II SA/Gl 1027/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze sprzeciwu M.S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala sprzeciw. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta M. (dalej też jako Prezydent) na podstawie art. 104 Kpa i art. 106 ust. 1 oraz art. 11 ust. 2 w zw. z art. 38 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1588 ze zm., zwanej dalej ustawą lub u.p.s.) po rozpoznaniu wniosku z 18 grudnia 2018 r. orzeczono o odmowie przyznania M. S. (dalej jako skarżący) zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w miesiącu marcu 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na przeprowadzony ze skarżącym w dniu 18 grudnia 2018 r. wywiad środowiskowy oraz na przeprowadzony w dniu 6 grudnia 2018 r. wywiad alimentacyjny z ojcem skarżącego L. S. ustalił, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada źródła dochodu, nie wykazuje aktywności zawodowej ani chęci poprawy swojej sytuacji życiowej, nie chce podpisać kontraktu socjalnego, nie przedstawia zaświadczeń potwierdzających leczenie. Rodzice skarżącego opłacają czynsz za zajmowane przez niego mieszkanie w kwocie 528,07 zł miesięcznie oraz udzielają mu regularnie pomocy w formie wyżywienia. Przebywa on u nich po kilka godzin dziennie i ma tam zapewnione posiłki. Dalej organ stwierdził, że składając wniosek o zasiłek celowy skarżący nie sprecyzował potrzeby na co miałby on być przeznaczony zgodnie z art. 39 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem organu skarżący tą formę pomocy otrzymuje jednak od rodziców, którzy w myśl art. 133 ust. 2 kodeksu rodzinnego są zobowiązani do jego alimentacji. Rodzice zaspokajają również inne jego potrzeby poprzez zakup środków czystości, odzieży, obuwia, on sam nie wykazuje zaś żadnego zainteresowania poprawą swojej sytuacji życiowej. Organ stwierdził też, że pismem z dnia 25 stycznia 2019 r. zobowiązał stronę do sprecyzowania celu na jaki ma być przyznany zasiłek celowy. Pismo skarżący odebrał 11 lutego 2019 r. jednakże nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym ani nie złożył stosownych wyjaśnień. W dniu 22 lutego 2019 r. wysłano ponownie pismo z prośbą o doprecyzowanie swoich potrzeb, które zostało odebrane 13 marca 2019 r., wysłano również wniosek o zawarcie umowy z A, gdyż uznano, iż niezbędną potrzebą jest podłączenie energii elektrycznej w mieszkaniu, poinformowano stronę w jaki sposób należy złożyć wniosek, oraz poinformowano w/w o programie FEAD, gdzie najbliższy termin wydawania żywności wyznaczono na termin 28 lutego 2019 r. Skarżący skorzystał z tej formy pomocy i odbiera regularnie żywność z programu, nie przedstawił jednak potwierdzenia złożenia wniosku o podłączenie energii elektrycznej. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ powołując się na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". W odwołaniu od tej decyzji, stanowiącym jednocześnie również odwołanie od innych wydanych przez Prezydenta Miasta M. w dniu [...] i [...] r. w sprawach skarżącego decyzji, skarżący przyjmując, że według organu podstawą odmowy przyznania mu zasiłku było uniemożliwienie przez niego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stwierdził, że ustalenie takie nie polega na prawdzie, gdyż o terminie przeprowadzenia wywiadu nie został powiadomiony w odpowiednim czasie. Zakwestionował też dopuszczalność przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego z jego rodzicami oraz jego wyniki m.in. gdy chodzi o stwierdzenie, że rodzice dostarczają mu środki czystości, obuwie i odzież. Nie jest też prawdą, że nie interesuje się swoją sytuacją. Stwierdził, że cele na które wnioskuje o przyznanie mu świadczeń "zostały już dawno określone i nie zmieniły się". Nie odmówił też zawarcia kontraktu socjalnego, podjęcia pracy ani leczenia odwykowego. Wobec odmowy przyznania mu pomocy za "kpinę" uznał okoliczność żądania od niego złożenia wniosku o podłączenie energii elektrycznej ("formularz umowy energetycznej"). Po rozpoznaniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchyliło objętą odwołaniem decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej znajdujących zastosowanie w sprawie, ze szczególnym uwzględnieniem art. 106 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Kolegium zaakcentowało, że wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu i stanowi składnik postępowania wyjaśniającego poprzedzającego rozstrzygnięcie każdej sprawy dotyczącej świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Omówiło znaczenie i rolę wywiadu środowiskowego w prowadzonym postępowaniu oraz stwierdziło, że organ I instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 13 marca i 20 marca 2019 r., przy czym skarżący