II SA/Gl 110/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącego D. T. w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 29 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi o kwotę 1200 zł, w terminie wyznaczonym dla dokonania tej czynności, wystąpiła o zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe pełnomocnik argumentowała trudną sytuacją majątkową wnioskodawcy, który nie jest nigdzie zatrudniony i poszukuje pracy w zawodzie. Źródłem jego utrzymania jest wsparcie rodziny w kwocie około 800 zł miesięcznie, z czego 500 zł przeznacza na wyżywienie, a pozostałą resztę na zakup lekarstw, środków czystości, odzieży i opłatę za telefon. Nie posiada on żadnego majątku poza nieruchomością rolną położoną w M. (poddaną zajęciu komorniczemu). W treści urzędowego formularza druku PPF wnioskodawca dodał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem z dnia 30 kwietnia 2015 r. pełnomocnik poinformowała, że wnioskodawca nie dysponuje dokumentami pozwalającymi wykazać wysokość wydatków związanych z utrzymaniem się, gdyż rachunki wystawione są na właścicielkę nieruchomości, a wnioskodawca partycypuje w opłatach w miarę możliwości. Dodatkowo pełnomocnik wyjaśniła, że skarżący pozostaje przede wszystkim na utrzymaniu małżonki, prowadzącej działalność gospodarczą. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, pozbawiona prawa do zasiłku. Wnioskodawca zawarł z żoną umowę rozdzielności majątkowej. Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 września 2015 r. oddalił skargę. Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego wniosła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, przywołując w jego uzasadnieniu argumentację jak poprzednio. W treści kolejnego urzędowego formularza wniosku skarżący podał, że zmienił adres i aktualnie wynajmuje mieszkanie, ponosząc z tego tytułu koszty w kwocie 550 zł - za wynajem oraz 250 zł - z tytułu czynszu i opłat za media. Nadto dodał, że miesięcznie wydatkuje 200 zł na zakup leków, żywności, środków czystości i odzieży. Wskazał przy tym, że nadal pozostaje bez zatrudnienia, utrzymując się z pomocy finansowej ze strony rodziny w wysokości około 1000 zł miesięcznie. Podkreślił, że kwotę tą w całości przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Równocześnie podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką (która osiąga z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie 2500 zł), pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej. Oświadczył nadto, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku, poza nieruchomością położoną w M. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego, pełnomocnik pismem z dnia 12 lutego 2016 r. wskazała, że skarżący otrzymuje pomoc finansową od żony w kwocie 1000 zł miesięcznie, przy czym nie archiwizuje on rachunków za opłaty. W załączeniu pełnomocnik nadesłała odpis umowy najmu zajmowanego przez wnioskodawcę lokalu. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie wniosła od powołanego rozstrzygnięcia sprzeciw. W uzasadnieniu powyższego wyjaśniła, że w chwili składania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zamieszkiwał wraz z żoną i jej matką w domu jednorodzinnym w W., który stanowi własność teściowej. Wnioskodawca pozostawał wówczas na utrzymaniu małżonki, otrzymując od niej wsparcie finansowe w wysokości 800 zł miesięcznie, przy czym w miarę możliwości partycypował w kosztach utrzymania domu. Nadto pełnomocnik zaznaczyła, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2015 r. wskazano, że wszelkie rachunki i dokumenty związane z opłatami były wystawione na właściciela nieruchomości, a zatem skarżący nie dysponował takimi dokumentami. Dalej pełnomocnik podniosła, że skarżący w chwili złożenia drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy zamieszkiwał już osobno, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe w wynajmowanym mieszkaniu. Skarżący obecnie korzysta z pomocy finansowej żony w kwocie 1000 zł miesięcznie, pozostając z nią w nieformalnej separacji. Nadal jest bezrobotny i stale szuka zatrudnienia w zawodzie. Podkreśliła także, że na skarżącym ciąży wiele zobowiązań finansowych z tytułu subsydiarnej odpowiedzialności jako członka zarządu spółki z o.o. będącej w likwidacji. Przeciwko skarżącemu toczą się