II SA/Gl 1097/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.),, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...]. Wójt Gminy W. decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił S. N. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył obowiązujący w sprawie przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołał się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdzając jednakże, że w ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyrok ten nie usunął kryterium wieku powstania niepełnosprawności określonego w ustawie. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu podniosła, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Odwołujący podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16 orzekł, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ ten zacytował zastosowane w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie przybliżono ustalenia organu pierwszej instancji poczynione w ramach postępowania wyjaśniającego. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 71 ust. 1 zdaniem drugie w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stąd też, w ocenie wskazanego organu powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tylko i wyłącznie osób posiadających częściową niezgodność do pracy. W konsekwencji organ ten uznał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, wnosząc o jej uwzględnienie i uchylenie decyzji w całości. W motywach skargi skarżący podkreślił, że zastosowana przez organ wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna. Przyznał, że posiada rentę rodzinną przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po śmierci żony, lecz nie posiada własnego świadczenia emerytalnego- rentowego. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych w razie zbiegu u jednej osoby prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Dodatkowo odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdzając, że stanowisko Kolegium jest niezgodne z prawem. Wskazał, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie w taki sposób, że pozbawia skarżącego przysługującego mu z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty rodzinnej. Czyli posiadanie uprawnienia do renty rodzinnej nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę rentę (w wysokości netto). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/GI 1150/20 uwzględnił wniesioną skargę. W wyroku tym Sąd stwierdził, że wykładnia literalna przepisów mających zastosowanie w sprawie dokonana przez organy administracji jest prawidłowa, jednakże nie uwzględnia innych rodzajów wykładni. W szczególności Sąd podniósł koniecznego wyjaśnienia następującej kwestii, a mianowicie czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga odmownego załatwienia w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a cytowanej ustawy. Po przedstawieniu występujących linii orzeczniczych Sąd opowiedział się za rozwiązaniem problemu poprzez umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. We wskazaniach co do dalszego prowadzenia sprawy organ pierwszej instancji powinien zatem poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie pobieranego świadczenia rentowego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Ponadto w uzasadnieniu tym wskazano, że o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Wójt Gminy W. decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył obowiązujący w sprawie przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odwołał się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdzając jednakże, że w ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyrok ten nie usunął kryterium wieku powstania niepełnosprawności określonego w ustawie. Tym samym organ ten podtrzymał stanowisko prezentowane w pierwszej decyzji. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu tym podtrzymała wcześniej prezentowaną argumentację przemawiającą za przyznaniem jej wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu tym podniosła, że żądanie zawieszenia prawa do renty rodzinnej jest bezprawne i podjęcie działań w tym zakresie uzależnia od wydania decyzji warunkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ ten zacytował zastosowane w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także wskazał na wyrok tutejszego Sądu z 18 grudnia 2020 r. i zamieszczone w nim uzasadnienie, przewidujące w pierwszej kolejności zawieszenie prawa od świadczenia rentowego, a dopiero później do przyznania wnioskowanego świadczenia. Następnie przybliżono ustalenia organu pierwszej instancji poczynione w ramach postępowania wyjaśniającego. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 71 ust. 1 zdaniem drugie w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stąd też, w ocenie wskazanego organu powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tylko i wyłącznie osób posiadających częściową niezgodność do pracy. W konsekwencji organ ten uznał, że strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji zarzucił naruszenie postanowień art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wystąpił o uwzględnienie wniesionej skargi. W motywach skargi przedstawił własną interpretację art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że przesłanką negatywną do otrzymania wnioskowanego świadczenia jest równoczesne otrzymywanie renty rodzinnej i innego własnego świadczenia emerytalnego. Nadto podkreślił, że literalna wykładnia powyższego przepisu jest czytelna i każda inna forma jego odczytania będzie sprzeczna z prawem. W skardze tej podkreślił, że legitymuje się wyłącznie prawem do renty rodzinnej po zmarłej żonie i nie dysponuje prawem do żadnego innego świadczenia emerytalnego. W końcowej części skargi zakwestionował stanowisko organu odwoławczego, że nie wyraża zgody na rezygnację z renty rodzinnej, ponieważ w pierwszej kolejności oczekuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu będzie mógł zrezygnować ze świadczenia rentowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia. Podnoszone w tym zakresie uwagi nie posiadają istotniejszego znaczenia dla oceny sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się skarżący, interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osoba wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1 b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżący mógł się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do jeszcze jednego zagadnienia, a mianowicie stosownie do postanowień art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawomocny wyrok sądu administracyjnego wydany w danej sprawie jest wiążący dla organów administracji jak również dla wypowiadającego się Sądu. We zaleceniach co do dalszego prowadzenia sprawy tutejszy Sąd wskazał, że organ pierwszej instancji powinien zatem poinformować Skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie pobieranego świadczenia rentowego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Ponadto w uzasadnieniu tym wskazano, że o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych organy administracji dopełniły ciążący na nich obowiązek i poinformowały skarżącego o okolicznościach, które muszą zaistnieć, aby skarżący mógł otrzymać wnioskowane świadczenie. Tym samym organy te dopełniły wymogu wynikającego ze wskazań zawartych w przywoływanym wyroku z 18 grudnia 2020 r. Równocześnie dostrzec należy, że skarżący odmówił zawieszenia posiadanego prawa do świadczenia z systemu emerytalno-rentowego i w dalszym ciągu podtrzymuje swoje stanowisko, że w świetle obowiązujących regulacji nie musi rezygnować z otrzymywanej renty rodzinnej po zmarłej żonie. Skład orzekający w niniejszej sprawie po analizie akt administracyjnych oraz analizie obowiązujących przepisów prawa podziela stanowisko skarżącego prezentowane w odwołaniu oraz w skardze do tutejszego Sądu, że renta rodzinna otrzymywana po zmarłej żonie nie jest przesłanką negatywna do otrzymywania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką negatywną do otrzymywania rozpoznawanego świadczenia jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o nie, ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Z treści przywołanego przepisu przesłanką negatywną otrzymywania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zatem podzielić należy stanowisko skarżącego, że w jego przypadku negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wystąpi wówczas, gdyby legitymował się uprawnieniem do innego świadczenia emerytalno-rentowego. Jak skarżący oświadcza nie legitymuje się prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego, a tym samym w jego przypadku taki zbieg nie występuje. W konsekwencji uznać należy, że organy administracji publicznej wypowiadające się w sprawie dopuściły się wadliwej wykładni przepisów ustawy mającej zastosowanie w sprawie, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie zmierzające do ustalenia, czy skarżący spełnia wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia, przy czym ustalając przesłanki negatywne organ ten pominie okoliczność związaną z pobieraniem przez skarżącego renty rodzinnej po zmarłej żonie. Wobec powyższego mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. mr