II SA/Gl 1112/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1150/2024/8581 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr [...] uchylił swoją decyzję z dnia 2 lipca 2013 r. [...] ustalającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla B. M. przyznanego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej w zbiegu z emeryturą. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie: - art. 7 k.p.a., art. 77 ust. 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności uwzględnienia stopnia niepełnosprawności córki strony, która to wymaga stałej i nieprzerwanej opieki od chwili narodzin w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co w konsekwencji sprowadziło się do niepodejmowania przez stronę jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a to stanowi spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, - art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w sprawie przedmiotowej decyzji oraz uniemożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zgromadzonym w prowadzonym postępowaniu, co "w konsekwencji narusza prawo czynnego udziału strony, a ponadto uniemożliwiło odwołującej zajęcie końcowego stanowiska w sprawie oraz wypowiedzenia się co do twierdzeń organu", - art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez wydanie przedmiotowej decyzji w oparciu o uchylony wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji winno prowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji administracyjnej, - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odmowę przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę, podczas gdy od chwili narodzin opiekuje się niepełnosprawną, - art. 69 w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niepozostawienie odwołującej się prawa do otrzymania omawianego świadczenia, w sytuacji gdy nie ma żadnych innych źródeł dochodu bez względu na wiek, a z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady opieki Państwa nad osobami niepełnosprawnymi oraz prawa do godnej egzystencji wszystkich osób pozbawionych środków Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało na art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stosownie do którego organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 2 lipca 2013 r. nr [...] przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – bezterminowo. Dnia 19 października 2020 r. adresatka decyzji poinformowała organ, że otrzymała rentę rodzinną z tytułu śmierci męża przyznaną przez ZUS, przedłożyła jednocześnie stosowną decyzję. Dnia 13 listopada 2023 r., w związku z osiągnięciem odpowiedniego wieku, strona poinformowała organ, że uzyskała prawo do emerytury. Jednocześnie oświadczyła, że mając do wyboru dwa świadczenia, wybrała rentę rodzinną. Okoliczności te zostały potwierdzone decyzją ZUS. W konsekwencji organ stwierdził, że skoro strona ma prawo do renty rodzinnej przyznane w zbiegu prawa do emerytury zasadne było uchylenie przyznanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na tę decyzję (błędnie nazwaną postanowieniem) do tutejszego sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie 1) art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności uwzględnienia stopnia niepełnosprawności córki strony, która wymaga stałej i nieprzerwanej opieki od chwili narodzin w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co w konsekwencji sprowadziło się do niepodejmowania przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a to stanowi spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: u.ś.r), 2) art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez wydanie przedmiotowej decyzji w oparciu o uchylony wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a u.ś.r., co w konsekwencji winno prowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji administracyjnej, 3) art. 69 w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niepozostawienie skarżącej prawa do otrzymania omawianego świadczenia, w sytuacji gdy nie ma żadnych innych źródeł dochodu bez względu na wiek, a z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady opieki Państwa nad osobami niepełnosprawnymi oraz prawa do godnej egzystencji wszystkich osób pozbawionych środków, 4) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką, podczas gdy od chwili narodzin córki skarżąca nieprzerwanie opiekuje się niepełnosprawną pomimo pozostawania w pełni sprawną i zdolną do podjęcia pracy zarobkowej. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Do rozpatrywanej sprawy znajdą zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej także jako "u.ś.r.") w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2023 r. Akt powyższy, również w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych, został istotnie zmieniony ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). W świetle art. 63 ust. 1 tego ostatniego aktu w sprawach o oświadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Świadczenie pielęgnacyjne skarżącej zostało zaś przyznane przed tą datą. .Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Przepis powyższy stanowi instrument zapobiegający kumulacji pobieranych świadczeń pomocy społecznej. Inaczej mówiąc przeciwdziała możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego łącznie z innym świadczeniem wymienionym w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Skarżąca zyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką ma mocy decyzji z dnia 2 lipca 2013 r. nr [...]. Nie podejmowała zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Sytuacja skarżącej nie zmieniła się również w 2020 r., kiedy to uzyskała rentę rodzinną z tytułu śmierci męża przyznaną przez ZUS. Mogła pobierać jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne i rentę rodzinną po zmarłym mężu, gdyż ustawa o świadczeniach rodzinnych (właśnie w art. 17 ust. 5 pkt 1) taką możliwość dopuszczała. Jednakże sytuacja skarżącej zmieniła się zupełnie z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego oraz przyznania jej prawa do emerytury. Zrezygnowała co prawda z tej ostatniej (wybierając rentę rodzinną po zmarłym mężu), ale w jej sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Ma bowiem "ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego" (tu emerytury). Zaistnienie przesłanki negatywnej "przysługiwania" świadczenia pielęgnacyjnego obligowało organy administracji do uchylenia prawa do tego ostatniego. Dlatego też zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1 należy uznać za niezasadny. Również pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Nie doszło przede wszystkim do naruszenia przepisów formalnych w zakresie postępowania wyjaśniającego. Córka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie stan faktyczny nie uległ zmianie. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nie było związane w żadnym stopniu ze stanem zdrowia niepełnosprawnej. Organy administracji nie były tu obowiązane, a nawet władne, dokonywać jakichkolwiek ustaleń faktycznych w tym zakresie. Zarzut naruszenia art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez wydanie przedmiotowej decyzji w oparciu o uchylony wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wydaje się nieporozumieniem. Przytoczony w skardze wyrok wcale nie usunął powyższego przepisu z obrotu prawnego. Wskazano tam jedynie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, utracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Według dominującego stanowiska judykatury, wyrok TK o sygn. akt SK 2/17 jest wyrokiem zakresowym, a tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją RP przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. Trybunał wyraźnie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie można wreszcie uznać, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP. Córka skarżącej nie jest pozbawiona możliwości wsparcia w swej niepełnosprawności przez państwo. Stanowią o tym przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). Świadczenie to jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Przysługuje ono osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. W zależności od ilości przyznanych punktów wysokość świadczenia wynosi od 40 % do 220 % renty socjalnej. Takie świadczenie może otrzymać córka skarżącej, niezależnie od tego, czy skarżąca będzie pobierała rentę rodzinną po zmarłym małżonku, czy też nie (w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego stanu prawnego, gdy uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą wymagałoby rezygnacji z pobierania zarówno renty rodzinnej, jak i emerytury). Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.