II SA/Gl 1101/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg H.C. i T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia na skutek wniosku H.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu p o s t a n a w i a: 1. zwolnić H.C. z obowiązku uiszczania wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu H.C. wskazał, że jest 78 letnim emerytem i nie posiada żadnych dochodów poza emeryturą w kwocie [...] zł. Wśród ponoszonych wydatków wskazał na koszty związane z leczeniem w kwocie [...] zł miesięcznie oraz na energię elektryczną i opał w tej samej kwocie. Wnioskodawca mieszka samotnie w budynku mieszkalnym o powierzchni [...] m2, jest także właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 i nieruchomości rolnej o powierzchni [...]ha. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W jego ocenie pozbawiony jest on możliwości samodzielnej "obrony" z uwagi na zawiłość przepisów prawnych. Uzupełniając wniosek pismem z dnia [...]r. H. C. wyjaśnił, że wskazane przez niego nieruchomości nie mają charakteru odrębnego i wnioskodawca nie czerpie z nich dochodu, gdyż w jednej z części budynku zamieszkują jego synowie. Celem udokumentowania ponoszonych wydatków załączył szereg kserokopii dowodów zapłaty. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II SO/Gl 14/09 referendarz sądowy oddalił wniosek H. C. o przyznanie prawa pomocy. H. C. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej Ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku H. C., stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 Ppsa strona może ubiegać się o przyznanie prawa w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, dorady podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Ppsa). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 Ppsa). Tymczasem, zgodnie z art. 245 § 3 Ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba, ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa). Ponadto należy zauważyć, że przyznanie stronie takiego przywileju, jakim jest prawo pomocy, wobec generalnej zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 199 Ppsa) wymaga prawidłowego wyważenia z jednej strony okoliczności związanych z rzeczywistym stanem majątkowym oraz rodzinnym wnioskodawcy, z drugiej zaś wzięcie pod uwagę konstytucyjnego prawa do sądu. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania praw pomocy jest stan majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie tegoż prawa. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę podanych we wniosku okoliczności przyjąć należy, że stan majątkowy H. C. przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych jedynie w części obejmującej wpis od skargi. Biorąc bowiem pod uwagę wysokość wpisu, jaki należy uiścić w rozpatrywanej sprawie (592 zł) oraz wysokość środków pieniężnych pozostających do dyspozycji H. C., Sąd uznał, że zapłacenie tego wpisu mogłoby spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu się wnioskodawcy. Należy bowiem podkreślić, że nadesłane przez wnioskodawcę dokumenty jedynie w sposób przykładowy obrazują ponoszone przez niego wydatki i nie obejmują wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, takich jak żywność czy środki czystości. Z tego względu, Sąd uznał, że w zakresie wpisu sądowego wniosek H.C. zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał natomiast, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia jego żądania. Jak wskazano bowiem na wstępie, prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 Ppsa). Tymczasem, skarżący, co słusznie zauważył referendarz sądowy, może liczyć na ewentualne wsparcie rodziny w sytuacji braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie dalszych kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 Ppsa, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Na marginesie należy jedynie zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, na podstawie art. 6 Ppsa, stronie występującej bez fachowego pełnomocnika sąd winien udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności prawnych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną jest również kwestia braku przymusu reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowego pełnomocnika ( m. in. radcę prawnego), jedynie bowiem regulacja zawarta w art. 175 § 1 oraz 194 § 4 Ppsa wymaga, aby wskazane w tych przepisach środki odwoławcze od orzeczeń sądu administracyjnego zostały sporządzone przez w/w pełnomocnika.