II SA/Gl 102/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 listopada 2022 r. nr SKO.K/41.3/1625/2022/15759/EŚ w przedmiocie obowiązku zapłaty za przechowywanie pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 1 września 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego 2096 (dwa tysiące dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 1 września 2022 r., nr [...], znak [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej - k.p.a.), art. 130a ust. 10h i 10i ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 – dalej p.r.d.) i in., orzekając wobec A.M. (dalej: "skarżący", "strona"), nałożył na niego oraz inną osobę solidarny obowiązek zapłaty kwoty 137.234 złotych, tytułem usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu marki Ford [...] o numerze rejestracyjnym [...], w terminie 30 dni od daty, w której decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w dniu 24 czerwca 2010 r. w J. został zatrzymany przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji pojazd marki Ford [...] o numerze rejestracyjnym [...], z powodu kierowania nim w stanie nietrzeźwości. Pojazd został usunięty z drogi i umieszczony na parkingu strzeżonym w J., a to w związku z art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a p.r.d. Pojazd należał do strony, co potwierdza umowa sprzedaży. Kierującym pojazdem była inna osoba, odpowiadająca tu solidarnie. Prezydent Miasta J. wnioskiem datowanym na 1 października 2021 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w J. o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Gminy. Sąd, postanowieniem z dnia [...] r., orzekł o przepadku pojazdu jw. na rzecz Gminy. Podano również sposób wyliczenia należności. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzucono jej nieważność. Wskazano m. in., że podmiotem wydającym decyzję w sprawie jest Miejski Zarząd Dróg i Mostów w J. Nie ma on jednak statusu organu administracji publicznej i nie mógł wydać decyzji. Strona nie została powiadomiona o zakończeniu postępowania dowodowego, jak również nie umożliwiono wypowiedzi co do zebranego materiału dowodowego. W ten sposób pozbawiono odwołującego prawa do aktywnego uczestnictwa w postępowaniu. W zaskarżonej decyzji brak jest informacji, dlaczego Prezydent Miasta czekał 11 lat z wystąpieniem o orzeczenie przepadku samochodu oraz informacji o działaniach Prezydenta Miasta, dotyczących powiadomienia o skutkach nieodebrania samochodu. Nie został zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., nr SKO.K/41.3/1625/2022/15759/EŚ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o nałożeniu na stronę oraz drugą osobę solidarnego obowiązku zapłaty kwoty w wysokości 6.952 zł, tytułem obciążenia kosztami wynikającymi z przechowywania pojazdu marki Ford [...] jw., w okresie od dnia 26 lipca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r., w terminie 30 dni od daty, w której decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że właściciel pojazdu usuniętego z drogi może ponosić koszty powstałe dopiero od dnia 4 września 2010 r. Tego dnia weszła bowiem w życie regulacja prawna, przewidująca możliwość obciążenia, w drodze decyzji administracyjnej, właściciela pojazdu, kosztami wynikającymi z art. 130a ust. 10h p.r.d. Z akt sprawy wynika, że odwołujący się, którego pojazd został usunięty z drogi w trybie art. 130a p.r.d. w dniu 24 czerwca 2010 r., został skutecznie powiadomiony o skutkach nieodebrania pojazdu oraz o kosztach powstałych z tego tytułu dopiero w dniu 26 lipca 2021 r. Brak jest więc podstaw do zastosowania konsekwencji administracyjnej, w postaci obciążenia go kosztami przechowywania pojazdu powstałymi przed dniem 26 lipca 2021 r. Podano również sposób wyliczenia nowej należności. Strona, poprzez pełnomocnika, złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego: a) art. 130a ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 12 k.p.a. i w zw. z art. 35 k.p.a., przez ich zastosowanie sprzecznie z celem ustawy oraz z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego, zasady lojalności państwa wobec obywatela (art. 2 Konstytucji RP), w tym poprzez akceptację dopuszczenia się przez organ I instancji zaniechania i skrajnej oraz nieuzasadnionej zwłoki w działaniu, a w