II SA/Gl 1113/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk,, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2011 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oddala skargę. We wniosku z dnia [...] r. skierowanym do Prezydenta Miasta J. pełnomocnik M. M., jako spadkobiercy Z. M., wniósł o ustalenie i wypłatę odszkodowania za działki nr "A" o pow. 306 m2, 287 o pow. 964 m2, 288 o pow. 435 m2 i 289 o pow. 133 m2, położone w J., wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. Nr [...]. Jako podstawę żądania wskazał art. 112 ust. 4 w zw. z art. 129 ust. 1 oraz art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą o gospodarce nieruchomościami). Podał, że zgodnie z ww. orzeczeniem o wywłaszczeniu Z. M. za wywłaszczone nieruchomości zostało przyznane odszkodowanie w kwocie 2.431,56 zł, które nie zostało jej dotychczas wypłacone z uwagi na jej pobyt poza granicami Polski. Pismem z dnia [...] r. Prezydent Miasta J. wezwał pełnomocnika M. M. do uzupełnienia złożonego wniosku m. in. przez jego sprecyzowanie przez podanie czy domaga się on ustalenia wysokości odszkodowania, jego waloryzacji czy też jego wypłaty. W odpowiedzi w piśmie z dnia [...] r. (karta [...] akt adm.) pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że wnosił i wnosi o ustalenie wysokości odszkodowania i jego wypłatę. Taki zakres wniosku potwierdził on również podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...] r. (k. [...] akt adm.). Po rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 104, art. 105 § 1 i art. 107 kpa, umorzył wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji opisał przebieg postępowania. Stwierdził, że objęte wnioskiem i wywłaszczeniem działki uległy scaleniu z innymi działkami w wyniku którego powstała działka o nr "B" w obr. [...]. Z działki tej wydzielono następnie działkę nr "C" zabudowaną stacją transformatorową i działkę nr "D", którą zabudowano budynkiem Szkoły Podstawowej nr [...] przy ul. [...]. Po kolejnych podziałach z działki nr "D" wydzielono ostatecznie działkę "E", która stanowi drogę dojazdową do Szkoły Podstawowej Nr [...] i działkę nr "F", na której posadowiony jest budynek szkoły. Działki te stanowią własność Gminy Miasta J. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów brak jest podstaw do przesądzenia, że decyzja o wywłaszczeniu z dnia [...] r. została doręczona Z. M., która w dacie jej wydania była zameldowana i przebywała w K. przy ul. [...], czy wypłacono jej ustaloną tą decyzją odszkodowanie, względnie czy zostało ono złożone do depozytu sądowego. Dalej organ orzekający stwierdził, że wobec ustalenia odszkodowania orzeczeniem o wywłaszczeniu brak jest możliwości ponownego jego ustalenia, co oznacza, że postępowanie w tym przedmiocie powinno być umorzone. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik M. M. zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem art. 128 ust. 1, art. 132 ust. 3 i art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ich niezastosowanie oraz z naruszeniem art. 6-9, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 kpa, w szczególności przez zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego dla ustalenia realnej wartości wywłaszczonej nieruchomości "w dacie jej wypłaty". W konsekwencji wniósł o dopuszczenie na tę okoliczność dowodu z opinii biegłego ewentualnie o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że Z. M. nie otrzymała decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania chociaż znany był w dacie wydania tej decyzji jej adres zamieszkania. Nie wypłacono jej też ustalonego odszkodowania ani nie przekazano go do depozytu sądowego. Dlatego też żądanie jej następcy prawnego o ustalenie zrewaloryzowanego odszkodowania na dzień jego wypłaty znajduje uzasadnienie w treści art. 128 i 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dalej pełnomocnik odwołującego się podniósł, że zgodnie z art. 128 ust. 1 i art. 134 ust. 1 ustalone odszkodowanie powinno odpowiadać wartości rynkowej wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego też dla ustalenia wysokości tego odszkodowania należało dopuścić dowód z opinii biegłego. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 104 i art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami utrzymał orzeczenie organu pierwszej instancji w mocy. Uzasadniając to rozstrzygnięcie podtrzymał ustalenia dokonane przez Prezydenta Miasta J. Podniósł, że biorąc pod uwagę treść art. 129 ust. 5 ustawy brak jest podstaw do ponownego ustalenia wysokości odszkodowania w sytuacji gdy zostało ono ustalone w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Dalej Wojewoda stwierdził, że niedopuszczalne byłoby też rozstrzygnięcie w postępowaniu administracyjnym sprawy, której przedmiotem byłaby ocena nienależytego wykonania zobowiązania i jego skutków, również gdy chodzi o odsetki z tytułu opóźnienia lub zwłoki w wypłacie odszkodowania. Do dochodzenia tego typu roszczenia właściwa jest bowiem droga postępowania cywilnego. Stwierdził jednocześnie organ odwoławczy, że dokonanie waloryzacji ustalonego odszkodowania oraz ustalenie odsetek z tytułu zwłoki lub opóźnienia nie następuje w drodze decyzji administracyjnej lecz ma charakter czynności materialno-technicznej dokonywanej na etapie spełnienia świadczenia przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] pełnomocnik M. M. wniósł o jej zmianę i orzeczenie zgodnie z żądaniem strony ewentualnie o jej uchylenie. Z przyczyn wskazanych już wcześniej w odwołaniu zarzucił, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130 ust. 2, art. 122 ust. 1 i 2 i art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 6-9, art. 75 § 1, art. 84 § 1, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Nadto zarzucił, że błędne jest stanowisko organów orzekających, iż doszło do ustalenia odszkodowania za nieruchomość orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. w sytuacji gdy orzeczenie to nie zostało właścicielce nieruchomości doręczone, pomimo jej stałego zameldowania w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest rozpatrywane na drodze postępowania administracyjnego a nie postępowania cywilnego jak to przyjął zdaniem skarżącego Wojewoda [...]