II SA/Gl 1021/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1021/15 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 13 stycznia 2016 r. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, jest zobowiązany do łożenia na trójkę swoich dzieci i nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu. Do druku formularza dołączono zaświadczenie z urzędu pracy, datowane na dzień 1 grudnia 2015 r., z treści którego wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego zobowiązujące skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wskazanie źródła utrzymania się oraz podanie, gdzie skarżący obecnie zamieszkuje i do kogo należy to lokum, skarżący w piśmie z dnia 17 grudnia 2015 r. wskazał, że utrzymuje się ze wsparcia "osób dobrej woli", przyjaciół oraz krewnych. Oświadczył, że nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej i nie posiada miejsca stałego pobytu. W ocenie referendarza sytuacja materialna wnioskodawcy oraz fakt, że nie uprawdopodobnił on wysokości ponoszonych wydatków, nie pozwalają przychylić się do złożonego wniosku. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 13 stycznia 2016 r. domagając się jego zmiany. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pozostaje w katastrofalnym położeniu, nie posiada nieruchomości ani ruchomości. Z dołączonego do sprzeciwu zeznania PIT - 11 za 2014 oraz zaświadczenia komornika z dnia 2 grudnia 2015 r. wynika, że przed dwoma laty skarżący uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 15.044,60 zł, z czego komornik zajął 11.830,28 zł z tytułu prowadzonej egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W rozpoznawanej sprawie zachodzą niejasności co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący swoją sytuację finansową przedstawił w sposób niekompletny i budzący wątpliwości, a tym samym niezasługujący na przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla dokonania pełnej oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Zauważyć w szczególności należy, że z uwagi na niekompletny materiał dowodowy, referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do przedstawienia wyjaśnień mających na celu przedstawienie pełnego obrazu jego sytuacji materialnej. Strona wnioskująca została wezwana do wskazania źródła utrzymania oraz wskazania miejsca, gdzie obecnie zamieszkuje, do kogo należy lokal czy budynek w którym przebywa i czy w związku z tym ponosi jakiekolwiek wydatki. Odpowiadając na wezwanie skarżący wskazał jedynie, że utrzymuje się ze wsparcia "osób dobrej woli", krewnych i przyjaciół i oświadczył, że nie posiada miejsca stałego pobytu. Wnioskodawca nawet nie podjął próby wyjaśnienia powstałych na tym tle wątpliwości, unikając odpowiedzi w tym zakresie i formułując jedynie lakoniczne i gołosłowne twierdzenia, co jest okolicznością działającą na niekorzyść podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że został zobowiązany do płacenia alimentów w wysokości 600 zł miesięcznie na rzecz małoletnich dzieci i z tego tytułu jest prowadzona wobec niego egzekucja komornicza, ponadto od dnia 14 lipca 2014 r. jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżący nie wskazał przy tym z czego pokrywa koszty związane z własnym utrzymaniem. Z jego oświadczenia wynika jedynie, że nie korzysta z opieki społecznej, ale otrzymuje pomoc finansową od przyjaciół i krewnych, jednak wysokość w jakiej ta pomoc jest udzielana nie jest znana Sądowi. Skarżący jest osobą stosunkowo młodą i nie wiadomo dlaczego nie podejmuje zatrudnienia, które dałoby mu jakikolwiek dochód, wnioskodawca nie powołał się też np. na zły stan zdrowia, który uniemożliwiałby mu podjęcie takiego zatrudnienia. Należy wskazać także, że osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej pomocy udziela opieka społeczna, jednak skarżący takiej pomocy nie poszukiwał. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.