II SA/Gl 1111/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] w punkcie 1. Prezydent Miasta D. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 16 ust. 1 i 3 oraz art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. oz. 2220), a także art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego nie przyznał O. K. (dalej strona lub skarżąca) reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. K. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem 21 roku życia na okres od 1 lipca 2017 r. do 30 kwietnia 2019 r. i przyznał wskazane prawo na okres od 1 maja 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. w kwocie 184,42 zł miesięcznie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił przebieg prowadzonego postępowania oraz przywołał daty podejmowanych w jego trakcie czynności prawnych i stwierdził, że strona złożyła wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia [...] r., a tym samym po upływie trzymiesięcznego terminu od uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego modyfikującego orzeczenia o niepełnosprawności. W konsekwencji prawo do przedmiotowego świadczenia nie przysługuje za okres od utraty mocy obowiązującej poprzedniego orzeczenia co nastąpiło [...] r., czyli za okres od 1 lipca 2017 r. do 30 kwietnia 2019 r. Odwołanie od tej decyzji w zakresie punktu I do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniósł przedstawiciel ustawowy strony. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanej decyzji we wskazanym zakresie. Podkreślono, że dopiero wykorzystanie przysługujących instrumentów prawnych przyczyniło się do uzyskania orzeczenia, które jest podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia. Orzeczenie sądu powszechnego korzystne dla odwołującej się zapadło dopiero [...] r. i nie było ono prawomocne, a na rozprawie została pouczona, że dopiero za około 6-8 tygodni nastąpi jego uprawomocnienie. Orzeczenie to zdaniem odwołującej się jest prawomocne dopiero od [...] r., a tym samym złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w terminie przewidzianym w przepisach prawa. W ocenie odwołującej decyzja organu pierwszej instancji jest wadliwa, ponieważ narusza postanowienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie błędnej jego wykładni i wystąpiła o przyznanie stronie świadczenia za okres od 1 lipca 2017 r. do 30 kwietnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w zaskarżonej części i umorzyło postępowanie w tym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności organ ten stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji w zakresie objętym odwołaniem jest wadliwa i dlatego nie może pozostać w obrocie prawnym. Następnie organ ten przywołał treść przepisów normujących zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, a w dalszej kolejności wskazał, że skoro wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia wpłynął do organu pierwszej instancji [...] r., a zatem nastąpiło to już po upływie trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego, które zaistniało [...] r. W konkluzji organ ten stwierdził, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, za okres który nie był objęty wnioskiem i nie wynikał z postanowień art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych skutkuje tym, że postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe z przyczyn przedmiotowych i z tego powodu należało orzec jak w sentencji. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej ponownie przedstawiła przebieg postępowania zmierzającego do ustalenia stopnia niepełnosprawności. Ponownie podkreśliła, że wyrok sądu powszechnego stał się prawomocny dopiero [...] r. i dopiero po tej dacie mogła skutecznie składać wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W ocenie skarżącej decyzja organu odwoławczego narusza postanowienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wniosek o przyznanie przywoływanego świadczenia został złożony w terminie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Pismem z 19 września 2019 r. skarżąca podtrzymała wniesioną skargę i odniosła się do odpowiedzi na skargę organu odwoławczego. Ponownie podkreśliła, że w jej ocenie spełnia wszystkie prawem przewidziane wymogi do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2019 r, poz.2167) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów przedmiotowej ustawy jak również postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że organy administracji publicznej w swoich rozstrzygnięciach prawidłowo powoływały postanowienia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jako tego przepisu, który ma tu kluczowe znaczenie. Faktycznie przepis ten leży u podstaw rozstrzygnięcia w sprawie, wynika to z okoliczności rozpoznawanej sprawy. Z tego też powodu niezbędne będzie krótkie odniesienie się do stanu faktycznego w sprawie. Skarżącą jest młodą osobą i początek tego postępowania wiąże się z ukończeniem przez nią 16 roku życia i ubieganiem się o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pierwsze orzeczenia organów powołanych do wypowiadania się we wskazanym zakresie były dla skarżącej niekorzystne i z tego powodu jej przedstawiciel ustawowy korzystał z przysługujących mu instrumentów prawnych i wnosił stosowne odwołania oraz pozew do sądu powszechnego. W rozpoznawanej sprawie finalne rozstrzygnięcie zapadło przed Sądem Rejonowym w S., który [...] r. orzekł o zaliczeniu skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniami do opieki ze strony innej osoby. Na marginesie wypada zaznaczyć, że w aktach administracyjnych zalega odpis tego wyroku ze wskazaną datą prawomocności, a mianowicie [...] r. Wskazana okoliczność jak można domniemywać legła u podstaw orzeczeń organów obu instancji w rozpoznawanej sprawie, ponieważ wszystkie inne stwierdzenia zamieszczane w podejmowanych rozstrzygnięciach bazują na tej konstatacji. Tylko tytułem przypomnienia przywołana zostanie tu treść spornego art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią tego przepisu jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Odnośnie interpretacji tego przepisu występują w orzecznictwie sądów administracyjnych pewne rozbieżności, jednakże tutejszy Sąd akceptuje i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z 11 września 2019 r. sygn. akt II SA/GI 594/19 (Lex 2729696), że w przypadku orzeczenia wydanego przez sąd powszechny wskazany w przywołanym przepisie termin należy liczyć od dnia prawomocności wyroku czy orzeczenia. Stanowisko takie jest racjonalne i uwzględnia wszystkie mogące powstać w tym zakresie okoliczności. W świetle powyższego rozważenia wymaga tylko czy skarżąca, a na pierwszym etapie tego postępowania, czy przedstawiciel ustawowy skarżącej we właściwym terminie złożył przedmiotowy wniosek. Nie budzi wątpliwości, że orzeczenie Sądu Rejonowego w S. zapadło [...] r., a wniosek do organu administracji pierwszej instancji złożony został [...] r. Od tej strony dostrzec należy, że faktycznie wskazany termin został przekroczony. Jak już zostało zaznaczone w przypadku orzeczeń sądów powszechnych istotną okolicznością jest prawomocność orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie jak zostało to zaznaczone i podkreśla organ administracji prawomocność ta została ustalona na [...] r. Przywołana tu data legła u podstaw podjętych przez organy administracji rozstrzygnięć. W tym miejscu przyjdzie jednakże dostrzec, że organy administracji publicznej obu instancji podejmowały rozstrzygnięcie z zawiązanymi oczyma, ponieważ nie dostrzegły oczywistości, która rzuca się wprost na pierwszy rzut, a mianowicie orzeczenie sądu powszechnego z [...] r. nie może być prawomocne z tą datą, ponieważ od tego orzeczenia przysługują stosowne środki odwoławcze, nie tylko skarżącej ale także organowi, który był uczestnikiem postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym. Zamieszczenie na egzemplarzu wyroku daty prawomocności, winno wzbudzić wątpliwość po stronie tych organów i w ramach postępowania wyjaśniającego winny wyjaśnić z sądem powszechnym zaistniałą sytuację. Organy administracji publicznej obu instancji przeszły nad tym faktem do porządku dziennego i w oparciu o tę datę podjęły niekorzystne dla skarżącej decyzje. Takie działanie jest sprzeczne z postanowieniami art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie nakładających na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które mają wpływ na rozstrzygnięcie. Przywołana tu okoliczność posiada fundamentalne znaczenie i pominięcie działań zmierzających do wyjaśnienia tej okoliczności wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnienie powyższej okoliczności będzie posiadało kluczowe znaczenie dla prawidłowego zastosowania postanowień art. 24 ust. 2a w znaczeniu, jakie temu przepisowi zostało nadane przez tutejszy Sąd, że termin do złożenia przedmiotowego wniosku liczony ma być w przypadku orzeczeń sądowych od dnia jego prawomocności. Do rozważenia pozostaje jeszcze jedna okoliczność, a mianowicie, czy organ odwoławczy w sposób prawidłowy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części odnoszącej do punktu pierwszego i umorzył postępowanie administracyjne. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ odwoławczy takim rozstrzygnięciem dopuścił się naruszenia przepisów prawa. Trudno bowiem przyjąć za tym organem, że strona nie składał wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Skoro organ pierwszej instancji w tym zakresie się wypowiedział, a strona kwestionowała rozstrzygnięcie odmowne w tym zakresie, to samo przez się świadczyło o tym, że skarżąca, a w zasadzie jej przedstawiciel ustawowy takie postępowanie uruchomił. Tym samym za nieprawidłowe uznać należy zastosowanie w tej sprawie postanowień art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego i umorzenie postępowania administracyjnego. Okoliczność ta wyczerpuje podobnie jak wyżej wskazaną przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji wystąpi do Sądu Rejonowego w S. o wyjaśnienie sytuacji związanej z prawomocnością wyroku z [...] r., a następnie ustali, czy w rozpoznawanej sprawie skarżąca spełnia wymogi wynikające z treści przywoływanego powyżej art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy w jej sytuacji wniosek został złożony w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z [...] r., a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie objętym punktem I rozstrzygnięcia.