II SA/Gl 1098/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. Z. i I. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Pismem z dnia 30 grudnia 2013 r. A. Z. i I. W. zwróciły się do Urzędu Wojewódzkiego w K., Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami o zwrot gruntu od Skarbu Państwa. Wyjaśniły, że nieruchomość zabudowana w 1928 r. budynkiem mieszkalnym, została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Pomimo złożonego wniosku nie została wydana decyzja o własności przejętej działki. Wskazując na prowadzone w sprawie postępowania wnioskujące podkreśliły, że obecnie posiadana działka o powierzchni 551 m² nie zgadza się powierzchnią z działką wywłaszczoną. Dodały, że brakująca część ich wywłaszczonej nieruchomości przyznana została sąsiadom, a przyznane im odszkodowanie nadal pozostaje w depozycie sądowym. Wobec powyższego, czując się pokrzywdzonymi, żądają zwrotu gruntu oraz swobodnego wjazdu na nieruchomość. Powyższy wniosek przekazał Wojewoda [...] pismem z dnia [...] r. Prezydentowi Miasta P., który postanowieniem z dnia [...] r., działając na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w P. o powierzchni 0, 0049 ha, obręb P., karta mapy 4 stanowiącej różnicę pomiędzy łączną powierzchnią działek wywłaszczonych nr 1 o powierzchni 0,0130 ha i nr 2 o powierzchni 0,0470 ha a powierzchnią działki zwróconej nr 3 o powierzchni 0,0551 ha. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, iż działki o nr 1 i nr 2 o łącznej powierzchni 0 0,600 ha będące własnością A. i P. Z. objęto granicami terenu budownictwa jednorodzinnego na mocy przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1973 r, Nr 27, poz. 192 ze m.) oraz zarządzenia Prezydenta Miasta P. z dnia 4 kwietnia 1978 r. w sprawie zatwierdzenia szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla domków jednorodzinnych "[...]" w P. W oparciu o powyższy plan i decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. orzekającą o ustaleniu "terenu budowlanego" w mieście P., dokonano podziału tego terenu, a dla wydzielonych z nieruchomości działek założono księgi wieczyste, w których jako właściciela wpisano Skarb Państwa. Z przejętej nieruchomości powstała m.in. działka nr 4 o powierzchni 0.0618 ha - dla której założono księgę wieczystą KW [...] (własność Skarbu Państwa). Chociaż w sprawie wydana została w dniu [...] r. decyzja przez Kierownika Urzędu Rejonowego w T. o zachowaniu we współwłasności po połowie zabudowanej działki nr 4 (wymieniona powyżej) dla małżonków A. i P. Z., to wskutek odwołania małżonków Z., została ona przez Wojewodę [...] uchylona a postępowanie przed organem pierwszej instancji umorzone, wskutek czego nie wywołała ona określonych skutków prawnych. Stąd w dniu 5 listopada 1999 r. małżonkowie Z. złożyli do Urzędu Rejonowego w T. pismo z prośbą o zwrot (wydanie) prawidłowej decyzji o nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa. W wyniku dalszych podziałów, jakim uległa działka nr 4 w celu zaspokojenia żądań małżonków powstała działka o nr 5 o powierzchni 0,0551 ha. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu Rejonowego w T., działając na podstawie art. 69 w związku z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wydał decyzję o zwrocie A. i P. Z. nieruchomości zabudowanej stanowiącej działkę nr 3 o powierzchni 0,0551 ha położonej w obrębie P., jednocześnie ustalając, że odrębną decyzją zostanie ustalone odszkodowanie za przejęte na własność grunt o powierzchni 0,0049 ha. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Wojewody [...], a w wyniku wniesionej skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1999 r. Sygn. akt II SA/Ka 1841/97 uchylił decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w T. w części dotyczącej pkt 4 - tj. w zakresie odszkodowania za grunt, a w pozostałej części skargę oddalił. Czyniąc zadość wyrokowi Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] r. ustalił odszkodowanie za grunt o powierzchni 0,0049 ha oraz zlikwidowane odgrodzenie w wysokości 2,750 zł, jednocześnie umarzając postępowanie w sprawie zwrotu gruntu o powierzchni 0,0049 ha położonego w P., stanowiącego obecnie części nieruchomości składające się z działek o nr 6 i nr 7 będących własności odpowiednio S. I. i małżonków A. i J. S. Po rozpatrzeniu odwołania małżonków Z. decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [....] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, która stała się decyzją ostateczną. Wobec braku odbioru ustalonego wymienioną decyzją odszkodowania, zostało ono złożone do depozytu sądowego. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej. W sprawie została już wydana decyzja rozstrzygająca sprawę, a wobec powyższego na zasadzie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania we wnioskowanej sprawie. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem, gdy postępowanie z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte organ odmawia wszczęcia postępowania. Do innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania w ocenie organu należy m.in. skierowanie do organu żądania wszczęcia postępowania w sprawie uprzednio już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Akt administracyjny rozstrzygający takie postępowanie w sposób merytoryczny dotknięty byłby ciężkimi wadami skutkującymi koniecznością wyeliminowania go z obrotu prawnego ex tunc, ze względu na rażące naruszenie prawa lub brak podstawy prawnej albo ze względu na fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji już wcześniej rozstrzygającej daną sprawę. W przedmiotowej sprawie wydana została już decyzja Prezydenta Miasta P. zgodnie z którą umorzono postępowanie w sprawie zwrotu gruntu o powierzchni 0,0049 ha oraz ustalono odszkodowanie za ten grunt i zlikwidowane ogrodzenie. Zatem ponowne rozstrzygnięcie, w sytuacji gdy sprawa została już ostatecznie rozstrzygnięta, powodowała by naruszenie podstawowej zasady res iudicatae. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. Z. i I. W. nie zgodziły się z przyjętym rozstrzygnięciem. Podkreśliły, że ich działka pierwotnie miała wielkość 620 m². Po przejęciu przez Skarb Państwa zmieniono jej wielkość do 600 m², a po wywłaszczeniu wpisano wielkość 551 m² Została zatem ta nieruchomość "zawężona i uszczuplona", co obecnie prowadzi do żądań gminy o wykupienie pasa drogi (będącego przed wywłaszczeniem ich własnością). W ich ocenie wystąpiły rażące błędy wywłaszczeniowe, m.in. zostały pozbawione i wywłaszczone z 49 m² na rzecz sąsiadów. W związku z powyższym wniosły o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dodały, że "decyzja 551 m² nie jest dotychczas wytyczona". Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż po przeanalizowaniu akt sprawy potwierdzony został przebieg sprawy przedstawiony przez organ pierwszej instancji. Następnie przywołując art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego podniósł, że przywołuje on dwie samodzielne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, a mianowicie - o wymiarze podmiotowym (wniesienie podanie przez osobę niebędącą stroną) oraz o wymiarze przedmiotowym (zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn umożliwiających wszczęcie postępowania). Zatem nie każde żądanie skierowane do organu administracji publicznej skutkuje automatycznie wszczęciem postępowania administracyjnego. Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do jego wszczęcia. Postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, gdy sprawa administracyjna jest w toku alby też została ostatecznie zakończona (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1127/11). Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe. Brak było podstaw do wszczęcia postępowania i ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działający jako pełnomocnik skarżące A. Z. i I. W. wniosły o uchylenie decyzji (powinno być postanowienia) Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania celem zwrotu gruntu od Skarbu Państwa. W uzasadnieniu powtórzyły argumenty wskazywane w toku postępowania, a w szczególności pokreśliły, że nie została zwrócona część działki o powierzchni 49 m², która powiększyła działki sąsiadów. Przyznane odszkodowanie jest niewielkie zgłaszane roszczenia i argumenty były przez cały czas pomijane. Dotychczas nie rozpatrzono sprawy z uwzględnieniem faktycznych wielkości odebranej działki. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, potrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślił, że brak było podstaw do ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną . Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. skarżące podtrzymały skargę i zawarte w niej argumenty. Powołując się na dokumenty dodały, że faktycznie łączna powierzchnia nieruchomości wynosi 620 m², a w decyzji została określona inna powierzchnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowane w niniejszej sprawie postanowienie jest w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem. Przyjdzie zauważyć, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kodeksu czyli żądanie o wszczęcie postępowania- zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały jednak w wymienionym przepisie skonkretyzowane. Nie może być jednak w tym zakresie wątpliwości, że mieścić się tu powinny sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taką sytuacją niewątpliwie będzie m.in. przeprowadzenie już postępowania administracyjnego w sprawie, wydanie w sprawie rozstrzygnięcia czy brak podstawy materialno- prawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Zatem według obowiązujących przepisów wszczęcie postępowania w każdej sprawie jest uzależnione od wstępnej oceny, czy podmiot występujący z takim wnioskiem