II SA/Gl 1052/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Wnioskiem z 30 grudnia 2019 r. K. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta D. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną jako działki nr 1 i nr 2, karta mapy 19, obręb [...] Wnioskodawczyni wniosła także "z ostrożności procesowej" o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] . nr [...] Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w W. oraz o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem zwaloryzowania kwoty odszkodowania ustalonego decyzją o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z [...] Postanowieniem z [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 61a § 1 oraz art. 123 § 1 k.p.a., Prezydent Miasta D. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego decyzją Prezydenta Miasta D. z [...] W treści uzasadnienia wskazano, że decyzja ta oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody [...] z [...] nr [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania zostały wyeliminowane z obrotu prawnego decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] nr [...] a odszkodowanie za wskazaną we wniosku nieruchomość zostało ustalone odrębną decyzją Prezydenta Miasta D. z[...] nr [...] , która została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z [...] nr [...] Organ I instancji wskazał ponadto, iż ustalone tą decyzją odszkodowanie zostało wnioskodawczyni wypłacone. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie ziściła się zatem przesłanka stanowiąca przeszkodę do wszczęcia postępowania, albowiem odszkodowanie za całą wywłaszczoną nieruchomość zostało już ustalone i wypłacone Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła zażalenie podnosząc, iż nie odnosi się ono do żądania zawartego w złożonym przez nią wniosku i jest wobec tego "bezprzedmiotowe". Wniosła o rozpoznanie wniosku z dnia 30 grudnia 2019 r. bez nieuzasadnionych uników". Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda Śląski utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W pierwszej kolejności odniósł się do kwestii terminowości zażalenia, które zostało wniesione z upływem terminu, jednakże z uwagi na panujący w tym okresie stan epidemii, wywołany chorobą COVID-19, oraz obowiązujące w tym okresie przepisy szczególne bieg terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu w okresie stanu epidemii, natomiast od 24 maja 2020 r. terminy te rozpoczęły swój bieg albo - w przypadku terminów, które uległy zawieszeniu - biegły one dalej (z odliczeniem dni poprzedzających zawieszenie). W związku z powyższym uznano, iż zażalenie zostało wniesione w terminie i podlegało merytorycznemu rozpoznaniu. Przywołano również treść przepisów szczególnych, regulujących kwestię biegu terminów. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, powołując się na treść art. 61a § 1 k.p.a., że w powyższej sprawie organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, gdyż żądanie dotyczy sprawy, która została już zakończona ostateczną decyzją Prezydenta Miasta D. z [...] nr [...]. Wspomnianą decyzją ustalono odszkodowanie za wywłaszczone działki nr 1 i nr 2 na kwotę 19.899,00 zł. Zobowiązano Skarb Państwa do jego wypłaty na rzecz: K. K., K. L. i S. K. w kwocie po 6.633,00 zł, a należne skarżącej odszkodowanie zostało jej wypłacone. Organ powołał się również na wyrok tut. Sądu w sprawie II SA/Gl 355/18, w której oddalono skargę S. K. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowania za ww. nieruchomości. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła skargę do sądu administracyjnego, w której wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazała, iż organy nie odniosły się do stawianych zarzutów. Zarzuciła również błędy w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym odnośnie jej zdaniem wadliwej wyceny nieruchomości w sprawie o odszkodowanie. Wskazała, iż decyzja z dnia [...] roku nie ma związku z odszkodowaniem za wywłaszczoną nieruchomość i jest wadliwa, nadto został w niej oszacowany jedynie nieużytek, a decyzją z dnia [...] roku wywłaszczono nieruchomość składającą się z działki budowlanej zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Skarżąca odniosła się również do przytoczonego przez organ orzeczenia tut. Sądu wskazując, iż jest on wadliwy. Wskazała również, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno zostać ustalone na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej, a oszacowana wartość nieruchomości ma odpowiadać wartości nieruchomości w dniu wywłaszczenia. Stwierdziła, iż nie zgadza się z twierdzeniami organu, że na wywłaszczonej nieruchomości nie było zabudowań, gdyż zostały one wyburzone po wywłaszczeniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W powyższej regulacji wprowadzono dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich dotyczy przypadków, gdy żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną. Jeżeli chodzi natomiast o przesłankę drugą to wskazać przyjdzie, że o wiele trudniej jest ustalić, co należy rozumieć przez pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn". Można przyjąć, iż są to okoliczności które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której już jest prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. II SA/Gl 1415/17). Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. II OSK 970/16). Co ważne odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. Dlatego też organ nie może gromadzić dowodów i ustalać stanu faktycznego sprawy bez formalnego wszczęcia postępowania, a następnie - po stwierdzeniu, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania - wydać postanowienia o odmowie jego wszczęcia "z innych uzasadnionych przyczyn" na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2018 r., sygn. II SA/Gl 106/18). W ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów obu instancji są prawidłowe. Wypada w tym miejscu wskazać, iż dokładny przebieg przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania w sprawie wywłaszczenia oraz odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość został zrelacjonowany w wyroku tut. Sądu z dnia 29 sierpnia 2018 roku, sygn. akt II SA/Gl 355/18, który dotyczył skargi jednego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Dlatego brak podstaw ku temu, aby poczynione w tym zakresie wywody powielać (wskazane orzeczenie, jak również pozostałe powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W znaczącej większości zarzuty skarżącej odnoszą się do wadliwie przeprowadzonego przez organy postępowania w przedmiocie odszkodowania za sporne nieruchomości. Dotyczy to przede wszystkim sporządzonego przez biegłego operatu szacunkowego, którym wyceniono nieruchomości, nieprawidłową zdaniem skarżącej wycenę jedynie nieużytków bez wzięcia pod uwagę faktu, że w dniu wywłaszczenia nieruchomość pozostawała zabudowana. Podniesiono również zarzut, iż wydane w sprawie na przestrzeni wielu lat orzeczenia są nieprawidłowe. Powyższe pozostaje jednak poza sferą orzekania w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotem kontroli Sądu jest jedynie postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a stricte kwestia czy sprawa o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość została załatwiona przez orzekające w sprawie organy. W wyniku toczącego się od wielu lat postępowania, na mocy decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] został ukształtowany następujący stan prawny: pozostała w obrocie prawnym decyzja Prezydenta D. z dnia [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w D., przy ul.[...] , oznaczonej jako działki nr 1 i 2, natomiast stwierdzono nieważność części tej decyzji odnoszącej się do kwestii odszkodowania obejmującego zarówno składnik gruntowy, jak i budowlany za powyższe nieruchomości. W związku z tym, iż unieważniono całe rozstrzygnięcie decyzji z[...] roku w zakresie zasądzonego odszkodowania to jedynie w tym zakresie Prezydent Miasta D. był zobowiązany w dalszym ciągu prowadzić postępowanie i orzec w kwestii odszkodowania, przy czym związany był stanowiskiem, zgodnie z którym kwestia odszkodowania za składnik budowlany pozostaje poza przedmiotem postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wynika to z faktu, iż sprawa naruszenia posiadania nieruchomości i związane z tym dochodzenie roszczeń należy do stosunków cywilnoprawnych. Tym samym Prezydent był jedynie zobowiązany do rozstrzygnięcia kwestii odszkodowania za składnik gruntowy. W związku z powyższym zarzut skarżącej, który neguje wyłączenie części postępowania dotyczącej odszkodowania za składnik budowlany na drogę cywilnoprawną jest nieuzasadniony. W wykonaniu powyższego obowiązku decyzją z [...] nr [...] Prezydent Miasta D. ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Decyzją z [...] nr [...] Wojewoda Śląski utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy, natomiast w dniu 30 grudnia 2002 r. odszkodowanie zostało skarżącej wypłacone. W nawiązaniu do wyżej poczynionych ustaleń nie budzi więc wątpliwości, że sprawa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została rozstrzygnięta ww. decyzjami, wobec czego zaistniała przeszkoda do prowadzenia postępowania w tym zakresie ze względu na jego bezprzedmiotowość. W świetle powyższych ustaleń rozstrzygnięcia organów należy uznać za prawidłowe, a zarzuty podnoszone w skardze nie znajdują uzasadnienia. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.