II SA/Gl 110/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu [...] r. D. T. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści tego formularza podał, że nie posiada żadnego majątku poza nieruchomością rolną położoną w M. (poddaną zajęciu komorniczemu), nie ma zatrudnienia, nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a źródłem jego utrzymania jest wsparcie rodziny uzyskiwane w kwocie około 800 zł miesięcznie. Wezwaniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał wyżej wymienionego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, między innymi poprzez: udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, czynsz, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., uprawdopodobnienie wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu wsparcia udzielanego przez rodzinę oraz przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku, a nadto podanie, do kogo należy lokal lub budynek mieszkalny, w którym zamieszkuje i czy partycypuje w kosztach jego utrzymania. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że D. T. nie dysponuje dokumentami pozwalającymi wykazać wysokość wydatków przeznaczanych, gdyż dokumenty te są wystawione na właścicielkę nieruchomości - R. B., a wnioskodawca partycypuje w tych opłatach w miarę możliwości. Dodatkowo pełnomocnik wyjaśniła, iż D. T. otrzymuje co miesiąc od rodziny kwotę około 800 zł, pozostając zarazem na utrzymaniu małżonki – A. T. - prowadzącej działalność gospodarczą. Nie jest zarazem zarejestrowany jako osoba bezrobotna, pozbawiona prawa do zasiłku. Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r., referendarz sądowy oddalił wniosek skarzącego. Uznał bowiem, że w realiach rozpoznawanej sprawy istnieje zbyt wiele wątpliwości odnoszących się do jego rzeczywistej sytuacji materialnej, aby można było z całym przekonaniem stwierdzić, iż rzeczywiście nie jest on w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych. Uzasadniając swoje stanowisko referendarz sądowy wskazał na niejasności dotyczące miejsca zamieszkania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślił bowiem, że z formularza wniosku wynika, iż skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, tymczasem w piśmie jego pełnomocnika wskazano, że pozostaje na utrzymaniu swojej żony, która pod tym samym, co podany przez niego, adresem prowadzi działalność gospodarczą. Równocześnie zaznaczył, iż z jednej strony D. T. zadeklarował uzyskiwanie wsparcia od rodziny w wysokości 800 zł (czego wszakże w żaden sposób nie uprawdopodobnił), z drugiej natomiast podał, że pozostaje na utrzymaniu żony prowadzącej działalność gospodarczą, z którą zarazem zawarł umowę o rozdzielności majątkowej. W żaden sposób nie udokumentował również faktu partycypowania w kosztach utrzymania zamieszkiwanego lokalu. Nie wiadomo więc jakie środki rzeczywiście przeznacza co miesiąc na utrzymanie się ani też jaki jest realny poziom jego dochodów. W skardze kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku D. T. ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie to potwierdził składając w dniu 22 stycznia 2016 r. kolejny urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W treści tego formularza podał, iż od [...]r. zmienił adres i aktualnie wynajmuje mieszkanie (położone w K., przy ul. [...]), ponosząc z tego tytułu koszty w kwocie 550 zł - "za wynajem" oraz 250 zł - z tytułu czynszu i opłat za tzw. media. Nadto dodał, że miesięcznie wydatkuje 200 zł na zakup leków, żywności środków czystości i odzieży. Wskazał przy tym, iż nadal pozostaje bez zatrudnienia, utrzymuje się z "pomocy finansowej ze strony rodziny", w kwocie ok. 1000 zł. Równocześnie podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką i pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku, poza nieruchomością położoną w M.. Wezwaniem z dnia 29 stycznia 2016 r. zwrócono się do wnioskodawcy o uprawdopodobnienie danych, na które powołał się w powyższym wniosku. W tym zakresie wezwano go o: - udokumentowanie czynszu z tytułu najmu oraz innych opłat związanych z utrzymaniem się, tj. wydatków na media, lekarstwa itp., - wyjaśnienie, od kogo pochodzą i w jakiej wysokości są przekazywane środki pieniężne na utrzymanie się. W odpowiedzi na powyższe, pełnomocnik skarżącego nadesłała umowę najmu zajmowanego przezeń lokalu oraz pismo procesowe datowane na 12 lutego 2016 r., w którym wskazała, iż pomoc finansowa przekazywana jest D.T. przez żonę, w kwocie 1000 zł miesięcznie. Wywiodła przy tym, że skarżący "nie archiwizuje rachunków za opłacane media, lekarstwa itp." W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku D. T. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący wymogu tego nie zachował, albowiem i tym razem nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie przekonujący i wiarygodny. Po pierwsze, D. T. wbrew wyraźnemu wezwaniu nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania w sposób czyniący zadość wezwaniu z dnia 29 stycznia 2016 r. Jakkolwiek bowiem przedstawił umowę najmu zamieszkiwanego lokalu, z której wynika, że uiszcza 550 zł w ramach czynszu oraz 264 zł z tytułu zaliczek za zużycie wody, odprowadzanie ścieków i wywóz nieczystości, to jednak nie nadesłał dokumentów źródłowych obrazujących wysokość kosztów ponoszonych przezeń z tytułu opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, usługi telekomunikacyjne, ogrzewanie itd.) ani też potwierdzających zakup leków. Argumentacja, iż nie archiwizuje on takich dokumentów nie może zostać uznana za trafną. Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący miał świadomość potrzeby gromadzenia dokumentów źródłowych dotyczących wysokości wspomnianych wyżej kosztów, jako że był już o nie wzywany w niniejszej sprawie wcześniej - w toku postępowania zainicjowanego jego poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (vide: wezwanie z dnia 13 kwietnia 2015 r. - karta nr 36 akt sprawy). Powyższy brak jest tym bardziej istotny, że różnica pomiędzy deklarowanym miesięcznym dochodem wnioskodawcy (1.000 zł), a miesięczną należnością z tytułu najmu (814 zł) wynosi zaledwie 186 zł. Trudno zaś zgodzić się, aby kwota taka - nawet przy bardzo oszczędnym i skromnym gospodarowaniu - mogła wystarczać na pokrycie wszystkich pozostałych obciążających go koniecznych wydatków, a mianowicie nie tylko opłat za media (energia elektryczna, gaz, usługi telekomunikacyjne, ogrzewanie itp.) i kosztów zakupu lekarstw, lecz nadto także wydatków na wyżywienie, zakup leków, środków czystości itd. Także sytuację dochodową skarżącego trudno uznać za wyjaśnioną w sposób całkowicie jasny i jednoznaczny. Pierwotnie - w formularzu "PPF" - D. T. wskazywał, że utrzymuje się "z tymczasowej pomocy finansowej rodziny", z kolei w odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 stycznia 2016 r. jego pełnomocnik ograniczyła się do stwierdzenia, że pomoc ta przekazywana jest przez jego żonę – A. T.. Stwierdzenie to nie zostało przy tym w żaden sposób uprawdopodobnione ani też poparte jakimikolwiek bliższymi informacjami o charakterze wspomnianej pomocy, czy też o powodach bądź tytule jej przekazywania. Tymczasem wyjaśnienia takie były niezbędne. Za dość nietypową należy przecież uznać sytuację, gdzie skarżący, który nie wskazuje, aby był rozwiedziony bądź pozostawał w separacji, nie zamieszkuje z małżonką, a równocześnie choć pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej, przekazuje mu ona środki na utrzymanie, w kwocie 1.000 zł z bliżej nieokreślonego powodu czy tytułu. Opisane wyżej wątpliwości są na tyle poważne, że nie pozwalają na uwzględnienie zgłoszonego wniosku. Dodatkowo trzeba odnotować, że wnioskodawca, pomimo deklarowanej "negatywnej kondycji finansowej" i bardzo trudnej sytuacji materialnej, od samego początku korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika z wyboru, a zatem ponosi stosowne koszty związane z zastępstwem prawnym, co niewątpliwie świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Skoro bowiem jest on w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby równocześnie nie mógł uiścić obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.