posiada legitymację do występowania w roli strony postępowania administracyjnego względnie czy nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, powodującą niemożność wszczęcia postępowania. Pierwsza z przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż skarżące jako współwłaścicielki działki nr 3 o powierzchni 0,0551 ha położonej w P. posiadają interes prawny w prowadzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości o powierzchni 49 m². W niniejszej sprawie organ powołał się na drugą z przesłanek wskazanych w art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie "inne uzasadnione przyczyny" - tj. rozstrzygnięcia sprawy inną ostateczną decyzją pozostająca w obrocie prawny. Jest poza sporem, że działki o nr 1 i nr 2 o łącznej powierzchni 0,0600 ha będące własnością A. i P. Z. objęto granicami terenu budownictwa jednorodzinnego na mocy przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1973 r, Nr 27, poz. 192 ze m.) oraz zarządzenia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. w sprawie zatwierdzenia szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla domków jednorodzinnych "[...]" w P. Chociaż w sprawie wydana została w dniu [...] r. decyzja przez Kierownika Urzędu Rejonowego w T. o zachowaniu we współwłasności po połowie zabudowanej działki nr 4 o powierzchni 0,0618 ha dla małżonków [...] uchylona, a postępowanie przed organem pierwszej instancji umorzone, wskutek czego decyzja ta nie wywołała określonych skutków prawnych. Złożony przez małżonków Z. w dniu 5 listopada 1999 r. wniosek o zwrot nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa, załatwiony został decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] r., wydanej na podstawie art. 69 w związku z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, orzekającej o zwrocie na ich rzecz nieruchomości zabudowanej stanowiącej działkę nr 3 o powierzchni 0,0551 ha położonej w obrębie P. W punkcie 4 tej decyzji postanowiono, że o ustaleniu odszkodowania za przejęty na własność grunt o powierzchni 0,0049 ha orzeknie organ w odrębnej decyzji. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Wojewody [...], a w wyniku wniesionej skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 sierpnia 1999 r. Sygn. akt II SA/Ka 1841/97 uchylił decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w T. tylko w części wymienionego powyżej punktu 4 - tj. w zakresie odszkodowania za grunt, a w pozostałej części skargę oddalił. Stąd też Prezydent Miasta P., wykonując wskazania Sądu zawarte w wymienionym wyroku, decyzją z dnia [...] r. ustalił odszkodowanie za grunt o powierzchni 0,0049 ha oraz zlikwidowane odgrodzenie w wysokości 2,750 zł, jednocześnie umarzając postępowanie w sprawie zwrotu gruntu o powierzchni 0,0049 ha położonego w P., stanowiącego obecnie części nieruchomości działek: nr 6 i nr 7 będących własnością odpowiednio S. I. i małżonków A. i J. S. Decyzja ta została utrzymania w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r., zatem stała się decyzją ostateczną i funkcjonuje w obrocie prawnym. Trafnie zatem organy zauważyły, że wniosek skarżących o zwrot pozostałej części działki o obecnym nr 3, w brakującej powierzchni 0,0049 ha został już rozpatrzony. Wszak w obrocie prawnym nadal pozostaje wymieniona powyżej decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. Decyzja ta w niniejszym postępowaniu nie może podlegać ocenie. Dopóki jednak pozostaje ona w obrocie prawnym to uniemożliwia ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wnioskowym przez skarżące. Zgodnie bowiem z przywołanym rozstrzygnięciem, nie orzeczono wprawdzie zwrotu wnioskowanej nieruchomości, ale ustalono za tę nieruchomość należne odszkodowanie, które wobec braku jego odebrania złożono w depozycie sądowym. W tych okolicznościach ponowne rozstrzygnięcie w sprawie zgodnie ze złożonym przez skarżące wnioskiem stanowiłoby naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ dotyczyłoby sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inna decyzją ostateczną. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy wniosek o wszczęcie postępowania dotyczy sprawy już rozstrzygniętej, była oczywiście uzasadniona, przynajmniej do czasu pozostawiania w obrocie prawnym wymienionej powyżej decyzji Prezydenta Miasta P. utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...]. O ile bowiem w drodze ewentualnego postępowania nadzwyczajnego dojdzie do wyeliminowania z obrotu prawnego powyższych decyzji, wszczęcie wnioskowanego postępowania w tym zakresie może być ponownie rozważone Mając na uwadze powyższe okoliczności należało uznać, że zaskarżone postanowienie, a także utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostały zgodnie z art. 61a § 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organ odwoławczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.