postępowania sądowe o zapłatę, zapadły także prawomocne wyroki, na podstawie których prowadzone są postępowania egzekucyjne, zobowiązany jest on również do spłat na podstawie pozasądowych ugód z wierzycielami. Nadto pełnomocnik poinformowała, że skarżący posiada dwa kredyty gotówkowe na kwotę 113 715 zł oraz 149 931,07 zł. Na potwierdzenie powyższych informacji załączono wyciągi z rachunków dwóch kart kredytowych, potwierdzenia przelewu regulowanych zobowiązań będących wynikiem toczących się postępowań egzekucyjnych, harmonogramy spłat kredytów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, którego nie odrzucono, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W brzmieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie (i rodziny). Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Natomiast obowiązkiem Sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślić należy, że w postępowaniu sądowym co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz rzetelnego wykazania swojego stanu majątkowego winna dowieść, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Dokonując analizy wniosku skarżącego, dołączonych do niego dokumentów oraz argumentacji zawartej w sprzeciwie przyjąć należało, że poniesienie kosztów postępowania sądowego w zestawieniu z miesięcznymi wpłatami na poczet regulowanych zobowiązań (w tym także ratami za zaciągnięte kredyty), nie powinno nastręczać skarżącemu trudności. Jakkolwiek sytuacja materialna skarżącego w wyniku kosztów zaciągniętych kredytów oraz postępowań egzekucyjnych przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia ona uiszczenia kosztów sądowych. Obecnie zasadniczym wydatkiem postępowania sądowego w rozpoznawanej sprawie jest opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł. Jednocześnie wskazać przyjdzie, że skarżący uiścił już w sprawie wpis sądowy od skargi w wysokości 1500 zł z rachunku bankowego żony, przy czym od samego początku korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika z wyboru. Nie bez znaczenia jest również, że wpłaty na rzecz wierzycieli z tytułu postępowań egzekucyjnych regulowane są z rachunków bankowych żony oraz teściowej. Wnioskodawca zatem ponosi stale koszty, co niewątpliwie świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Przy tym niejasna dla Sądu jest sytuacja finansowa skarżącego, który posiadał wystarczającą zdolność do zaciągnięcia kredytów oraz dysponuje kartami kredytowymi. Nadto wskazać przyjdzie, że skarżący nie wykazał by w chwili obecnej podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednocześnie podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, przez co należy rozumieć nie tylko brak stałego dochodu, ale również nieposiadanie jakiegokolwiek majątku. Nie budzi wątpliwości, że skarżący nie należy do wyżej wymienionej grupy i jest on w stanie pokryć koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych obaw, co do możliwości ponoszenia kosztów postępowania przez skarżącego. Nie można bowiem stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była na tyle ciężka by wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej. Sąd przeciwny jest stanowisku by zobowiązania prywatnoprawne były przedkładane nad zobowiązania o charakterze publicznoprawnym. Stanowiłoby to obejście wspomnianej powyżej zasady udziału stron w kosztach postępowania. Z kolei odnosząc się do kwestii ciążących na skarżącym zobowiązaniach finansowych z tytułu odpowiedzialności jako członka zarządu spółki będącej w likwidacji, Sąd podziela stanowisko, że nierentowna działalność gospodarcza, nie powinna pozbawiać Skarb Państwa środków pieniężnych z tytułu opłat sądowych. Podkreślić wypada, że przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na własną odpowiedzialność i ryzyko, zaś straty powstałe z tego tytułu nie mogą być przesłanką przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. Na marginesie dodać wypada, odpierając zarzuty sprzeciwu, że zakres rozpatrywanych przez referendarzy w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy był tożsamy. Zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2015 r. W konsekwencji badanie przez referendarza sądowego, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy było niezbędne. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.