II SA/Gl 105/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690) odmówił A. W. (dalej jako strona lub skarżący) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W motywach tego rozstrzygnięcia organ administracji przedstawił wpierw podstawowe informacje dotyczące strony, a następnie przywołał treść przepisów normujących sytuację osoby ubiegającej się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W dalszej części uzasadnienia przytoczył oświadczenia świadków wspierających starania strony i przybliżających jego aktywność zawodową oraz działania podejmowane na rzecz osób zatrudnionych w tych zakładach pracy. Z informacji Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez stronę. W sprawie tej negatywną opinię wydała [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W podsumowaniu uzasadnienia organ stwierdził, że strona nie wykazała, aby spełniała wymogi formalne dla uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak również brak jest podstaw dla uznania, że z przyczyn politycznych była represjonowana. Podkreślono, że na ćwiczenia wojskowe strona była powoływana z tego powodu, że była oficerem Ludowego Wojska Polskiego. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżący wystąpił o uchylenie wydanej decyzji i o wydanie orzeczenia zgodnie z treścią wniosku z 24 kwietnia 2019 r. W ocenie skarżącego dołączone do akt sprawy dokumenty winny doprowadzić do odmiennych konkluzji związanych z faktem prowadzenia działalności opozycyjnej. Skarżący podkreślił, że udzielanie porad prawnych członkom zdelegalizowanej "Solidarności" mogło być realizowane wyłącznie przy współpracy z ich zorganizowanymi strukturami, a z całą pewnością działalność ta była zagrożona zastosowaniem odpowiedzialności karnej. Z uwagi na powyższe zagrożenie działalność ta była prawidłowo zakonspirowana i z tego powodu nie poniósł żadnych negatywnych konsekwencji. Dodatkowo skarżący wystąpił o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka A. P. Nadto zakwestionował zasady wydawania opinii przez [...] Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. W końcowej części skargi podkreślił, że ubiega się o przedmiotowy status nie z powodów materialnych, lecz celem potwierdzenia wobec bliższego i dalszego otoczenia, że działalność skarżącego od dawna była przeciwieństwem osób doskonale funkcjonujących. Decyzja organu administracji publicznej godzi w jego cześć i godność oraz pozostaje w sprzeczności z postanowieniami ustawy o kombatantach. W końcowej części skargi skarżący podniósł zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej jaką zamieścił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z 11 lutego 2020 r. skarżący wystąpił o przeprowadzenie rozprawy i o przesłuchanie w charakterze świadka A. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 Nr 2325) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690) osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.; przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nadto osoba taka przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, albo brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni; b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia; c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu; d) została z nią rozwiązana umowa o pracę; e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły; f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok. Względnie osoba taka była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z kolei status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stosownie do postanowień art. 5 przywołanej powyżej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa była powyżej. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Przedstawione powyżej zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przenieść należy na realia rozpoznawanej sprawy. Na wstępie przyjdzie dostrzec, że po myśli art. 5 ust. 3 pkt 1 przywoływanej powyżej ustawy do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zatem ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Podniesiona okoliczność odgrywa istotną rolę w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżący domaga się uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący do wniosku dołączył życiorys oraz trzy oświadczenia osób, które w jego ocenie potwierdzają prowadzoną przez niego działalność uprawniająca do uznania go za osobę uprawnioną do posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ramach przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego organ administracji publicznej zwrócił się do Śląskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych działającej w województwie śląskim. Rada ta w uchwale z 23 września 2019 r. wypowiedziała się w sposób negatywny. W tak zgromadzonym stanie faktycznym i mając na uwadze obowiązujące unormowania organ administracji odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że materiał dowodowy zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie daje podstaw do uznania, aby w sprawie tej wystąpiła którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 3 przedmiotowej ustawy. Analiza poszczególnych przesłanek w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego nie daje podstaw dla uznania ich występowania, zatem w oparciu o wskazany przepis skarżący nie może w sposób skuteczny ubiegać się o wnioskowany status. W świetle powyższego rozważenia wymaga, czy w sprawie tej występują przesłanki przewidziane treścią art. 2 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z tym przepisem działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Przedłożone przez skarżącego oświadczenia świadków nie dają podstaw dla uznania, aby skarżący został uznany za działacza opozycji antykomunistycznej, ponieważ brak jest dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Powoływanie skarżącego na ćwiczenia wojskowe nie było związane z represjami za poglądy polityczne ale wynikało z faktu bycia oficerem LWP. W skardze do tutejszego Sądu skarżący wyraża swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, jednakże nie przedstawia żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na uwzględnienie złożonego wniosku. Odnosząc się do zgłoszonego w trakcie postępowania wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w formie przesłuchania świadka. Sąd wyjaśnia iż przed sądem administracyjnym nie jest prowadzone postępowanie dowodowe, a tylko w drodze wyjątku można dopuścić dowód z dokumentów (art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym). Podnoszony w skardze zarzut bezczynności organu administracji publicznej, w ramach niniejszego postępowania nie podlega kontroli, a Sąd nie może się w tym zakresie wypowiadać. Z tego typu skargą skarżący miał możliwość występować w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. Po wydaniu decyzji skarga w tym zakresie jest już niedopuszczalna (zob. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19). W konkluzji przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, a interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Skład orzekający rozumie intencje, którymi kieruje się skarżący, jednakże w orzekaniu obowiązany jest kierować się przepisami prawa i dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie akt administracyjnych, które legły u podstaw podejmowanego rozstrzygnięcia. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.