II SA/Gl 1034/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2023 r. sprawy ze skargi E. M. i M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/246/2023/6462/DG w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania środków finansowych na utrzymanie domu jednorodzinnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta G. z dnia 7 lutego 2023 r. nr [...]. Prezydent Miasta G. postanowieniem z dnia 7 lutego 2023 r., [...] działając na podstawie art. 61a ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm. – dalej k.p.a.), działając na wniosek E. M. oraz M. D. (dalej: strony, skarżący), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania środków finansowych na utrzymanie domu jednorodzinnego przy ul. [...] w G. za okres od kwietnia 2019 r. do sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu podano m. in., że we wnioskowanym okresie przyznano już zwrot poniesionych kosztów na utrzymanie domu jednorodzinnego. Zastosowano tym samym obligatoryjnie przyznanie świadczeń, zgodnie z art. 83 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 z późn. zm.). W odwołaniu strony nie zgodziły się z ww. postanowieniem. Zarzucono, że w lokalu znajdowały się 4 dzieci a niekiedy nawet 5. O tym, że dzieci przebywały u stron w pieczy wiedział właściwy organ, a mimo to zaopiniowano negatywnie wniosek o zwrot kosztów. Opinia została podjęta przez osobę, która miała zostać bezwzględnie odsunięta od wszelkich spraw oraz decyzji dotyczących rodziny zastępczej ze względu na skargę dotyczącą nieodpowiedniego zachowania i stosowanych metod. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r., znak SKO.PSŚ/41.5/246/2023/6462/DG, działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podano m. in., że postępowanie w sprawie nie mogło być wszczęte, bowiem zmierzałoby w istocie do rozważania, czy stronie należy się to samo świadczenie, które już otrzymała, a jedynie określone w ustawie jako świadczenie fakultatywne. Strona otrzymała świadczenie, a zatem postępowanie dotyczyłoby tego samego świadczenia, tyle że wypłacanego fakultatywnie, które jest jednak tym samym świadczeniem. Sprawa zmierzałaby do rozstrzygnięcia, czy należy stronie przyznać świadczenie po raz drugi, w tej samej wysokości, na ten sam cel, w tym samym okresie. Skargę na powyższe postanowienie złożyły strony. Zarzucono, że organ II instancji, rozpatrując odwołanie, dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego, a to przez przyjęcie, że złożony wniosek mógł doprowadzić jedynie do wydania decyzji tożsamej z tą, jaka została już wydana. Środki jakie zostały przyznane rodzinie zastępczej nie odpowiadały w żadnej mierze zapisom ustawowym, a wynikały z zarządzenia Prezydenta Miasta G. z dnia 9 marca 2015 r, które stanowiło, że środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnym można przyznać w wysokości poniesionych wydatków, nie więcej niż 400 zł miesięcznie dla rodziny zastępczej zawodowej. W świetle powyższego trudno uznać, by wniosek o wypłatę świadczenia adekwatnego do brzmienia ustawy był nieuzasadniony. W związku z tym wniesiono o uchylenie orzeczeń organów I i II instancji oraz nakazanie prowadzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie (o ile zostaną uzupełnione braki formalne). Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317). Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3). Organy nie dość dokładnie odczytały treść wniosku skarżących. Nie kwestionują oni, że środki finansowe w ww. zakresie otrzymali, jednak zwrócili się o przyznanie im środków uzupełniających, stwierdzając, że te otrzymane nie pokrywały realnych wydatków, a zatem ich wysokość była niezgodna z prawem. Sygnalizowali bowiem problem braku pełnego finansowania kosztów utrzymania lokalu, przez co – jak uznali – powinni otrzymać "pełny zwrot" ww. kosztów. Przedmiot wniosku nie był zatem taki sam. To, czy wniosek jest uzasadniony w świetle prawa i czy mogłaby zostać wydana decyzja dla stron pozytywna, to zupełnie inne zagadnienie (Sąd orzeka w granicach skargi i nie może przesądzać innych okoliczności). Priorytetem jest jednak merytoryczne rozpoznawanie spraw i tylko w sytuacjach oczywistych dopuszczalna jest odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a k.p.a. W niniejszej sprawie przesłanki z tego przepisu nie zostały spełnione. Wszystkie wskazane uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 61a §1 oraz 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy dążyć do merytorycznego rozpoznania wniosku. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne i prawne. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.