego świadczenia organ I instancji winien był uwzględnić, oprócz dochodu męża strony z 2014 r. z tytułu zatrudnienia w A Sp. z o.o. z siedzibą w P. w wysokości 22 844.86 zł, również dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju w kwocie 30 455.59 zł. Tak obliczony dochód w rodzinie strony za 2014 r. wyniósł 53 300.45 zł, tj. miesięcznie 4. 441.70 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie (4 osoby) wniósł 1 110.43 zł i przekraczał ustawowe kryterium dochodowe. Kolegium wskazało, że obliczając dochód rodziny organ I instancji nie uwzględnił dochodu męża strony w kwocie 30 455. 59 zł, co stanowi rażące naruszenie art. 3 pkt.1 lit c) u.p.pw.d.. Tym samym spełniona została pierwsza z przesłanek , o których mowa w art.156 § 1 pkt 2 K.p.a. Decyzja jest ostateczna. Organ I instancji pismem z dnia 15 kwietnia 2019 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia czy świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. na dzieci A. R. i J. R. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Przytoczył treść art. 25 u.p.p.w.d. podkreślając, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Kolegium po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących w sprawie przepisów uznało, że zaskarżona decyzja jako zgodna z prawem zasługuje na utrzymanie w mocy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca stwierdziła, że zaskarżona w całości decyzja jest niezgodna z prawem, bowiem sprawa została już rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 201/18 . W uzasadnieniu stwierdziła, że wydawanie ponownej decyzji w omawianej materii stanowi w istocie powrót do sprawy prawomocnie osądzonej i rozstrzygniętej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a zarówno zaskarżona decyzja , jak i decyzja organu I instancji są błędne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej "p.p.s.a."), Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. za nienależnie pobrane; ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń oraz umorzenia postępowania w sprawie orzekania o nienależnie pobranych świadczeniach za okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 –dalej "u.p.p.w.d.). Kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została uregulowana w art. 25 u.p.p.w.d.. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Stosownie do art. 25 ust. 6 ustawy decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W rozpoznawanej sprawie organy zasadnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., stwierdziło nieważność wydanej przez Burmistrza Gminy i Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], mocą której przyznano skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci (pierwsze i kolejne) na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja ta jest ostateczna. Powyższa sytuacja wyczerpuje zatem przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.d.w. skutkującą uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Dla jego zastosowania decydujące znaczenia ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta pierwsza przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż świadczenie wychowawcze zostało przyznane skarżącej na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa. Treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. jest jednoznaczna, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, dostępny www.orzecznia.nsa.gov.pl). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostają podnoszone przez skarżącą okoliczności co do prawidłowości ustaleń organów. Tym samym zarzuty skargi dotyczące nieuwzględnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 201/18, którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego są chybione, a co najmniej spóźnione. Okoliczności podnoszone w skardze były oceniane w toku postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia[...] r. przyznającej skarżącej świadczenie wychowawcze, zakończonego ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] r., którą stwierdzono nieważność decyzji organu I instancji. Kwestie wskazane w skardze nie podlegają już więc ponownej kontroli, a w związku z tym nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu. Ponadto stwierdzić należy, że świadczenie nienależne w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest instytucją w pełni unormowaną w art. 25 u.p.p.w.d. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Reasumując, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie niniejszej dokonały prawidłowych ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i poprawnie oceniły materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych decyzji. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić Kolegium naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.