II SA/Gl 1093/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 r. sprawy ze skargi L. P. i Z. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] roku J. L. oraz L. P. i Z. L. (następcy prawni zmarłej K. L.) wystąpili o zwrot części nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], wywłaszczonej w 1985 roku, stanowiącej wówczas działkę nr 1, oznaczonej obecnie numerami działek nr 1/1, 1/2, 1/3 i 1/4 podając, że na działkach tych niezrealizowano celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona. W trakcie postępowania zmarł J. L., a jego spadkobiercami są: L. P. i Z. L. (aktualni skarżący). W trakcie postępowania były wydawane różne decyzje administracyjne. Ostatnią z tych decyzji była decyzją Wojewody [...] z dnia [...]roku nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] roku o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 1/1. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] roku była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w sprawie oznaczonej sygn. II SA/GL 91/08. Wyrokiem wydanym w tej sprawie z dnia 27 marca 2008 roku Sąd uchylił zaskarżoną decyzję (to jest Wojewody [...] z dnia [...]roku) i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]roku oraz orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku. W uzasadnieniu wyroku wskazano na to, by organ ponownie orzekający w sprawie merytorycznie przy niezmienionym stanie faktycznym przede wszystkim ustalił aktualny stan prawny nieruchomości oraz czy na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami doszło do skutecznego rozporządzenia wywłaszczoną nieruchomością lub jej częścią w sposób określony w art. 229 tej ustawy. Nadto wskazano, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, to zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 3 kwietnia 2008 roku, sygn. akt K 6/05 należy orzec o zwrocie pozostałej części nieruchomości. Sąd wskazał także, że wywłaszczona nieruchomość, stanowiąca działkę nr 1 o powierzchni 0,1474 ha została skomunalizowana na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...]roku, który stwierdził nabycie przez Gminę C. m. in. działek nr 1/1, 1/2, 1/3 i 1/4, powstałych z podziału działki nr 1. Jednakże już w dniu [...]roku (data decyzji) Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w C. orzekł o oddaniu w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w C. m. in. działki nr 1. Sąd stwierdził także jednoznacznie, że postępowanie w sprawie obejmowało teren działki nr 1/1 od granicy z działką nr 2/5 do miejsca oddalonego o 3,05 m od zewnętrznej ściany budynku administracyjno-usługowego (teren ten na szkicu poglądowym wykonanym przez geodetę T. N. w dniu 17 kwietnia 2002 roku oznaczony został kolorem żółtym, obejmuje tzw. wjazd do garaży do ogrodzenia i zieleniec – teren zieleni za ogrodzeniem w kierunku budynku). Zdaniem Sądu teren działki nr 1/1 stanowiący wjazd do garaży nie został wykorzystany na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (tu Sąd podzielił stanowisko organów orzekających), którym była budowa osiedla mieszkaniowego "B". Podobnie na cel wywłaszczenia nie wykorzystano terenu działki nr 1/1 za ogrodzeniem w kierunku budynku administracyjno-usługowego, teren ten bowiem został zagospodarowany po upływie terminów wynikających z art. 137 ust. 1 ustawy, co uzasadniało jego zwrot w świetle art. 137 ust. 2 ustawy. Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...]roku wyznaczył Starostę [...] do rozpatrzenia omawianej sprawy. Starosta [...] po przeprowadzeniu postępowania (m. innymi kolejne oględziny spornej nieruchomości, wydzielenie niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia części działki nr 1/1 – po wydzieleniu jest to działka nr 3/1, powstała z podziału nr 3 w powierzchnię której weszła działka nr 1/1, sporządzenie operatu, rozprawa administracyjna) decyzją z dnia [...] roku orzekł o zwrocie na rzecz L. P. w 1/2 części i Z. L. w 1/2 części wywłaszczonej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr 3/1 o powierzchni 0,0158 ha. Równocześnie zobowiązał przyszłych właścicieli do zwrotu na rzecz Gminy Miasta C. zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 25.397,45 zł. Zdaniem organu zagospodarowanie zwracanej części wywłaszczonej nieruchomości, na wjazd do garaży i teren zieleni nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia. Decyzja o wywłaszczeniu stała się bowiem ostateczna w dniu [...]roku, a przed upływem 7 lat od tej daty nie rozpoczęto prac związanych z celem wywłaszczenia. Decyzję o pozwoleniu na budowę garaży wydano bowiem w [...]roku, a urządzenie zieleńca nastąpiło także po upływie terminów z art. 137 ustawy (dokumentacja fotograficzna z 1998 roku). Powyższa decyzja została uchylona decyzją Wojewody [...] z dnia [...]roku, który wskazał na konieczność ustalenia czy sieć kanalizacji deszczowej (znajdująca się na działce objętej decyzją organu I instancji) powstała przed upływem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy oraz czy służy ona budynkowi Spółdzielni. Starosta [...] – po uzupełnieniu postępowania dowodowego – decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2010 roku, Dz. U. nr 102, poz. 651 ze zm.) odmówił zwrotu części wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C. oznaczonej jako działka nr 1/1, wchodzącej aktualnie w skład działki nr 3, na rzecz L. P. i Z.L.. W uzasadnieniu organ podał, że sąd administracyjny wydając wyrok w sprawie II SA/GL 91/08 nie posiadał wiedzy, że na działce będącej przedmiotem sporu zlokalizowane są elementy infrastruktury technicznej, które są związane z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym i niezbędne do prawidłowego funkcjonowania osiedla. W postępowaniu ustalono, że na działce nr 3 wykonano i przekazano do odbioru: przyłącze kanalizacji deszczowej, instalację gazową, kabel energetyczny i linię techniczną z zachowaniem terminów wynikających z art. 137 ustawy. To ustalenie stało się podstawą odmowy zwrotu określonej w sentencji decyzji części wywłaszczonej nieruchomości. Od decyzji tej odwołania złożyli L. P. i Z. L. zarzucając naruszenie zasad ogólnych postępowania w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie. Podnieśli, że w sprawie jest niezbędna analiza dokumentacji, a w związku z tym ponowne przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. W konsekwencji tych zarzutów każdy ze skarżących domagał się uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]roku Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu opisał dotychczasowe postępowanie, przywołał treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływana jako "ppsa") z którego wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą organ, tak długo jak długo nie ulegnie zmianie stan faktyczny w stosunku do stanu będącego przedmiotem oceny Sądu w poprzednim wyroku. Jeżeli w postępowaniu ponownym (po uchyleniu decyzji przez Sąd) zostanie ustalony inny stan faktyczny, niż znany Sądowi przy wydawaniu orzeczenia, związanie z art. 153 ppsa odpada. W niniejszej sprawie po wyroku II SA/GL 91/08 ustalono, że na działce objętej żądaniem zwrotu znajdują się przyłącza kanalizacji deszczowej, instalacja gazowa, kabel energetyczny i linia techniczna. Organ II instancji zaakceptował ustalenie organu I instancji, że wymienione przyłącza są elementami infrastruktury technicznej spornej działki, powstały z zachowaniem terminów wynikających z art. 137 ustawy dla potrzeb osiedla mieszkaniowego "B". Podkreślono także, że w sprawie nie ma zastosowania art. 229 ustawy. Budowa infrastruktury w terminach określonych w art. 137 ustawy przesądza, że cel wywłaszczenia na działce nr 1/1 o powierzchni 0,581 ha został zrealizowany. W związku z tym sporna działka nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a żądanie jej zwrotu jest nieuzasadnione. W skardze na decyzję ostateczną L. P. i Z. L. wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucili, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem zasad ogólnych postępowania i podtrzymali wszystkie swoje wcześniejsze uwagi i zastrzeżenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżoną decyzją odmówiono zwrotu na rzecz skarżących części wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C., przy ul. [...], obręb 1, oznaczonej jako działka nr 1/1 o powierzchni 0,0581 ha, wchodzącej aktualnie w skład działki nr 3, na rzecz L. P. i Z. L. z uwagi na zrealizowanie na tej części nieruchomości celu wywłaszczenia w postaci budowy infrastruktury technicznej w terminach z art. 137 ustawy dla potrzeb osiedla mieszkaniowego "B" oraz pawilonu administracyjno-usługowego. Ustalenia w tym zakresie oraz ich ocenę