II SA/Gl 108/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącej Spółki kwotę 1537 (tysiąc pięćset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W wyniku kontroli samochodu ciężarowego [...] o numerze rejestracyjnym [...], kierowanego przez kierowcę D. S., przeprowadzonej w dniu [...]r., zawiadomieniem z dnia [...]r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego. Następnie decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. nałożył na "A" Sp. z o.o. w W. karę pieniężną w kwocie 8.000 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia – tj. lp.1.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. W podstawie prawnej tej decyzji przywołano art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 93 ust. 1 w związku z 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (t.jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) w związku z art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 244, poz. 1454). W uzasadnieniu wyjaśniono, iż w trakcie kontroli stwierdzono wykonywanie przez Spółkę międzynarodowego przewozu na potrzeby własne. Kierujący pojazdem poddany kontroli, przedstawił m.in. funkcjonariuszom wypis [...] z zaświadczenia na międzynarodowe przewozy drogowe na potrzeby własne nr [...], które utraciło ważność w dniu [...]r., stąd też uznać należało, iż wykonywany był przewóz na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Rozpatrując sprawę organ wskazał na fakt, iż z dniem 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw. Art. 10 tej ustawy stwierdzał, iż przepisy ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Tym samym w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym w dniu podejmowania niniejszego rozstrzygnięcia. Ustawa o transporcie drogowym określa zasady podejmowania i wykonywania krajowego i międzynarodowego transportu drogowego oraz krajowego i międzynarodowego niezarobkowego przewozu drogowego. Art. 5 ust. 1 tej ustawy stanowi, że podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji, a art.33 ust.1 stwierdza, że przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Zaświadczenie na krajowy niezarobkowy przewóz drogowy uprawnia do wykonywania przewozów wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do wykonywania przewozów z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej uprawnia zaświadczenie na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy. W myśl art. 87 ust.1 ustawy podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, kartę opłaty drogowej, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku, a także wypis zaświadczenia na niezarobkowy przewóz drogowy (art.87 ust.2 ustawy). Za wyposażenie kierowcy wykonującego drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty odpowiedzialny jest przedsiębiorca wykonujący przewozy (ust. 3 cytowanego przepisu). Uprawnionymi do kontroli tych dokumentów są m.in. funkcjonariusze organów celnych (art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy). Mając na uwadze powyżej przedstawioną regulację prawną, ustalenia poczynione w toku postepowania wyjaśniającego oraz zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów w zakresie wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia (punkt 1.3 załącznika do ustawy). Jednocześnie organ stwierdził, iż w sprawie brak jest okoliczności wskazanych w art. 92c ust.,1 pkt 1 ustawy. Wobec tego zgodnie z art.92a ust.1 ustawy – wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikających z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 do 10.000 zł. Przepisy szczególne dla tak skonkretyzowanego naruszenia przewidują karę w wysokości 8.000 zł – punkt 1.3. załącznika. Wobec powyższego postanowiono jak w sentencji. Nie godząc się z powyższą decyzją "A" Sp.z o.o. w W. złożyła odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podniosła, że Naczelnik Urzędu Celnego w B., stwierdzając podczas kontroli przeprowadzonej w dniu [...]r., że odwołująca wykonuje przewóz na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 8,000 zł. Faktycznie stwierdzono wówczas, ze posiadane zaświadczenie na międzynarodowe przewozy na potrzeby własne wydane na okres 2 lat, utraciło ważność parę dni przed terminem kontroli, a mianowicie w dniu [...]r. Zatem nałożono karę na podmiot, który nie uchylał się obowiązku uzyskania wymaganego zaświadczenia, lecz nie odnowił takiego zaświadczenie na kolejny okres. Dodał przy tym, że już w dniu [...]r. odwołująca takie zaświadczenie uzyskała. Odwołująca Spółka wskazała, że karę nałożono na podstawie punktu 1.