II SA/Gl 1098/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 7 lipca 2025 r. nr SKO.IV/424/372/2025 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta U. z dnia 22 maja 2025 r. nr [...]. Wydaną wobec obecnie skarżącej M. M. decyzją z dnia 22 maja 2025 r. nr [...] Burmistrz Miasta U., działając m.in. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c), art. 12, art. 19, art. 23 ust. 1, 1a, 4, 6, 7, art. 25, art. 29 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 438, w skrócie "u.p.o.u.a."), uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnione dzieci T. M. i N. M. (dzieci skarżącej) w wysokości 4.800,00 zł, przyznane decyzją Burmistrza Miasta U. z dnia 20 października 2015 r. nr [...], wypłacone w okresie od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. za świadczenia nienależnie pobrane. Jednocześnie organ ustalił obowiązek zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4.800,00 zł bez odsetek ustawowych za opóźnienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że ostateczną decyzją Burmistrza Miasta U. nr [...] z dnia 20 października 2015 r. przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dzieci skarżącej, na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r., w wysokości 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Decyzja ta została wydana w oparciu o wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w C., Wydział [...] Rodzinnych i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...], podwyższający kwotę alimentów. Wyrok ten został jednak następnie uchylony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] roku. Wyszła więc zatem na jaw nowa okoliczność mająca wpływ na prawo do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnione dzieci. W konsekwencji postanowieniem z dnia 25 czerwca 2021 r. Burmistrz Miasta U. wznowił z urzędu postępowanie zakończone ww. decyzją ostateczną, wskazując na podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Następnie zaś decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. nr [...] stwierdził wydanie decyzji ostatecznej z dnia 20 października 2015 r. nr [...] z naruszeniem prawa i odstąpił od jej uchylenia z powodu okoliczności, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a., tj. upływu pięcioletniego terminu od jej doręczenia. Procedując już w sprawie dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ I instancji uznał, że co prawda decyzja ostateczna z dnia 20 października 2015 r. nie została uchylona i ograniczono się jedynie do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa, to jednak z uzasadnienia decyzji wznowieniowej Burmistrza Miasta jednoznacznie wynika, że gdyby nie upływ terminu przedawnienia, to zostałaby wydana decyzja w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Według organu oznacza to, że zaistniały przesłanki z art. 2 pkt.7 lit c) u.p.o.u.a., co stwarza konieczność zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie organ wskazał na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego sytuacja określona w art. 2 pkt 7 lit. c) jest inna niż wskazane w tym przepisie w lit. a), b), d), f) i g). W tym przypadku istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej. Ustawodawca w przypadku, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy wyeliminował czynnik subiektywny przy ustalaniu świadczenia nienależnie pobranego. Nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie. Bez znaczenia pozostaje tu okoliczność, kiedy skarżąca powzięła informację o uchyleniu wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Podniesiono w nim, że nie była obecna na rozprawie zakończonej wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. i dlatego nie wiedziała, iż taki wyrok zapadł. Tym samym nie miała ona świadomości nienależności pobieranego świadczenia i nie działała w złej wierze. Dlatego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Decyzją z dnia 7 lipca 2025 r., nr SKO.IV/424/372/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania. Przypomniało przy tym, że wcześniej w dniu 7 września 2023 r. organ I instancji wydał już decyzję, w której uznał zrealizowane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci skarżącej za okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. w wysokości 4800 zł jako nienależnie pobrane. Kolegium zaś decyzją z dnia 18 października 2023 r. utrzymało w mocy tamtą decyzję organu I instancji. Jednak WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1263/24 uchylił decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Fragmenty uzasadnienia tamtego wyroku zostały przypomniane przez Kolegium w uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Odnosząc się do obecnie wydanej decyzji organu I instancji Kolegium, podobnie jak ten organ, wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż w przypadku art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Kolegium, powołując się na wybrane wyroki NSA zaakcentowało przy tym, że w sprawie o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych bez znaczenia jest przyczyna, z powodu której wznowiono postępowania zakończone decyzjami przyznającymi świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istotny jest bowiem wyłącznie skutek w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na mocy których wypłacono świadczenia bez podstawy prawnej. Taka zaś okoliczność według Kolegium zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca zastępowana przez fachowego pełnomocnika wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że na skutek błędu operatora pocztowego skarżąca nie została powiadomiona o wniesieniu sprzeciwu od wyroku podnoszącego alimenty, a także o rozprawie i treści wyroku z dnia [...] roku. Wskazano jednocześnie, że alimenty zostały ponownie podniesione wyrokiem z dnia [...] roku do kwoty po 600 złotych na każde dziecko. Według pełnomocnika skarżącej nie miała ona świadomości nienależności pobieranego świadczenia, a tym samy nie działała w złej wierze i nie powinien zostać co do niej orzeczony nakaz jego zwrotu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2024 r. poz. 935, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie, a tym samym skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 438, dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.o.u.a.") Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.p.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Jak stanowi art. 2 pkt 11 u.o.p.u.a., osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Czym jest świadczenie nienależnie pobrane ustawodawca wyjaśnił w art. 2 pkt 7 u.p.u.a. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona), f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Kolegium za organem I instancji przyjęło, że świadczenia pobrane przez skarżącą podlegają zwrotowi w oparciu o art. 2 ust. 7 lit c u.p.o.u.a. Jednak w ocenie Sądu sytuacja objęta hipotezą normy prawnej wynikającej z tego przepisu nie zachodzi w realiach rozpoznawanej sprawy. W art. 2 ust. 7 lit c u.p.o.u.a. jest co prawda mowa o świadczeniu wypłaconym bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa lecz w dalszej części przepisu dodano jeszcze: "jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia". Z przepisu tego wynika zatem, że nie sam brak podstawy prawnej wypłaty, czy dokonanie jej z rażącym naruszeniem prawa wystarcza do zakwalifikowania wypłaconego świadczenia jako nienależnie pobranego. Koniecznym jest bowiem także, aby doszło bądź do stwierdzenia nieważności albo w wyniku wznowienia postępowania do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie i odmowy prawa do świadczenia. W realiach rozpoznawanej sprawy doszło co prawda do wznowienia postępowania lecz w wyniku przeprowadzonego postępowania nie doszło do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 20 października 2015 r. ani tym bardziej do odmowy przyznania świadczenia. W wyniku wznowienia postępowania doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 146 § 1 k.p.a. Nie zaistniała więc żadna z sytuacji, wskazanych w art. 2 ust. 7 lit c u.p.o.u.a. Tym samym, wbrew odmiennemu stanowisku organów, przepis ten nie mógł stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań.