II SA/Gl 1018/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 czerwca 2025 r. nr SKO.PS/41.5/406/2025/8463/ w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 14 kwietnia 2025 r. nr [...]. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia 14 kwietnia 2025 r., nr [...], postanowił z dniem 1 kwietnia 2025 r. uchylić decyzję własną z dnia 6 lutego 2025 nr [...], przyznającą obecne skarżącemu A. L. (L.) zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że uchylił decyzję zgodnie z art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (obecnie: t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej w skrócie u.p.s.), gdyż dochód skarżącego wynoszący 2200,35 zł przekracza 200% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. t.j. 1010,00 zł, które uprawnia do przyznania tej formy pomocy. Organ wskazał przy tym, że w trakcie postępowania w sprawie przyznania skarżącemu innego zasiłku celowego (z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów realizacji recept) ustalono, że w miesiącu marcu 2025 r. skarżący otrzymał zasiłek stały wraz z nadpłatą za okres od 14 stycznia 2025 r. Dalej organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Dlatego do dochodu skarżącego dolicza się dodatkowo kwotę 971,35 zł tytułem nadpłaty ww. świadczenia przez okres 2 miesięcy, tj. w okresie od marca 2025 r. do kwietnia 2025 r. W konsekwencji dochód skarżącego w marcu 2025 r. wyniósł łącznie 2200,35 zł. (tj. 971,35 zł nadpłata zasiłku stałego, 1229,00 zł zasiłek stały) i doszło do przekroczenia 200% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które uprawnia do korzystania z tej formy pomocy, "tj. 1010 zł x 200% = 2020,00 zł." Organ I instancji wskazał ponadto, że zgodnie z § 1 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia 27 listopada 2023r, podwyższa się do wysokości 200% kryterium dochodowe, o którym mowa w art.8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., uprawniające do przyznania nieodpłatnej pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, udzielanych w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 wprowadzonego uchwalą nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. (M.P. z 2023 r. poz. 881). Organ wskazał także, że z uwagi na swoją bardzo trudną sytuację finansową jest zmuszony przynajmniej w minimalnym stopniu zabezpieczyć niezbędne potrzeby osób i rodzin pozostających bez jakichkolwiek źródeł utrzymania lub gdy ich dochód nie przekracza 200% w/w kryterium ustawowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie, podnosząc, że cała sytuacja została zawiniona przez organ, gdyż bezpodstawnie opóźniono wydanie decyzji o kontynuacji zasiłku stałego, co doprowadziło do zwielokrotnienia dochodu w miesiącu marcu. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 23 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło najpierw art. 39 u.p.s., a potem art. 8 ust. 1, 3, 4 u.p.s. Jednocześnie wskazało, że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej. Odnosząc się natomiast do realiów niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że postępowanie organu I instancji wszczęte zostało w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącego, tj. otrzymaniem zasiłku stałego wraz z nadpłatą od 14 stycznia 2025 r. Strona otrzymała kwotę 971,35 zł tytułem nadpłaty w marcu 2025 r. Zatem dochód strony w marcu 2025 r wyniósł 2200,35 zł i przekroczył 200 % kryterium dochodowego. Według Kolegium z zacytowanych przez ten organ przepisów wynika, że ustawodawca po pierwsze, jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a po drugie, taksatywnie wymienił składniki, których się do niego nie wlicza. Zatem pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu, jest na gruncie u.p.s. zamknięty. W podsumowaniu decyzji Kolegium stwierdziło, że uwzględniając opisany wyżej stan faktyczny i prawny sprawy organ I instancji prawidłowo uchylił stronie prawo do zasiłku celowego z dniem 1 kwietnia 2025 r. W skardze na powyższą decyzję Kolegium skarżący wniósł o jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Zarzucił, że Kolegium pominęło powód powstania zwielokrotnionego dochodu przez wypłatę w jednym, krótkim okresie, kilku zaległych zasiłków stałych tj. bezprawne działanie organu, skutkujące nieterminową wypłatą zaległych zasiłków. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. skarżący, obecny osobiście, podtrzymał skargę akcentując, że przyczyną uchylenia świadczenia była kumulacja wypłaty świadczeń z zasiłku stałego za 3 miesiąca, co w istocie było zawinione przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja uchylająca wcześniej wydaną decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 z powodu zmiany sytuacji dochodowej skarżącego i przekroczenia kryterium dochodowego. Jako podstawę prawną kontrolowanego obecnie rozstrzygnięcia organy obu instancji wskazały art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten daje podstawy do uchylenia wcześniej wydanej ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej. Jednak w ocenie Sądu przedmiotem uchylenia, o którym mowa w tym przepisie, może być wyłącznie decyzja przyznająca świadczenie o charakterze okresowym. Tymczasem zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym, choć możliwa jest jednak jego realizacja w częściach. (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 39. https://sip.lex.pl). W realiach rozpoznawanej sprawy uchylenie dotyczyło decyzji przyznającej zasiłek celowy, przy czym, jak wskazał organ I instancji, chodzi o zasiłek z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028. Brak jest jednak możliwości ustalenia dalszych szczegółów dotyczących uchylonej decyzji. Akta administracyjne przekazane Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę (które to akta, jak należy zakładać, stanowiły dla organów podstawę procedowania i wydania rozstrzygnięcia) nie zawierają bowiem nawet uchylonej decyzji, ani tym bardziej dowodu jej doręczenia. Nie wiadomo więc nawet, czy uchylona decyzja jest ostateczna, a nawet czy w ogóle weszła do obrotu prawnego. Brak też informacji w jakiej wysokości przyznano skarżącemu pierwotnie omawiany tutaj zasiłek celowy oraz w ilu częściach i w jakich datach miał być on wypłacony skarżącemu. Należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie uchylenia, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., wcześniej wydanej decyzji jest postępowaniem w nowej sprawie. Oznacza to także i to, że prowadząc postępowanie organy powinny zgromadzić materiał dowodowy, w którym oprócz samej decyzji i dowodu jej doręczenia powinny znajdować się kompletne akta administracyjne postępowania, w ramach którego ta pierwotna decyzja została wydana. Ten wymóg w realiach rozpoznawanej sprawy nie został również spełniony. Zaskarżona decyzja nie spełnia również wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a., gdyż jedynie fragmentarycznie przedstawiono w niej stan faktyczny, w ramach którego Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Ponadto organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do kluczowego zarzutu odwołania dotyczącego okoliczności, w ramach których doszło do kumulacji wypłaty świadczeń z tytułu innego zasiłku przyznanego skarżącemu. Powyższe braki w istocie uniemożliwiają dokonanie w pełnym zakresie kontroli zaskarżonej decyzji. Pomimo jednak tych braków już obecnie należy stwierdzić, że na przeszkodzie do wydania decyzji z zastosowaniem art. 106 ust. 5 u.p.s. w realiach rozpoznawanej sprawy stanąć powinien wskazany powyżej jednorazowy, a nie okresowy, charakter świadczenia uchylonego kontrolowaną obecne decyzją. O okresowym charakterze świadczenia nie może bowiem wyłącznie przesądzać fakt, że przyznany zasiłek celowy wypłacany miał być w częściach (choć wobec braków materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych dotyczących treści uchylonej decyzji, obecnie nie wiadomo w ilu częściach i w jakich datach sporne świadczenie miało zostać wypłacone skarżącemu, a nawet w istocie nie można stwierdzić, że w dacie uchylenia jakakolwiek część świadczenia z tytułu zasiłku celowego pozostawała nadal do wypłaty). Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w związku z art. 134 k.p.a., orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z dotychczasowych rozważań, przy czym prowadząc to postępowanie organy związane będą przedstawioną powyższej oceną prawną.