konsekwencji nieprawidłowe (i skrajnie zawyżone) ustalenie wysokości opłaty za przechowywanie spornego pojazdu; b) art. 130a ust. 10 w zw. z ust. 10h p.r.d. w zw. z art. 12 i 35 k.p.a., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kosztami związanymi z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałymi od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, które ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, są każde koszty powstałe po zawiadomieniu o skutkach nieodebrania pojazdu, nawet gdy starosta, w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, przez okres niemal 11 lat nie wystąpił w terminie do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, co skutkowało bezpodstawnym obciążeniem skarżącego skrajnie zawyżonymi stawkami z tytułu przechowywania spornego pojazdu, podczas gdy Skarżący nie może zostać nimi obciążony; 2. prawa procesowego, a to: a) art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jej podstawy faktycznej i prawnej, uniemożliwiający kontrolę zaskarżonej decyzji; b) art. 5, 7 w związku z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z całkowitym pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony, a także pominięcie zarzutów skarżącego w odniesieniu do decyzji organu I instancji; c) art. 6 w zw. z art. 8 k.p.a., przez ich niezastosowanie, co skutkowało wydaniem decyzji administracyjnych z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego, zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasady pogłębiania zaufania i zasady praworządności, w tym poprzez nierozliczenie kwoty wartości rynkowej pojazdu, zawyżenie kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym, brak wyjaśnienia zmiany miejsca parkowania pojazdu, a w konsekwencji ustalenie wysokości opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z art. 130a ust. 10h p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (art. 130a ust. 10i p.r.d.). Jedną z zasad prawa krajowego oraz unijnego jest obowiązek działania przez organy sprawnie, co jest elementem tzw. prawa do dobrej administracji. Organ I instancji obciążył skarżącego obowiązkiem zapłaty kwoty 137.234 złotych, tytułem usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu marki Ford [...]. Został on zatrzymany w dniu 24 czerwca 2010 r. i odholowany na parking strzeżony. Prezydent Miasta dopiero jednak wnioskiem z dnia 1 października 2021 r. wystąpił do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku pojazdu. Sąd, postanowieniem z dnia [...] r., uwzględnił wniosek. Pomimo zarzutów odwołania, że Prezydent Miasta czekał ok. 11 lat z wystąpieniem o orzeczenie przepadku samochodu oraz że skarżący nie powinien ponosić z tego tytułu kosztów, SKO obciążyło stronę obowiązkiem zapłaty kwoty 6.952 zł, tytułem należności wynikających z przechowywania pojazdu marki Ford [...] jw., w okresie od dnia 26 lipca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. (za okres wiele lat po umieszczeniu pojazdu na parkingu). Nie rozpoznano zatem odwołania w sposób pełny. SKO nie wykazało w sposób przekonujący, że kosztami takimi należy obciążyć skarżącego, mimo że było wystarczająco dużo czasu, by sprawę załatwić wcześniej. Wtedy kosztów takich – co niewykluczone – można byłoby uniknąć, chyba że organ wykazałby, iż to z powodu zachowania skarżącego doszło do przewlekłości w działaniach administracji i że sprawy odholowanego pojazdu nie można było załatwić wcześniej. Regulacje o możliwości orzeczenia przepadku pojazdu na rzecz powiatu istniały od wielu lat (art. 130a ust. 10 p.r.d.). Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł pełnej wadliwości aktu organu I instancji (a jedynie częściową), przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 2 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy zatem ustalić, czy skarżący w jakikolwiek sposób przyczynił się do tak długiego prowadzenia sprawy ww. pojazdu i jego przepadku. W sytuacji ustalenia, że nie ponosi on odpowiedzialności w tym zakresie, nie powinien być obciążany kosztami za przechowywanie pojazdu. Nie można bowiem kosztami zaniedbań organu obciążać obywatela. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (279 zł) i koszty zastępstwa procesowego (1817 zł, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.