prawną skład orzekający podziela. Na wstępie należy wskazać, że w wyroku wydanym w sprawie sygn. akt II SA/GL 91/08 Sąd stwierdził, że teren działki nr 1/1 stanowiący wjazd do garaży oraz teren za ogrodzeniem (działki nr 1/1) w kierunku budynku administracyjno-usługowego nie został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia. Należy podzielić stanowisko obu orzekających w sprawie organów, że ta ocena Sądu, stosownie do art. 153 ppsa, była wiążąca dla organów (a także Sądu) tak długo jak długo nie zmienił się w sprawie stan faktyczny. Oznacza to, że jeżeli stan faktyczny sprawy w postępowaniu prowadzonym po wyroku wydanym w sprawie II SA/GL 91/08 nie uległby zmianie, organy orzekające, a także aktualnie orzekający w sprawie Sąd, związane byłyby ustaleniem ze sprawy II SA/GL 91/08. Jednakże w postępowaniu, które poprzedziło wydanie zaskarżonej decyzji organ ustalił, że na części nieruchomości, której dotyczyło żądanie zwrotu znajdują się elementy infrastruktury podziemnej w postaci: przyłącza kanalizacyjnego, instalacji gazowej, kabla energetycznego, linii technicznej (pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "A", Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. w Z., Rozdzielnia Gazu w C. i Telekomunikacji Polskiej S.A. w O.). Elementy tej infrastruktury zostały wykonane dla potrzeb osiedla mieszkaniowego "B" oraz pawilonu administracyjno-usługowego w terminach wynikających z art. 137 kpa. W związku z tym – zdaniem Sądu – w sprawie spornym jest, czy realizacja tej infrastruktury była celem wywłaszczenia – budowy osiedla mieszkaniowego "B". Zarzut skargi dotyczący istnienia tej infrastruktury, wobec zgromadzonego materiału dowodowego, jest bowiem nieuzasadniony. Należy stwierdzić, że przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości określone zostały w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 roku, nr 102, poz. 651 ze zm.). Zgodnie ze wskazanymi przepisami niezbędną przesłanką uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości w całości lub w części jest zbędność tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Za zbędną na cel wywłaszczenia uważa się nieruchomość jeżeli (art. 137 ustawy) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (tu 13 stycznia 1986 roku) nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jest bezsporne w sprawie, że celem wywłaszczenia była budowa osiedla "B". Jest też bezsporne, że na części działki nr 1/1 nie znajdują się budynki osiedlowe, ale infrastruktura podziemna. Jeszcze raz należy podkreślić, że Sąd podziela stanowisko organów, że infrastruktura ta: przyłącze kanalizacji deszczowej, instalacja gazowa, kabel energetyczny i linia techniczna zostały zrealizowane w terminach określonych w art. 137 ustawy dla potrzeb osiedla mieszkaniowego "B" oraz pawilonu administracyjno-usługowego. Zdaniem Sądu celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci urządzeń towarzyszących jak ciągi komunikacyjne, parkingi, inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 20 stycznia 1999 roku, sygn. akt IV SA 2033/96, że za infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania osiedla uważa się także instalacje podziemne, takie jak linie komunikacyjne, wodociągi, kable elektryczne, instalacje gazowe, sanitarne, deszczowe). (por. także wyrok sygn. akt II SA/GL 602/06 z dnia 31 stycznia 2007 roku). Skoro zatem na spornej działce wykonano podziemną infrastrukturę techniczną służącą osiedlu "B" to oznacza to, że tę działkę wykorzystano na cel wywłaszczenia i jej zwrot jest niedopuszczalny. Należy także podzielić zdanie organu odwoławczego, że zmiana sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości już po zrealizowaniu celu określonego w decyzji wywłaszczonej nie powoduje obowiązku zwrotu nieruchomości. Na uwzględnienie nie zasługują zarzuty skargi dotyczące naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Nie został bowiem naruszony art. 10 kpa, w sprawie skarżącym doręczono wydane decyzje czego dowodem są złożone przez nich w terminie środki zaskarżenia, przeprowadzono rozprawę administracyjną, a pełnomocnikowi skarżących na jego żądanie przesłano kserokopię protokołu z rozprawy administracyjnej oraz kserokopie zgromadzonych dokumentów. Kierując się powyższą argumentacją skarga w oparciu o art. 151 ppsa została oddalona. sw