. Sposób ustalenia i wypłaty takiego odszkodowania został bowiem uregulowany w art. 129 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami. Również waloryzacja niewypłaconego odszkodowania i ustalenie odsetek z tytułu zwłoki następuje w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie wywodząc, że roszczenie M. M. ma charakter cywilnoprawny i tym samym nie może być rozpoznane w postępowaniu administracyjnym. Na rozprawie sądowej również pełnomocnik uczestnika postępowania Gminy Miasta J. wniósł o oddalenie skargi, stwierdzając że przedmiotem rozpoznania w postępowaniu administracyjnym było żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania, które zostało już wcześniej ustalone w decyzji wywłaszczeniowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżona decyzja odpowiada zdaniem Sądu obowiązującemu prawu. Dla dokonania legalności poddanego kontroli Sądu rozstrzygnięcia przesądzające znaczenie ma w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy przesądzenie jaki był przedmiot postępowania administracyjnego. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w tym względzie zarówno stanowisko strony skarżącej reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika jak i organu odwoławczego nie wydaje się oczywiste. Zdaniem Sądu w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało w tym przedmiocie jednoznacznie przyjąć za organem pierwszej instancji, że skarżący domagał się ustalenia i wypłaty odszkodowania za wskazane we wniosku z dnia [...] r. (karta [...] akt adm.) działki, wywłaszczone wskazanym w tym wniosku orzeczeniem Prezydenta Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. Tak też przedmiot tego postępowania został sprecyzowany na żądanie organu pierwszej instancji w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia [...] r. (karta [...] akt adm.) oraz na rozprawie administracyjnej w dniu [...] r. Taki przedmiot postępowania potwierdza też jednoznacznie treść odwołania oraz skargi, w których wskazuje się na naruszenie art. 128, art. 129, art. 130, art. 132 i art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz w których sformułowany został zarzut bezpodstawnej odmowy dopuszczenia dowodu z opinii biegłego dla ustalenia realnej wolnorynkowej wartości wywłaszczonej nieruchomości, na zasadach ustalonych w tej ustawie, jako dowodu niezbędnego do załatwienia sprawy (tak w przedostatnim zdaniu skargi). Żądanie to byłoby bezprzedmiotowe gdyby przedmiotem sprawy było żądanie wypłaty ustalonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym odszkodowania w kwocie wyliczonej po jego waloryzacji na dzień jego zapłaty tj. zgodnie z treścią art. 132 ust. 3 ustawy. Waloryzacji nie dokonuje bowiem biegły lecz zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Zgodnie z art. 5 ustawy jest ona dokonywana przy zastosowaniu wskazanych w tym przepisie wskaźników zmian cen nieruchomości. Żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało nigdy przez skarżącego cofnięte względnie zastąpione żądaniem ustalenia i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego orzeczeniem o wywłaszczeniu. W konsekwencji przy tak sprecyzowanym przedmiocie postępowania należało uznać je za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, co skutkowało jego umorzeniem. W tym bowiem zakresie sprawa została rozstrzygnięta ostatecznym orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] r. Decyzja rozstrzygająca ponownie w tym przedmiocie dotknięta byłaby wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W świetle jednoznacznego brzmienia orzeczenia o wywłaszczeniu nie można przy tym przyjąć, że w orzeczeniu tym odszkodowania za wywłaszczone działki poprzedniczki prawnej skarżącego nie ustalono. W tym względzie skarżący jest niekonsekwentny gdy jednocześnie nie kwestionuje dokonania tym samym orzeczeniem wywłaszczenia. Nawet gdyby przyjąć, że istotnie nie doszło do doręczenia decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania Z. M. (która to okoliczność wbrew stanowisku skarżącego nie została w sprawie przesądzona) to nie znaczy, że decyzja ta nie weszła do obrotu i nie nabrała przymiotu ostateczności, skoro nie może ulegać wątpliwości, że została ona doręczona innym stronom postępowania których dotyczyła. Nie można też przyjąć, że wywołała ona skutki prawne jedynie w zakresie wywłaszczenia (czego skarżący nie zakwestionował) a nie również w zakresie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Przyjmując, że żądanie strony obejmowało ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone działki bezprzedmiotowe dla rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia skargi staje się przesądzanie niejednolicie rozstrzyganego w orzecznictwie zagadnienia czy waloryzacja ustalonego odszkodowania o jakiej mowa w art. 132 ust. 3 ustawy następuje w postępowaniu administracyjnym (taki pogląd wydaje się przeważającym), a jeżeli tak to czy w formie decyzji czy też w formie czynności materialno-technicznej, którą to kwestię podnoszono zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Podejmując ten temat w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] spowodował niepewność czy faktycznie rozpoznał sprawę jedynie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania, jak to uczynił organ pierwszej instancji. W tej zatem części uzasadnienie zaskarżonej decyzji należało uznać za niewłaściwe, co nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Jak bowiem wykazał Sąd wyżej, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wnosił o waloryzację i wypłatę odszkodowania ustalonego orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] r. a o ponowne ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone działki. W świetle przedstawionych wyżej rozważań należało zdaniem Sądu przyjąć, że zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującemu prawu co skutkowało oddaleniem skargi jako nieuzasadnionej na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Informacyjnie należy jedynie jeszcze podnieść, że umorzenie postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone działki nie pozbawia skarżącego prawa do żądania wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego orzeczeniem z dnia [...] r., przy ustaleniu, że istotnie nie zostało ono zgodnie z tym orzeczeniem wypłacone.