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r., wprowadzonym ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw. Podkreśliła, iż organ powołał się na dyspozycję art. 10 tej ustawy. Zdaniem odwołującej, na skutek zastosowania w sprawie tego retroaktywnego przepisu zawartego w ustawie nowelizującej, nałożono na nią karę w wysokości nie tylko innej, ale także wielokrotnie wyższej niż kwota 2.000 zł przewidziana w taryfikatorze obowiązującym w dniu 1 sierpnia 2011 r., kiedy stwierdzono brak zaświadczenia. Regulację ustawy nowelizującej zawartą w art.10 – należy uznać za sprzeczną z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego. Dodatkowo organ pierwszej instancji naruszył art. 35 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na wydanie decyzji ponad rok od zdarzenia, a tym samym wpłynął arbitralnie na wysokość nałożonej kary. Zatem wyłącznie od aktywności organu lub jej braku zależała w tym przypadku wysokość nałożonej kary, co naruszyło zasadę równego traktowania podmiotów w podobnej sytuacji, u których brak było tego zaświadczenia. Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, stwierdził, iż organ odwoławczy ponownie rozpatruje sprawę merytorycznie w jej całokształcie, stąd też rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, iż ustawa o transporcie drogowym, będąca podstawą niniejszego rozstrzygnięcia, wielokrotnie podlegała nowelizacjom. W doktrynie prawa administracyjnego i orzecznictwie wypracowane zostało stanowisko stwierdzające, że sankcja administracyjne z tytułu naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym powinna być stosowana na podstawie przepisów obowiązujących w dacie zdarzenia – to jest w czasie kontroli drogowej, chyba, że ustawodawca wprowadzi wraz z nowelizacją odmienne przepisy intertemporalne. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podkreślił, że nowelizacja ustawy o transporcie drogowym ustawą z dnia 16 września 2011 r. oprócz kompleksowej regulacji odpowiedzialności kierowcy oraz przedsiębiorcy transportowego zawierała zapis art.10, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Przepis ten przesądza, że do spraw wszczętych a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się przepisy ustawy o transporcie drogowym w brzemieniu nadanym ustaw z dnia 6 września 2011 r. Stąd też ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, potwierdzając wykonywanie przez "A" Sp. z o.o. w W. międzynarodowego transportu na potrzeby własne bez okazania przez kierowcę wymaganego zaświadczenia, gdyż okazany dokument utracił ważność w dniu [...]r., czy w dniu kontroli- tj. w dniu [...]r. nie był już ważny. Uwzględniając zatem tak ustalony stan faktyczny prawidłowo organ pierwszej instancji zakwalifikowane jako wymienione w załączniku nr 3 do ustawy pod pozycją lp.1.3 – przewidujące za naruszenie karę pieniężną w wysokości 8.000 zł. Zgodzić się trzeba ze stroną odwołującą, że regulacje prawne, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli już po zdarzeniu – czyli przedmiotowej kontroli, są znacznie dotkliwsze i przewidują wyższą karę pieniężną, jednak w świetle przywołanego już art. 10 ustawy z dni 16 września 2011 r. brak jest podstaw do nałożenia na przedsiębiorcę kary w innej wysokości – czyli np. w wysokości 2.000 zł- obowiązującej w czasie zdarzenia. Niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia skarżąca Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zarzucając decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. naruszenie prawa materialnego w postaci: art. 92a ust.1 oraz ust. 6 oraz pkt. 1.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji poprzez uznanie, że przepisy te w zakresie wysokości nałożonej kary pieniężnej mają zastosowanie w niniejszej sprawie; art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustawy poprzez uznanie, że ustawa o transporcie drogowym ma zastosowanie w niniejszej sprawie; art. 921 ust. 4 ustawy oraz pkt 1.4 załącznika do ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, że ustaw ta w brzmieniu obowiązującym na dzień stwierdzenia wykonywania przewozu na potrzeby na własne bez wymaganego zaświadczenia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie w zakresie wysokości kar pieniężnych, oraz art. 2 i art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prowadzące do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej zasady zaufania do państwa i tworzonego przez nie prawa oraz zasady ochrony interesów i spraw w toku wniosła o jej uchylenie oraz wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi, co do zasady powtórzona została argumentacja zaprezentowanie już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje twierdzenia i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. pełnomocnika skarżącej Spółki podtrzymał skargę oraz zawartą w niej argumentację. Powołał się na nową okoliczność w sprawie, a mianowicie wyjaśnienie kierowane do Trybunału Konstytucyjnego