II SA/Gl 1084/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2019 r. sprawy ze sprzeciwu P. P. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala sprzeciw. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta D. odmówił P.P. umorzenia kwoty w wysokości 4.800 zł. stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał między innymi, że ustalił, iż skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej uzasadniającej umorzenie należności. W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji zarzucając naruszenie: art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a poprzez niedostateczne wyjaśnienie jego sytuacji "skutkującej bezpodstawną odmową umorzenia zobowiązań, podczas gdy ze zgromadzonego materiału wynika odmienny wniosek"; art. 80 k.p.a poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędnym uznaniu, że nie znajduje się "w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej uzasadniającej umorzenie należności" oraz art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu strona opisała swoja bardzo złą sytuację zdrowotną i życiową. Zauważyła, że obowiązana jest do regulowania bieżących alimentów na rzecz swojej córki w wysokości 150 zł miesięcznie. W ocenie strony organ I instancji oparł się na hipotetycznych założeniach mających wystąpić w przyszłości podczas, gdy aktualna sytuacja strony przemawia za umorzeniem należności. Zdaniem strony zaskarżona decyzja nie odpowiada dyspozycji zawartej w art. 107 § 3 k.p.a., a organ I instancji w rażący sposób naruszył przepisy postępowania wskazane w petitum odwołania, a w konsekwencji także art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania strony, działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu wskazało, że organ I instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił stronie umorzenia kwoty w wysokości 4800,00 złotych stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję organu I instancji. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt. IV SA/Gl 641/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ celem jednoznacznego ustalenia oceny aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej strony. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił P.P. umorzenia kwoty w wysokości 4.800 zł. stanowiącej należność do zwrotu z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu zaskarżonej obecnie decyzji, organ I instancji ograniczył się do wskazania, że ustalił, iż strona nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej uzasadniającej umorzenie należności. Kolegium po analizie akt sprawy stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji wydana została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie zachodziła konieczność wydania decyzji kasacyjnej, z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisów postępowania tj. art.7 i 77 § 1 k.p.a obligujących do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy. W niniejszym przypadku konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji administracyjnej w ramach uznania administracyjnego wymaga przeprowadzenia szczególnie starannego postępowania dowodowego, tak aby decyzja administracyjna nie nosiła znamion dowolności, a czemu organ I instancji nie sprostał. Przytoczyło obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 641/18 podkreślając, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W sprzeciwie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. w całości. Zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 138 § 2 k.p.a polegające na "bezpodstawnym uchyleniu" decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, podczas gdy powinien uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy "zgodnie z żądaniem wnioskodawcy." Skarżący uważa, że w toku postępowania przedłożył dowody, które świadczą o Jego skrajnie złej sytuacji materialnej i życiowej. W jego ocenie dokumentacja ta jest dostateczna do wydania decyzji merytorycznej zgodnie z żądaniem wniosku, a organ I instancji "w całości ignoruje materiał dowodowy przemawiający za uwzględnieniem mojego (Jego) wniosku i wydaje decyzje w oderwaniu od ustalonego stanu faktycznego nie uzasadniając ich w sposób należyty." W uzasadnieniu podtrzymał, co do zasady swoje stanowisko zawarte w odwołaniu podkreślając, że w jego opinii zebrane w sprawie dokumenty są dostateczne do wydania decyzji merytorycznej zgodnie z wnioskiem. Wskazał, że sytuacja dłużnika, interes społeczny oraz słuszny interes obywatela przemawiają za całkowitym umorzeniem zadłużenia w niniejszej sprawie. W tym zakresie wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2014 r. ,sygn. akt III SA/Kr 1183/13. W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w spornej decyzji. Zauważyło, że w odwołaniu skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez organ odwoławczy ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W tym miejscu należy też podkreślić, że z dniem 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) - zwana dalej: "ustawą nowelizującą" - która wprowadziła do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zmiany polegające na dodaniu rozdziału 3a "Sprzeciw od decyzji". Stosownie do art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy nowelizującej, do postępowań przed sądami administracyjnymi, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym. Z przepisu tego wynika jednocześnie, że do spraw wszczętych po wejściu w życie ustawy nowelizującej stosuje się nowe przepisy. W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej, zatem miały do niej zastosowanie nowe przepisy p.p.s.a. Jak wynika zaś z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Oznacza to, że zakres kontroli legalności sprawowany przez sąd administracyjny w sprawie zainicjowanej sprzeciwem od decyzji kasacyjnej został określony w sposób zawężający, tzn. rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. W konsekwencji, sąd jest władny uwzględnić sprzeciw wyłącznie, gdy uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania nie wynikało z przesłanek wynikających z art. 138 § 2 k.p.