odebrał zawiadomienie w tym względzie dopiero w dniu 20 marca 2019 r. Jednocześnie ze stwierdzenia zawartego w odwołaniu, że pisma dotyczące przeprowadzenia wywiadu skarżący otrzymuje po terminie Kolegium wywiodło, że skarżący wyraża wolę przeprowadzenia wywiadu z jego udziałem, a tym samym koniecznym jest przeprowadzenie postępowania dowodowego z uwzględnieniem zasady czynnego udziału stron, w czym organ odwoławczy nie może zastępować organu I instancji. SKO zaakcentowało przy tym, że wydanie decyzji administracyjnej w ramach uznania administracyjnego wymaga przeprowadzenia szczególnie starannego postępowania dowodowego. Ponadto Kolegium nakazało organowi I instancji, aby w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy uwzględniona została wysokość środków finansowych organu I instancji na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb z uwzględnieniem zasady równości i zasady sprawiedliwego rozdziału środków. Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją organu odwoławczego i wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium i przeprowadzenia postępowania mediacyjnego dla uznania zasadności jego roszczeń. Skarżący dostrzegł, że Kolegium rozpatrzyło pozytywnie jego odwołanie, lecz stwierdził, że pozostaje to bez wpływu na postępowanie organu I instancji, przy czym twierdzenie to zostało zilustrowane przykładami dotyczącymi działań podejmowanych przez organ I instancji. Skarżący zarzucił, że przy rozpatrywaniu jego wniosków czynione są ustalenia nie mające jego zdaniem znaczenia dla wydawanych rozstrzygnięć. W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie podtrzymując w ogólnym zarysie argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentowało, że dopiero przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i przeprowadzenie ewentualnie innych jeszcze dowodów ukaże wszechstronną sytuację skarżącego i pozwoli ustalić zakres oczekiwanej pomocy, a w ten sposób wyznaczony zostanie zakres postępowania dowodowego niezbędnego do realizacji norm zawartych w art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę na to, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest możliwe tylko przez pracownika socjalnego zatrudnionego w Ośrodku Pomocy Społecznej. Rozpoznając sprzeciw na posiedzeniu niejawnym i dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek o jakich mowa w art. 138 § 2 Kpa, a to zgodnie z treścią art. 64d § 1 i art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada co do zasady obowiązującemu prawu. Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji miał na uwadze, że wbrew twierdzeniu SKO, które legło u podstaw wydania kontrolowanego orzeczenia, przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji został przeprowadzony w dniu 18 grudnia 2018 r. wywiad środowiskowy, co wynika jednoznacznie z uzasadnienia decyzji Prezydenta. Wywiad ten stanowi też część akt administracyjnych. Tym samym wbrew stanowisku Kolegium brak jest jednoznacznych podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia przez organ pierwszej instancji treści art. 106 ust. 4 ustawy, gdy jednocześnie Kolegium nie wskazało na potrzebę aktualizacji tego wywiadu. Orzekając jednak w granicach niniejszej sprawy (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.) Sąd doszedł do przekonania, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uzasadniało wydanie przez SKO decyzji kasatoryjnej opartej na treści art. 138 § 2 Kpa. Należało wziąć bowiem pod uwagę, że przedmiotem orzekania w sprawie był zasiłek okresowy gdy tymczasem w uzasadnieniu decyzji Prezydent oprócz przytoczenia treści art. 38 ust. 1-4 ustawy brak jest jakichkolwiek ustaleń i rozważań odnoszących się do tej formy pomocy objętej osnową decyzji. Rozważania dotyczą bowiem zasiłku celowego. Nieadekwatny do tej sprawy jest też w tej sytuacji stawiany skarżącemu przez Prezydenta zarzut, że nie sprecyzował on celu, na jaki ma być przyznany "zasiłek celowy". Przytaczając w końcowej części decyzji treść art. 11 ust. 2 u.p.s. Prezydent nie odniósł się w jednoznaczny sposób do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Nie wiadomo zatem czy przepis ten stanowił i z jakiego konkretnie powodu podstawę wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Powyższe oznacza, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to wydanie przez SKO decyzji opartej na treści art. 138 § 2 Kpa, zwłaszcza, iż nie zostało jednocześnie ustalone, że od czasu wywiadu z dnia 18 grudnia 2018 r. sytuacja skarżącego, istotna dla rozpoznania jego wniosku z dnia 18 marca 2019 r. nie uległa zmianie. Wobec powyższego sprzeciw jako nieuzasadniony podlegał oddaleniu na podstawie art. 151a § 2 w zw. z art. 64e ustawy p.p.s.a. ec