przez Sejm Rzeczypospolitej (pismo z dnia 11 lutego 2012 r.) odnoszące się do art. 10 ustawy zmieniającej ustawę o transporcie drogowym. Pełnomocnik podtrzymał argumentację zaprezentowaną w odpowiedzi na skargę oraz w zaskarżonej decyzji. Dodał, że przedłożone pismo jest jednie stanowiskiem Marszałka Sejmu, nie zaś Sejmu jako suwerena. Wniósł o oddalenie skargi, względnie o zawieszenie postępowania na czas zakończenia procedury toczącej się przez Trybunałem Konstytucyjnym. Postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. tut. Sąd zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2013 r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie z uwagi na zakończenie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę oraz zaprezentowaną w niej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje : Z mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 lipca 2013 r. sygn. akt P 36/12, stwierdzono, że przepis "art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych w zakresie, w jakim – w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego wszczętych, a niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia tej ustawy w życie, nakazuje stosowanie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) w brzmieniu nadanym wyżej powołaną ustawą z 16 września 2001 r., przewidujących wyższe kary pieniężne niż kary przewidziane w przepisach obowiązujących w chwili wystąpienie zdarzenia powodującego odpowiedzialność administracyjną, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2013 r. pod poz. 928 i wszedł w życie z dniem 13 sierpnia 2013 r. Wyrok ten z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ma walor powszechnie obowiązujący. Oznacza to związanie nim składu orzekającego i nie ma znaczenia fakt, że utrata mocy przepisu nastąpiła w wyniku orzeczenia, wydanego już po wniesieniu skargi. Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego wydana została decyzja, stanowi zaś przesłankę wznowieniową z art. 145 a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W sytuacji, gdy na decyzję ostateczną wniesiono skargę do sądu administracyjnego, co dotyczy niniejszej sprawy, strona nie może uruchomić trybu nadzwyczajnego w terminie, określonym w przywołanym powyżej art. 145a § 2 Kodeksu. Stąd też do stwierdzenia przesłanki wznowieniowej zobligowany jest sąd administracyjny, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi podstawę uwzględnienia skargi poprzez uchylenie decyzji. W niniejszej sprawie skarżący w skardze zakwestionował wysokość nałożonej nań kary z tytułu braku zaświadczenia na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne. Poza sporem bowiem pozostał bowiem fakt, że w chwili kontroli tj. w dniu [...]r. kierowca nie posiadał ważnego dokumentu zezwalającego na taki przewóz "A" Sp. z o.o. w W. Okazany w trakcie kontroli dokument ważny był tylko do dnia [...]r. W dniu zdarzenia powodującego nałożenie kary pieniężnej, tj. w dniu [...]r., obowiązujące przepisy przewidywały za tego typu przewinienie karę wymienioną w załączniku do ustawy o transporcie drogowym w punkcie 1.4 – wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia – w wysokości 2.000 zł. Wobec wyraźnego brzmienia art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych w zakresie, zakwestionowanego wymienionym powyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, organy wydając decyzje zastosowały nowe przepisy, według których w myśl pkt. 1.3 załącznika nr 3 do ustawy za "wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia" przewidziano karę pieniężną w wysokości 8.000 zł. Zastosowanie przez organy w niniejszej sprawie przepisu w nowym brzmieniu spowodowało zastosowanie w stosunku do skarżącej surowszych sankcji (wyższych kar finansowych) do zdarzenia mającego miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że zdarzenie to miało charakter jednorazowy, ograniczony czasowo i miejscowo. W świetle powyższego oznacza, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, w tym stanie rzeczy decyzje organów obu instancji musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W kwestii wykonalności zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na zasadzie art. 152 wymienionej powyżej ustawy. O kosztach postępowania sądowego stosownie do jego wyniku orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2, i art. 209 tej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt c w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz (...) (t.jedn. Dz.U. z 2013 r, poz. 490) Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekając o wymierzeniu przedsiębiorcy kary z tytułu naruszenia przepisów i warunków ustawy o transporcie zastosują w sprawie właściwe przepisy ustalając należny wymiar kary pieniężnej.