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie, sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest kierowany wyłącznie przeciwko uchyleniu decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, sprzeciw ten inicjuje postępowanie szczególne, w którym sąd powinien wyłącznie ocenić, czy organ odwoławczy zasadnie uchylił się od wydania rozstrzygnięcia merytorycznego co do istoty sprawy, nie powinien zaś, jak w przypadku spraw ze skarg, rozstrzygać w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się zatem wyłącznie natomiast do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1332/13 CBOSA). Przepis art. 138 § 2 k.p.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowi że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Stosownie do art. 138 § 2b k.p.a. przepisu § 2 nie stosuje się w przypadkach, o których mowa w art. 136 § 2 lub 3 k.p.a., tj. gdy organ drugiej instancji sam przeprowadzi konieczne postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, na zgodny wniosek wszystkich stron (art. 136 § 2 k.p.a) lub na wniosek jednej ze stron, za zgodą pozostałych stron (art. 136 § 3 k.p.a.). Oceniając, czy w niniejszej sprawie zaktualizowały się przesłanki do skorzystania przez Kolegium z art. 138 § 2 k.p.a., należy mieć na względzie, że przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja kasacyjna organu odwoławczego, wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt. IV SA/Gl 641/18, uchylającym decyzję Kolegium z dnia [...] r. W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego dotyczącego umorzenia należności otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. organ I instancji odmówił ich umorzenia. W szczególności organ I instancji uznał, że skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej uzasadniającej umorzenie należności. Kolegium rozstrzygnęło o uchyleniu decyzji organu I instancji uznając, że wydana została z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium materiał dowodowy w sprawie zebrany nie wystarcza na podjęcie w rozstrzygnięcia, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył w żadnym zakresie regulacji zawartej w art. 138 § 2 k.p.a. i trafnie ocenił wadliwość postępowania przed organem I instancji jako istotną. W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny, ocenić zgromadzony materiał oraz stanowisko strony, a następnie przedstawić tok rozumowania w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Obowiązek poczynienia ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby domagającej się umorzenia zaległości na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obarcza organy obu instancji, co wynika z zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.). Zasadę tę rozumie się jako obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Jest przy tym oczywiste, że Kolegium przy rozpoznaniu sprawy w pełnych granicach może, a wręcz musi oprzeć się na dowodach zgromadzonych przez organ I instancji. Słusznie zatem Kolegium nakazało przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt. IV SA/Gl 641/18. Kolegium wskazało organowi I instancji, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien, biorąc pod uwagę wskazania Sądu zawarte w powołanym wyroku, przede wszystkim ustalić w jakiej wysokości skarżący otrzymał świadczenia z ZUS, na jaki okres i jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, a tym samym czy może spłacać powstałe zadłużenie w ratach. Następnie winien ustalić czy odmowa umorzenia należności nie doprowadzi do nieodwracalnych dla skarżącego skutków w jego konkretnej i trudnej sytuacji życiowej oraz nie spowoduje zagrożenia dla dalszej jego egzystencji, tym samym, czy nie będzie miała wpływu na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych, zważywszy na kwalifikację do poddania się długotrwałemu leczeniu specjalistycznemu, a także niezdolność do pracy. Wskazało dalej, że po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, stosownie do zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji podejmie odpowiednią- decyzję podając w uzasadnieniu w sposób wyczerpujący powody swojego rozstrzygnięcia, czy zachodzą okoliczności umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. W konsekwencji powyższych uwag zgodzić się należy z Kolegium, iż argumentacja zawarta w decyzji organu I instancji nie uzasadnia odmownego sposobu załatwienia wniosku skarżącego. Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że Sąd nie przesądzając treści przyszłego rozstrzygnięcia organów orzekających, podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu, brak było podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, który w tej sytuacji podlega oddaleniu na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a.