II SA/Gl 1079/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1079/16 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowalnego postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2016 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z małżonkiem. Mieszkają oni w budynku o pow. 110 m2 i szacowanej wartości około 260.000,00 zł. Posiadają samochód marki [...] z 2002 r. Źródłem utrzymania się skarżącej oraz jej męża są: zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 680 zł netto miesięcznie; wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka Rady Wspólnoty Mieszkaniowej – 1.000,00 zł oraz okresowy zasiłek chorobowy przyznany małżonkowi w kwocie 430 zł. W ramach comiesięcznych wydatków wymieniono: energię elektryczną w kwocie 576 zł; wodę 250 zł; wywóz śmieci 90 zł; telefon 125 zł, TV oraz internet – 120 zł, lekarstwa – 140 zł. Nadto podano roczne wydatki związane ze zobowiązaniami podatkowymi oraz ubezpieczeniem samochodu w kwocie 2 x 1200 zł. Skarżąca zwróciła uwagę na konstytucyjne prawo do sądu. Na wezwanie referendarza skarżąca nadesłała dokumenty obrazujące poziom dochodów uzyskiwanych przez nią i jej małżonka oraz wysokość i strukturę ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem wskazanej na wstępie nieruchomości. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy powyższy wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazał na brak podstaw do uwzględnienia tego wniosku ze względu na wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych referendarz wyjaśnił, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem referendarza, wątpliwości budzi wysokość zasiłku chorobowego przyznanego mężowi skarżącej. Wedle nadesłanych potwierdzeń wypłaty, świadczenie to za trzy miesiące (od września do grudnia 2016 r.) wyniosło 3844 zł, co daje przeciętnie około 1200 zł miesięcznie. Świadczenie za trzy tygodnie miesiąca grudnia wyniosło zaś 963 zł. Nadto, w odniesieniu do wydatków związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości referendarz poddał w wątpliwość wysokość opłat za świadczenia z tytułu energii elektrycznej oraz wody zużytej przez dwie osoby, a także kwot uiszczanych opłat za wywóz śmieci. Referendarz zwrócił przede wszystkim uwagę na fakt, że skarżąca udzielając informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej i materialnej pominęła całkowicie, że w należącym do niej budynku mieszkają co najmniej dwie dodatkowe osoby – B. M. (jej syn) oraz synowa. Referendarz wskazał, że obie te osoby niejednokrotnie odbierały korespondencję w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a przez doręczyciela określone zostały mianem "dorosłego domownika". Referendarz zauważył również, że w budynku należącym do skarżącej B. M. nie tylko mieszka, lecz również prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "A". Zdaniem referendarza te ostatnie okoliczności uzasadniałyby stosunkowo wysokie rachunki za wodę oraz dostawy energii elektrycznej. Jednakże nie zostały one ujawnione w druku formularza ani też strona nie złożyła dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie. Wobec tego referendarz uznał, że nie może bezkrytycznie przyjąć, iż wnioskodawczyni znajduje się w trudnym położeniu materialnym. Przy takiej ocenie należałoby bowiem wziąć pod uwagę również dochody tych osób. Referendarz wyjaśnił, że brak jakichkolwiek informacji na temat tych dochodów powoduje, że nie sposób a priori założyć, iż w istocie wystąpiły przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego zmianę. Podniosła zarzut błędnego przyjęcia przez referendarza, że jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Jej zdaniem okoliczności wskazane szczegółowo we wniosku przemawiają za uwzględnieniem go w całości. Skarżąca podkreśliła, że odmowa przyznania wnioskowanego uprawnienia naruszy gwarantowane jej konstytucyjnie prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 Ppsa, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie ulega wątpliwości, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. Nadto, jak słusznie zauważył referendarz, z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie referendarz prawidłowo uznał, że brak jest wystarczających informacji na temat rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Wskazał bowiem na wątpliwości, jakie pojawiły się w tym zakresie w związku z odbiorem w aktach administracyjnych sprawy korespondencji zaadresowanej do skarżącej również przez inne osoby, będące zgodnie z adnotacją poczty dorosłymi domownikami pod adresem wskazanym przez skarżącą jako jej miejsce zamieszkania. Nadto, referendarz ustalił, że pod tym adresem zarejestrowana jest siedziba działalności gospodarczej prowadzonej przez syna skarżącej. Zgodzić się należy z referendarzem, że dochody innych osób, poza skarżącą i jej małżonkiem, prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, mają istotne znaczenie przy rozpoznaniu jej wniosku. Tymczasem skarżąca w sprzeciwie nie odniosła się w żaden sposób do tej okoliczności, podejmując chociażby próbę wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy informacjami zawartymi w druku formularza PPF a ustaleniami referendarza dokonanymi na podstawie akt sprawy. W ślad za referendarzem Sąd zauważył, że również w postępowaniu sądowym korespondencja kierowana na adres zamieszkania skarżącej jest odbierana przez innego niż skarżąca lub jej mąż dorosłego domownika (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania z dnia 14 marca 2017 – E. M. teść skarżącej). Oznacza to zatem, że według pracownika poczty w miejscu zamieszkania skarżącej znajdują się także inni (poza wymienionym obok niej we wniosku o przyznanie prawa pomocy małżonkiem) dorośli domownicy – jej córka, synowa, syn, teść. Nie może ulega wątpliwości, że dochód tych osób, jeżeli w rzeczywistości prowadzoną ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, w istotny sposób wpływa na jej sytuację finansową. Owszem nie oznacza to z góry, że sytuacja ta jej bardziej korzystna, od tej która została przez skarżącą opisana we wniosku. Wszak większa ilość osób generuje jednocześnie większe wydatki chociażby na zakup żywności czy podstawowych środków czystości, odzieży. Jednakże, jak już wskazano powyżej, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania swojej sytuacji materialnej i osobistej. Nadto, w ocenie Sądu referendarz prawidłowo wytknął skarżącej różnice jaką wskazała w kwocie zasiłku pobieranego przez jej męża a tą jaka została przez nią udokumentowana. Przedłożone do akt kserokopie dowodów wypłaty tego świadczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 504,78 zł,963,58 zł, 3844,30 zł przeczą twierdzeniom skarżącej zawartym we wniosku oraz w piśmie procesowym z dnia 23 stycznia 2017 r. W tym ostatnim piśmie skarżąca poza lakonicznym stwierdzeniem, że świadczenie to podzielone na 12 miesięcy daje kwotę 422 zł nie udzieliła dalszych wyjaśnień. Brak takich wyjaśnień również w sprzeciwie. Wobec wskazanych okoliczności niemożliwa jest weryfikacja twierdzeń skarżącej i na skutek sprzeczności jej oświadczeń z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy powstały zastrzeżenia co do wiarygodności tych twierdzeń, co wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Sąd nie mógł zatem zmienić zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i wniosek skarżącej uwzględnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 Ppsa., Sąd orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.